گزارش های تازه از سوی نیروهای مسلح اوکراین نشان می دهد که این پهپادهای یک بار مصرف اکنون برای ماموریت های هوابه هوا نیز آماده شده اند؛ تغییری که اگرچه هنوز محدود به نظر می رسد، اما پیامدهای عملیاتی مهمی به همراه دارد.

بر اساس گزارش های میدانی، نسخه های جدید شاهد 136 به سامانه های پدافند هوایی دوش پرتاب ایگلا مجهز شده اند. این یعنی پهپادی که پیش تر تنها برای برخورد مستقیم با اهداف زمینی طراحی شده بود، اکنون می تواند تهدیدی بالقوه برای بالگردها و هواگردهای در ارتفاع پایین محسوب شود.

این پرنده ها به دوربین و مودم رادیویی مجهز شده اند و شلیک موشک ها به صورت کنترل از راه دور توسط اپراتور انجام می شود؛ اپراتوری که بنا بر گزارش ها، از خاک روسیه پهپاد را هدایت می کند. هنوز مشخص نیست این پیکربندی در مرحله آزمایشی قرار دارد یا به صورت عملیاتی وارد میدان نبرد شده است.

اگرچه مسلح کردن پهپادهای یک بار مصرف به موشک های کوتاه برد فروسرخ اقدامی تازه به نظر می رسد، اما سوابق مشابهی وجود دارد. پیش تر نیروی دریایی اوکراین نیز موشک های هوابه هوای AIM-9 آمریکایی را روی قایق های بدون سرنشین نصب کرده بود تا هواپیماهای روسی را بر فراز دریای سیاه هدف قرار دهد. با این حال، انتقال چنین قابلیتی به پهپادی ارزان، کوچک و انتحاری مانند شاهد، سطح تهدید را وارد مرحله ای متفاوت می کند.

این تغییر نخستین دستکاری جدی روسیه روی طراحی شاهد 136 نیست. پیش از این نسخه هایی با قابلیت مین ریزی در عمق خطوط دشمن، سیستم های هدایتی جدید، لینک های ارتباطی بهبودیافته و حتی تجهیزات مقابله با جنگ الکترونیک معرفی شده بودند. به نظر می رسد که روسیه این پهپاد کم هزینه را به پلتفرمی منعطف تبدیل کرده که می تواند متناسب با نیازهای میدان نبرد تغییر شکل دهد.

با وجود جذابیت نظامی، انتظار نمی رود که نسخه های هوا به هوا در مقیاس بسیار گسترده تولید شوند. برآوردها نشان می دهد که هزینه چنین نمونه هایی دست کم سه برابر مدل پایه است. با این حال، دسترسی روسیه به انبارهای بزرگ موشک های دوش پرتاب به جامانده از دوران شوروی، این ارتقا را از نظر اقتصادی تا حدی توجیه پذیر می کند؛ به ویژه اگر نتیجه آن کاهش آزادی عمل بالگردها و هواگردهای اوکراینی باشد.

در ماه اکتبر، منابع نظامی اوکراین گزارش دادند که شاهد 136 توانایی تازه ای در هدف گیری اهداف متحرک نزدیک خطوط مقدم از خود نشان داده است. این ویژگی نقش آن را در پشتیبانی هوایی نزدیک از نیروهای زمینی روسیه پررنگ تر کرده است.

گسترش تولید این پهپادها، خلا ناشی از نبود برتری هوایی کامل روسیه را تا حد زیادی جبران کرده و امکان حمله به اهداف کم ارزش تر اما پرتعداد را فراهم آورده است.

بر اساس گزارش منابع بریتانیایی در اواسط سال 2025، تولید شاهد 136 رشدی انفجاری داشته است. ظرفیت تولید ماهانه که پیش تر حدود 300 فروند بود، اکنون به بیش از 100 فروند در روز رسیده و این صنعت در مسیر دستیابی به تولید روزانه 500 پهپاد قرار دارد.

در چنین مقیاسی، حتی نسخه های گران تر و تخصصی تر نیز می توانند نقشی تعیین کننده در فرسایش توان هوایی طرف مقابل ایفا کنند؛ نقشی که شاید در آینده، تعریف جنگ هوایی در ارتفاع پایین را تغییر دهد.