سید هادی عظیمی در یادداشتی در روزنامه هم میهن نوشت: هفته پیش وقتی اولین جرقه های اعتراض در بازار تهران زده شد دکتر مسعود پزشکیان، رییس جمهور، اعلام کرد که از وزیر کشور خواسته تا با معترضان گفت وگو کند. پیام فوق نوعی برخورد متفاوت در برابر یک اعتراض اجتماعی و اقتصادی بود.

تاکید رییس جمهور بر گفت وگو می تواند تبدیل به یک فرهنگ در رابطه با اعتراضات باشد. ولی شکل گیری فرهنگ فوق نیازمند این است که دوطرف گفت وگو شناخت درستی از یکدیگر و نیازها و مطالبات هم داشته باشند.

در طول چهار دهه گذشته جامعه ایران تحولات مهمی را در مناسبات اجتماعی و فرهنگی پشت سرگذاشته است. پیمایش ملی ارزش ها و نگرش های ایرانیان که موج چهارم آن در سال 1402 به صورت غیررسمی منتشر شده است نیز نشان می دهد که بخش مهمی از نوجوانان و جوانان با آموزه های رسمی همراهی ندارند.

در بخش دینداری پیمایش فوق و در پاسخ به این سوال که آیا دینداری به قلب پاک است، حتی اگر آدم نماز نخواند؟ 25 درصد کاملاً موافق، 36/8 درصد موافق، 6/8 درصد نه موافق و نه مخالف، 21/4 درصد مخالف و 9/9درصد کاملاً مخالف بوده اند. به این ترتیب بیش از 50 درصد پاسخ دهندگان با گزاره فوق موافقت داشته اند.

در سنین 15 تا 29 سال 29 درصد کاملاً موافق، 39/5 درصد موافق، 9/1 درصد نه موافق و نه مخالف، 16 درصد موافق و 6/4 درصد کاملاً موافق بوده اند. به این ترتیب 68/5 درصد سنین 15 تا 29 سال با گزاره فوق موافقت داشته اند.

یا در مورد منوط کردن گزینش های استخدامی به عقاید مذهبی 16/8 درصد کاملاً موافق، 45/1 درصد موافق و 9/5 درصد نه موافق و نه مخالف هستند که نشان می دهد تقریباً 70 درصد جامعه موافق شرایط فعلی گزینش ها نیستند.

در مورد جدایی دین از سیاست نیز 19/2 درصد کاملاً موافق و 53/7 درصد موافق هستند که نشانه های بارز تحول در عرصه اجتماعی و فرهنگی است. موارد فوق می تواند بخشی از تفاوت عمیق میان سیاست های رسمی و شرایط واقعی جامعه را نشان دهد. مقایسه موارد فوق با پیمایش هایی که در سال های قبل انجام شده اند نشانه بارز تحولات جامعه ایران است.

در عرصه اقتصادی نیز فشار سنگین تورم بر مردم در طول سال های گذشته مورد پذیرش همگان است. بیشترین بار فشارهای اقتصادی را اقشار محروم جامعه تحمل کرده اند. ولی آنچه بیش از تورم بر گرده مردم سنگینی می کند و آن ها را آزار می دهد اخبار مربوط به نحوه زیست مسئولان و بودجه هایی است که صرف نهادهای مختلف می شود.

برای مثال همگان می دانند که قیمت بنزین در ایران به نسبت کشورهای همسایه ارزان است و میزان بالایی از محصول بنزین قاچاق می شود ولی چون افزایش قیمت را به نفع خود نمی بینند، آن را نمی پذیرند. اگر دولت پیش از آن که قیمت بنزین را افزایش دهند برخود سخت بگیرند و انضباط بودجه ای به وجود آورند و بودجه های غیرلازم را حذف نمایند، جامعه هم با افزایش بنزین همراهی می کند.

در عرصه سیاست هم انتخابات های اخیز نشان داده است که جامعه و یا بخش مهمی از جامعه، از انتخابات به عنوان راه اصلاح و تحول ناامید شده اند. مشارکت پایین مردم در انتخابات آخرین دوره مجلس شورای اسلامی و مشارکت کمتر از 50 درصد مردم در انتخابات چهاردهمین دوره ریاست جمهوری نشانه بارز همین نگاه است.

نگرش فوق فراتر از دعواهای جریان های سیاسی به حساب می آید. از سوی دیگر کشور در موقعیت سخت و دشواری قرار دارد. وجود کشورهایی در منطقه که در نسل کشی شهره آفاق اند و می خواهند زیر پوست دوستی با مردم ایران گرگ وار این مملکت را بدرند و شرایط سخت بین المللی نیز بر دشواری ها افزوده اند.

در این شرایط مهم ترین سلاحی که می تواند در برابر بیگانگان به کار آید و زمینه حل معضلات داخلی را حل کند وجود انسجام و همبستگی ملی است. همبستگی و انسجام ملت نیز بدون بیان حرف ها و دردها و پذیرش مشکلات و معضلات و تکثر موجود در جامعه امکان پذیر نیست.

گفت وگوی فراگیر زمینه ای است که اقشار مختلف جامعه که تاکنون حرف خود را نزده اند و احساس می کنند دیده نشده اند دیدگاه خود را فریاد بزنند و دلایل خود را بگویند و مورد نقد نیز قرار گیرند. تلاش هایی که برای ایجاد دوقطبی در جامعه ایران در حال انجام است باید با گفت وگوی فراگیر و پذیرش سخنان منتقدانه خنثی شوند؛ توطئه هایی در اطراف کشور در جریان است؛ این توطئه ها براساس نگرش هایی استعماری شکل گرفته اند و قصدشان نه صلاح ملک و ملت که اجرای نقشه های شوم شان است.

در این شرایط سخت و سنگین پذیرش فاصله وسیع مناسبات اجتماعی و فرهنگی جامع به سیاست های رسمی و سختی و مشقت عموم جامعه از فشارهای اقتصادی ضمن انتظار اصلاح در بودجه و نهادهای اقتصادی و بازگرداندن انتخابات به عنوان راه حل تحول در جامعه راهکاری است که از مسیر گفت وگوی فراگیر با مردم می گذرد. پزشکیان می تواند از فرصت موجود برای تعمیق گفت وگو و بیان حرف اقشاری از جامعه که دیده نشده اند استفاده نماید.