آشوربانی پال، که در میانه قرن هفتم پیش از میلاد بر امپراتوری پهناور آشوری نو حکم می راند، شخصیتی استثنایی بود که برخلاف بسیاری از فرمانروایان هم عصر خود، تنها به شمشیر تکیه نمی کرد. او مدعی بود که خدایان به او ذهنی وسیع و دانشی بی کران بخشیده اند و در کتیبه هایش با افتخار از توانایی خود در خواندن متون پیچیده سومری و اکدی و حل مسائل ریاضی سخن می گفت.

این پادشاه که خود را پادشاه جهان می نامید، نینوا را به گونه ای طراحی کرد که نه تنها مرکز سیاسی، بلکه قلب تپنده فکری خاورمیانه باشد. او مأموران و کاتبان خود را به دورترین نقاط میان رودان گسیل می داشت تا هر نوشته ای، از متون مذهبی و طلسم های جادویی گرفته تا سوابق پزشکی و رصد های نجومی را گردآوری یا کپی برداری کنند. حتی در زمان سرکوب شورش های بابل، یکی از اولویت های اصلی او تصاحب کتابخانه های غنی آن شهر بود تا میراث هزارساله بابلی ها را به گنجینه خود در نینوا بیفزاید.

کشف این کتابخانه در قرن نوزدهم توسط آستن هنری لایارد و جانشینش هرمزد رسام، پرده از دنیایی برداشت که تا پیش از آن تنها در افسانه ها وجود داشت. باستان شناسان در میان ویرانه های کاخ های نینوا با اتاق هایی روبه رو شدند که کف آن ها با هزاران لوح گلی فرش شده بود؛ لوح هایی که به دلیل آتش سوزی بزرگ نینوا در زمان سقوط امپراتوری، ناخواسته پخته و سخت شده بودند و همین امر باعث ماندگاری نوشته های ظریف میخی روی آن ها در طول 2500 سال شده بود.

این متون نشان دادند که آشوری ها از سیستمی بسیار پیشرفته برای مدیریت اطلاعات استفاده می کردند؛ آن ها برای هر موضوعی از جمله حقوق، علم، سحر و جادو، و اساطیر، بخش های مجزایی داشتند و در انتهای هر لوح، شناسنامه ای دقیق شامل نام کاتب و منبع اصلی متن درج می کردند.

در این میان، کشف حماسه گیلگمش در بین این الواح، نقطه عطفی در تاریخ ادبیات و باستان شناسی شد. زمانی که جورج اسمیت در موزه بریتانیا مشغول بازخوانی این لوح ها بود و با روایت طوفان بزرگ و شباهت های تکان دهنده آن با داستان نوح در کتاب مقدس مواجه شد، چنان به وجد آمد که گفته می شود از شدت هیجان شروع به رقصیدن کرد.

این یافته نه تنها نشان دهنده جریان سیال فرهنگ در میان اقوام مختلف منطقه بود، بلکه ثابت کرد که بسیاری از بن مایه های ادبی جهان، ریشه هایی کهن در تمدن های سومر و آشور دارند. امروز، اگرچه بخش های زیادی از این پازل عظیم بر اثر گذار زمان یا تخریب های عمدی در سال های اخیر از بین رفته است، اما 30 هزار لوح و قطعه موجود در موزه بریتانیا همچنان به عنوان یکی از غنی ترین آرشیوهای تاریخ بشری شناخته می شوند که نشان می دهند چگونه یک پادشاه جنگجو با ایجاد نخستین کتابخانه سیستماتیک جهان، نام خود را در تاریخ علم جاودانه کرد.