تلاطم های سیاسی در ونزوئلا بار دیگر پرونده سرمایه گذاری های برون مرزی صنعت خودروی ایران را در کانون توجه قرارداده است. در شرایطی که پایگاه های تولیدی دو خودروساز بزرگ در کشورهایی نظیر سوریه، عراق و ونزوئلا به دلیل شرایط خاص سیاسی عملا غیرفعال شده اند، پرسش کلیدی این است که سرمایه گذاری ایران در این کشورها با چه توجیه اقتصادی انجام شده و در نهایت چه عایدی برای این صنعت دربرداشته است؟

به گزارش دنیای اقتصاد، تجربه ایران خودرو و سایپا در برخی کشورها، به ویژه ونزوئلا و سوریه امروز به یکی از عینی ترین مصادیق این موضوع در صنعت خودروی ایران تبدیل شده است؛ پروژه هایی که نه بر اساس ظرفیت بازار و نه حتی حداقل الزامات بازگشت سرمایه تعریف شدند. ورود دو خودروساز بزرگ کشور به کشورهایی که اقتصادهای بحران زده، نظام مالی ناکارآمد و ریسک سیاسی بالا داشتند، از ابتدا با هشدار کارشناسان همراه بود؛ اما این هشدارها در برابر دوستی های استراتژیک نادیده گرفته شد.

نتیجه آن، کارخانه هایی نیمه فعال یا تعطیل، خطوط تولید بلااستفاده، مطالبات انباشته وصول نشده و سرمایه هایی است که امروز عملا امکان بازگشت آنها با تردید های جدی روبه رو است. ونزوئلا حالا نماد روشن این مسیر پرهزینه است؛ کشوری که نه تعهد شفافی برای پرداخت مطالبات داشته و نه زیرساخت اقتصادی لازم برای تداوم همکاری صنعتی را فراهم کرده است.

نکته نگران کننده تر آنجاست که این سرمایه گذاری ها، نه با تصمیم سهامداران واقعی بلکه بدون سازوکار پاسخگویی شفاف انجام شده اند. حالا که میلیاردها دلار منابع ارزی و سرمایه در این پروژه ها قفل شده اند، این پرسش جدی تر از همیشه مطرح است که این زیان چگونه قرار است جبران شود؟

تجربه موفق ترکیه در دو دهه اخیر که آن را به قطب منطقه ای خودروسازی تبدیل کرده در تضاد آشکار با وضعیت فعلی صنعت خودروی ایران قرار دارد. ترکیه موفق شد با تکیه بر ارتباطات جهانی مستحکم و جذب بیش از 22 میلیارد دلار سرمایه خارجی، از یک بازار مصرفی صرف به یک پایگاه تولید و صادرات تبدیل شود.

سرمایه گذاری برون مرزی خودروسازان ایرانی نه بر پایه منطق اقتصادی، بلکه در چارچوب روابط استراتژیک با دیگر کشورها شکل گرفته اند؛ مسیری که در نهایت به انباشت زیان، توقف پروژه ها و قفل شدن میلیاردها دلار سرمایه ملی انجامیده است.

کارشناسان معتقدند این سرمایه گذاری ها با هیچ یک از الگوهای رایج جهانی در صنعت خودرو همخوانی نداشته و بیش از آنکه توسعه صنعتی باشند، ماموریت سیاسی تلقی می شدند.

نبود برند معتبر، ضعف کیفیت، فناوری قدیمی و ناتوانی در رقابت آزاد، باعث شده محصولات ایرانی حتی در بازارهای هدف نیز وابسته به حمایت های سیاسی باقی بمانند. سرمایه گذاری نه تنها به کاهش قیمت و افزایش رقابت پذیری منجر نشد، بلکه زیان را تشدید کرد. این ساختار معیوب، یکی از دلایل اصلی زیان ده بودن سایت های خارجی ایران خودرو و سایپا عنوان می شود.