روزنامه هم میهن در سرمقاله خود آورده است: تصور کنید که یک خودرو روی یک سطح شیب دار قرار دارد. ما می توانیم با اندکی هُل دادن آن را به سوی پایین به حرکت درآوریم و بقیه مسیر را خودش با سرعت شتاب دار برود. ولی برای هل دادن به سوی بالا، نیازمند نیروی زیاد و مستمر است و با قطع نیرو، خودرو به سرعت متوقف می شود و به عقب بر می گردد.

اعتراضات عمومی نیز همین گونه است. هنگامی که شرایط لازم در جامعه فراهم باشد، با کوچکترین برنامه ریزی داخلی یا خارجی، اعتراضات آغاز به حرکت می کند و حتی برای ادامه راه، نیازی به بقا یا تداوم نیروی اولیه ندارد. درحالی که اگر شرایط مناسب نباشد؛ ازیک سو، برای به حرکت درآوردن باید دخالت و نیروی بیرونی باشد و دوم اینکه با قطع آن حمایت اعتراضات نیز متوقف می شود.

اگر از این زاویه به اعتراضات اخیر نگاه کنیم، به این نتیجه می رسیم که فارغ از منبع اولیه، برای روشن کردن این اعتراضات، جامعه ظرفیت بروز آنها را داشته است. علت های آن نیز گوناگون است. بدون تردید وضعیت اقتصادی و توقف رشد اقتصادی و افزایش تورم نقش اصلی را در این رخداد دارند. باز هم نباید تردید داشت که فقدان رسانه معتبر رسمی که مورد اعتماد مردم باشد، در کنار فراوانی رسانه های غیررسمی عامل دیگر این وضعیت هستند.

عامل بعدی که بسیار مهم است، اجتماعی شدن جوانان کشور در غیاب نهادهای رسمی جامعه است. متأسفانه بیش از چند دهه است که نهادهای دین، آموزش، رسانه و نهاد دولت فاقد کارکردهای مؤثر خود برای اجتماعی کردن جوانان هستند. در نتیجه، انسجام اجتماعی و ادغام جوانان در دل جامعه بزرگ تر به یک آرزو و خیال تبدیل شده است.

مسئله فقط جوانان زیر 30سال نیستند که نیمی از عمرشان و تمامی عمر بزرگسالی آنان تحت سیطره تحریم بوده است؛ بلکه افراد بزرگسال حتی آنان که در انقلاب و جنگ نیز حضور داشته اند، نسبت به وضع کنونی معترض هستند. به ویژه زنان که هیچ دلیل موجهی برای این نحوه برخورد با خودشان را نمی بینند. احساس بیگانگی عمومی به قدرت که ناشی از بی توجهی و نادیده گرفتن آنان است، بیش از هر چیز آزاردهنده است.

به همه اینها اضافه کنیم فقدان امید به آینده که امری فراگیر شده است و پیر و جوان، زن و مرد، باسواد و کم سواد، فقیر و غنی نمی شناسد و اتفاقاً این ناامیدی موهوم و ساختگی نیست؛ زیرا دیدند که پس از انتخابات1403، بی جهت با کوچکترین دلخوشی مردم که رفع فیلترینگ باشد، همراهی نکردند و جلوی مردم ایستادند و تاکنون هم ایستاده اند و اگر مقاومت پزشکیان نبود، تا حالا جنگ با زنان را از طریق مصوبه ضدامنیت ملی اعلام کرده بودند.

در جنگ 12روزه هم مردم در دفاع از کشور سنگ تمام گذاشتند و علی رغم برجسته شدن شعارهای میهنی، چندی نگذشت که دوباره به تنظیمات کارخانه برگشتند. مجلس استصوابی هنوز گمان می کند که نماینده واقعی مردم است؛ لذا از این منظر وارد امور می شود و در مسیر اقلیت حامی خود حرکت می کند و تعارضی غیرقابل قبول را در نظام مدیریتی کشور ایجاد کرده است.

صداوسیما به جای بازکردن چتر رسانه ای خود بر حقیقت های آشکار جامعه ایران و گسترش مخاطبان خویش، همچنان بر انحصار رسانه ای و سیاست روایت محوری پای می فشارد و در این شش ماه بسته تر شده که بازتر نشده است. در حقیقت، روند تحولات پس از دولت آقای رییسی در حدی نبوده که مردم را راضی کند. شاید اگر آن دولت ادامه یافته بود، وضعیت امروز ایران در همان سال گذشته رخ داده بود و تاخیر یک ساله تنها نتیجه مثبت آن انتخابات بود.

با این ملاحظات، چه انتظاری جز آنچه که رخ داده شد، می توان داشت؟ این وضعیت محصول کِشت بذرهای قبلی است. بذرهایی که به خوبی هم آب داده شد. بذرهایی که در دوره 1384 تا 1392 کاشته شد و در 1400 به بعد هم هرس شد. اکنون نوبت به دروی ثمرات آن رسیده است. البته، شاید بتوان با اعتراضات و به ویژه هنگامی که به اقدامات تخریبی منجر می شود، مقابله کرد. ولی در موارد گذشته هم گفته می شد که جمع کردن با حل کردن خیلی فرق دارد. همان طور که دستفروش ها را می توان از معابر عمومی جمع کرد؛ ولی مسئله دستفروشی حل نخواهد شد و دوباره به شکل دیگری خود را در جای دیگری بروز می دهد.

جمع کردن فریب دهنده است و سیاستمداران را بی نیاز از حل کردن خواهد کرد و همین نقطه آغازین شکست یک سیاست است. دفعات گذشته هم همیشه گفته می شد که اعتراضات را حتماً باید حل کرد و جمع کردن به تنهایی کافی نیست. باید راه اعتراض مدنی را گشود. باید گفت وگو کرد.

همه اینها پذیرفته می شد و تا هنگامی که اعتراض وجود داشت، لقلقه زبان سیاستمداران بود و هنگامی که به هر دلیل اعتراضات جمع می شد، فراموش می کردند. گویی از دریای مواج و خطرناک به ساحل آرامش و امن می رسیدند و تمام آن وعده ها را فراموش می کردند.