هومان حسن پور، ناشر و رییس پیشین اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران، درباره تأثیر تک نرخی شدن ارز و به تبع آن حذف ارز ترجیحی کاغذ بر نشر کتاب در کشورمان گفت: اینکه نظام ارزی کشور به سمت سیاست گذاری آزادسازی باشد جزء سیاست های کلان اقتصادی بوده و حوزه ای و موضعی نیست، اما آثاری که در قسمت های مختلف اقتصادی می گذارد متفاوت است. از طرف دیگر رفتار، انگیزه و توان مصرف کننده کالا و ضرورت حفظ توان مصرف کننده برای کالاهای مختلف نیز مهم است و اینکه درباره کتاب، واقعاً کتاب در سبد کالای خانواده چه سهمی دارد؟

به گزارش ایسنا، او با تأکید بر اینکه کتاب در یک رکود وحشتناک قرار دارد، بیان کرد: باید ببینیم این رکود حاصل کدام برآیند است. خب قیمت کتاب همین طور بالا می رود و علاوه بر ناشران، کتاب فروشان و موزعان نیز از این موضوع تأثیر می گیرند. کتاب قابلیت کشسانی افزایش قیمت کالاهای دیگر را ندارد؛ اگر ارز روغن، 20 درصد افزایش پیدا می کند، حاصلش افزایش 50 درصدی قیمت روغن می شود اما درباره کتاب کشش بازار یا کشش سبد کالای مخاطب این اجازه را به ما نمی دهد. چه اتفاقی می افتد؟ هزینه های تولید بالا می رود اما تولیدکننده نمی تواند متناسب با افزایش هزینه ها، قیمت کتاب را افزایش دهد. از سوی دیگر کتابفروش نمی تواند قیمت کالای خود را متناسب با افزایش هزینه های جاری، تغییر دهد و همین طور ورودی مالی شما عقب می افتد.

حسن پور با بیان اینکه وضعیت شوک آور افزایش قیمت کتاب حاصل از نهاده های تولید باعث کاهش فروش آن می شود و با اشاره به فرایند تولید کتاب که از قلم نویسنده و مترجم آغاز شده و تا چاپ و صحافی ادامه دارد، گفت: افزایش قیمت و کاهش فروش بر روی همه عناصر تولید و توزیع کتاب اثر می گذارد و با یک تصمیم اقتصادی همه چیز دگرگون می شود، زیرا مخاطب یا مصرف کننده نهایی یا آن کالا را نمی خواهد و یا اگر بخواهد توانایی خرید آن را ندارد. زمانی که تمام ذهن و فکر مخاطب مسائل دیگر می شود، به کتاب فکر نمی کند. سیاستگذار باید فکر کند اگر امتیازی را حذف می کند، همان تأثیر منطقی اقتصادی را در تمام حوزه ها دارد که در یک اقتصاد سالم می گذارد یا نه؟

این ناشر با بیان اینکه تصمیم کلان حذف ارز ترجیحی صرفاً و حداقل برای مورد موضوع بحث (کتاب) یک اقتصاد باثبات است نه اقتصادی با شرایط کشورمان، اظهار کرد: نمی توانیم قواعد اقتصاد سالم را در شرایط نامتوازن و بدون ثبات ارز کشورمان اجرا کنیم. اینکه بگوییم بر اساس اقتضائات کشور و مسائل علمی همه چیز باید آزاد انجام شود، درست است و من نیز طرفدار این موضوع هستم اما به چه شرطی؟ به شرط اینکه اقتصاد روند باثباتی را طی کند، یعنی ارز کشور در هفت تا 10 سال تغییری نکرده باشد و تولیدکننده بتواند تمام سعی خود را برای خلق ثروت بگذارد نه خلق اسکناس.

حسن پور با اشاره به کاهش تیراژ کتاب و رسیدن آن به 200 نسخه برای کشوری با جمعیت 92 میلیونی، گفت: می گویند کتابخوان نداریم، مخالف این نیستم که میزان کتابخوان ما کم است ولی نه آنقدر! مخاطب هر فرصتی که برایش فراهم شده و کالا با قیمت مناسب فراهم بوده و توانش رسیده، کتاب خریده است. این مسئله نشان می دهد علاقه به کتاب وجود دارد اما مخاطب توانایی خرید ندارد.

او همچنین با بیان اینکه در این شرایط نیز از فرمی که به کار می رود استفاده صحیح نمی کنیم، گفت: آقای رییس جمهور فرمودند، یارانه را از اول زنجیره تولید گرفته به مصرف کننده دادیم تا عدالت را تا می توانیم رعایت کنیم، این می توانست منطقی هم باشد و به نکاتی اشاره کردند که نشان می داد با کارشناسان اقتصادی گپ وگفت داشته اند، اینکه گفته شد اولین عارضه تصمیم گیری نقصان و تضعیف شدید نقدینگی تولیدکننده هاست. چون به واردکننده برای واردات کالا ارزی را پرداخت می کردید که او کالا را ارزان تر در اختیار تولیدکننده بگذارد، حالا این پول حذف شده است، در نتیجه کالا با قیمت زیادی در اختیار تولیدکننده قرار می گیرد.

