فرارو استخراج فهرست شهرهایی از کشور که طی روزهای گذشته درگیر ناآرامی های سنگین و همراه با تلفات بوده اند و انطباق آن ها با برخی شاخص های اقتصادی، تا حد زیادی صحنه این وقایع را روشن می کند. بیشتر این ناآرامی ها به شهرهای کوچک در مناطقی خاص ارتباط پیدا می کند.

به گزارش فرارو، اعتراضات در بعضی مناطق غربی و جنوب غربی کشور با حمله به مقرهای انتظامی و دولتی همراه بود؛ روایتی که منابع رسمی می گویند می تواند حاصل سازماندهی و آموزش خارجی باشد. فارغ از این که روایت مذکور را می توان از زوایای مختلف مورد بررسی و راستی آزمایی قرار داد، نگاهی به شاخص های اقتصادی می تواند پاسخی برای این سؤال باشد که چرا این سازماندهی در بعضی مناطق موفقیت آمیز بوده است.

گزارش های رسمی داخلی و بین المللی از گسترش فقر در ایران خبر می دهند. بر اساس آخرین گزارش بانک جهانی که در نوامبر 2025 (آبان ماه) منتشر شد، در سال 2023 حدود 36 درصد ایرانیان زیر خط فقر قرار داشتند. هرچند گزارش های جدید هنوز منتشر نشده، اما اظهارنظرهای مقامات مختلف درباره افزایش تورم ـ به ویژه در مواد غذایی ـ افزایش هزینه های زندگی و جا ماندن رشد دستمزدها از تورم، حاکی از جابه جایی این خط است.

اخیراً محمد معتمدی زاده، سخنگوی کمیسیون اصل نود مجلس، گفت: امروز برآوردها نشان می دهد که خط فقر در کلان شهری مانند تهران به حدود 40 میلیون تومان رسیده و در برخی شهرستان ها، مانند حوزه انتخابیه من، هزینه ها آن قدر بالا رفته است که با شهر تهران برابری می کند. معتمدی زاده نماینده مجلس از بردسیر و سیرجان در استان کرمان است.

مرکز پژوهش های مجلس نیز در 18 اسفند 1403 گزارشی با عنوان بررسی اشتغال و حداقل دستمزد از منظر فقر منتشر کرد که داده های آن تا سال 1402 را در بر می گرفت. با توجه به این که شرایط سال 1402 از شرایط امروز بهتر بود، نگاهی به یکی از نمودارهای این گزارش تا حد زیادی وضعیت کنونی را توضیح می دهد.

از ابتدای هفته گذشته که اعتراضات به وضعیت بی ثبات اقتصاد آغاز شد، در بعضی مناطق پیرامونی این اعتراضات به صحنه هایی خشونت بار تبدیل شد. برای مثال در استان اصفهان، با وجود شکل گیری اعتراضاتی در میدان نقش جهان، ناآرامی ها بیشتر در برخی شهرهای کوچک تر رخ داد. این الگو پیش تر در استان های فارس، لرستان، چهارمحال وبختیاری و ایلام نیز تا حد زیادی تکرار شده بود. حوادثی که تلفات بر جای گذاشتند، عمدتاً به شهرهای کوچک و تقریباً کم جمعیت مربوط می شدند؛ مناطقی مانند ملکشاهی در استان ایلام یا ازنا در استان لرستان.

نگاهی به وضعیت اقتصادی در استان های بحرانی نشان می دهد که این الگو با شرایط اقتصادی تا حد چشمگیری مطابقت دارد. تیرماه امسال گزارش شاخص فلاکت ـ یعنی ترکیب نرخ تورم و بیکاری ـ مربوط به فصل بهار 1404 منتشر شد. مرور استان هایی که در ابتدای این نمودار قرار دارند، نشان می دهد استان های بحرانی اغلب در نیمه بالای نمودار شاخص فلاکت جای گرفته اند.

در صورتی که آمار رسمی درباره بازه سنی بازداشت شدگان ناآرامی های اخیر منتشر شود، می توان دقیق تر به این موضوع پرداخت که چه درصدی از آن ها در سنین جوانی و نوجوانی قرار دارند؛ نسلی که با چنین شرایط اقتصادی وارد جامعه شده یا خواهد شد.