باید این را در نظر داشت که تولیدکننده سرمایه در گردش دارد؛ مثلاً ناشر می توانست با 100 میلیون تومان 10 کتاب منتشر کند، اما الان با این مبلغ یک تا دو کتاب می تواند منتشر کند. اما آنجا که عرض کردم هر حوزه متفاوت است، بحث ما این است آخر زنجیره یعنی مصرف کننده در حال حاضر اگر حمایتی هم از او بشود به سمت کتاب نمی رود! این وجهه تخصصی کتاب و جایگاهش در سبد کالایی خانواده هاست. و اینکه حکمرانی چقدر برای این موضوع اهمیت قائل است بحثی جداست.

این ناشر ادامه داد: اثر این وضعیت این است که به مرور کتاب جدید بیرون نمی آید و صنعت نشر به مرور از بین می رود، اگرچه به نظرم تا الان هم خیلی از بین رفته است. با اطلاعی که من دارم برخی از ناشران توانایی ایستادن ندارند و ناشرانی که محکم بودند می گویند ما کار جدید منتشر نمی کنیم و فقط کارهای پیشین را تجدید چاپ می کنیم. ناشران کار دیگری نمی توانند انجام دهند. به طور مثال من کاغذی برای کتابی خریداری کرده بودم، خب تولید این کتاب فرایند داشت و باید هم تعداد چاپ می شد، از زمانی که کاغذ را گرفتم تا زمانی که از صحافی بیرون آمد، قیمت کاغذ 2 برابر شد. یعنی اگر من کتاب را چاپ نمی کردم و فقط کاغذ را نگه می داشتم و 2 هفته صبر می کردم، یک سود تضمین شده داشتم. چه اتفاقی می افتد؟ من اگر می توانستم 1800 نسخه چاپ کنم الان می توانم 900 تا چاپ کنم!

او با بیان اینکه ارز ترجیحی برای کاغذ مسکن نبوده است تأکید کرد: در شرایط اقتصاد باثبات می توانید تصمیم اقتصادی کلان بگیرید. نمی خواهم کسی را محکوم کنم. صحبتم این است که شرایط اقتصادی ما به گونه ای است که چنین اجازه ای را به ما نمی دهد. این تصمیم یعنی از بین بردن تولید در تمام حوزه ها و نه صرفا کتاب. صحبتم این است که همه چیز باید با همه چیز بخواند. اگر توانستید ارزش پول را ثابت نگه دارید، این فرمول جواب می دهد و نیازی به سوبسید نیست. این درباره اقتصاد صرف بود.

اما روی صحبت ما اقتصاد فرهنگ است. بگذارید با مثال بگویم. ما پروژه های راه سازی داریم، کدام شرکت خصوصی ای مثلا پروژه ریل سازی راه آهن تهران _ مشهد را قبول می کند؟ پاسخ مشخص است. هیچ شرکت خصوصی ای نمی تواند 20 سال سرمایه گذاری کند تا 20 سال بعد هم بهره برداری کند. در این موارد خود دولت ها این کار را انجام می دهند زیرا بخش خصوصی چنین نقدینگی ای ندارد، البته دولت می تواند بهره وری را آرام آرام با شرایطی مانند دریافت کرایه به شرکت های خصوصی واگذار کند اما درباره فرهنگ این موضوع حادتر است.

او با اشاره به اینکه حتی در کشورهای سرمایه داری به کتاب و فرهنگ بودجه می دهند و آن را جزء هزینه های کشور می دانند گفت: در این کشورها در حوزه فرهنگ مشارکت 50 درصدی دارند و به کتاب و فرهنگ یارانه می دهند و کمتر کشوری است که در مسائل فرهنگی یارانه پرداخت نکند، زیرا فرهنگ زیرساخت اجتماعی دارد.

هومان حسن پور درباره اینکه درحال حاضر باید چه کنیم، توضیح داد: در کوتاه مدت شوکی که به قسمت های دیگر وارد شده، به قسمت فرهنگ وارد نکنیم و جلویش را بگیریم. به نظرم اصلا کتاب کشش این کار را ندارد زیرا احتمالا در هفته های آینده با افزایش مجدد قیمت کاغذ و در نتیجه کتاب روبه رو خواهیم بود. به نظرم باید در کوتاه مدت به شکلی به فکر موضوع کاغذ، نقدینگی تولیدکنندگان و بسته حمایتی فرهنگی برای قسمت آخر زنجیره باشیم و اجازه دهیم این اتفاقات آرام آرام در نشر حل شود تا شوک بزرگی وارد نشود.

اگر امتیازی را از ابتدای چرخه به انتهای چرخه می بریم تا عدالت را رعایت کنیم، کمبود نقدینگی را با درصد بسیار ناچیز بانکی جبران کنیم. یعنی برای تولیدکننده کتاب راه حلی داشته باشید تا نقدینگی او تأمین شود، آن هم با توجه به شرایط آن ها، نه پروتکل های بانکداری سودهای 20 درصد و 27 درصد، زیرا ناشر توانایی این کار را ندارد و در واقع رکود این اجازه را به او نمی دهد. و روندهایی که عرض کردم تسریع ببخشیم.