فرارو- فرید زکریا، مجری شبکه سی.ان.ان و ستون نویس روزنامه واشنگتن پست

به نقل از روزنامه واشنگتن پست، ماه ژانویه معمولاً فصل راه افتادن موجی از پیش بینی هاست؛ از این که آیا اقتصاد آمریکا به رکود می افتد تا این که آیا بازار سهام بالاخره فرو می ریزد یا نه. اما سال 2026، برخلاف بسیاری از سال های گذشته، با سطحی بالاتر از حد معمولِ ابهام های واقعی روبه روست. در میان انبوه این پرسش ها، یک پرونده احتمالاً همین امسال به نقطه تعیین کننده می رسد و آن مسئله اوکراین می باشد. این که تحولات اوکراین به کدام سمت برود، می تواند فراتر از تغییرات آرام و تدریجی عمل کند؛ یعنی نه با جابه جایی های کوچک و قابل هضم، بلکه با تکانی شدید و بنیادی مسیر رخدادها را عوض کند و در نتیجه، کل نظم بین المللی را تحت تأثیر قرار دهد.

فضا تیره و نگران کننده شده است. از آغاز دور دوم ریاست جمهوری، دولت ترامپ با یک نقشه ساده هرچند غیراخلاقی ـ پیش رفته است: اوکراین را زیر فشار بگذارد تا امتیاز بدهد، این امتیازها را با برچسب واقع گراییِ لازم برای صلح بسته بندی کند و سپس آن ها را به ولادیمیر پوتین عرضه کند؛ با این امید که کرملین سرانجام با یک توافق کنار بیاید. اما وقتی پوتین برای دیدار با دونالد ترامپ به آلاسکا رسید، به جای رضایت، مطالبات تازه ای روی میز گذاشت؛ حتی پا را فراتر گذاشت و قلمرو بیشتری، بیرون از مناطقِ از پیش تصرف شده، طلب کرد. همان طور که چرچیل گفته بود: اشتها با خوردن بیشتر می شود.

در آن مقطع، ترامپ می توانست مسیر را تغییر دهد و به جای اوکراین، روسیه را زیر فشار بگذارد. اما بنا بر گزارش نیویورک تایمز، دولت او دقیقاً مسیر معکوس را انتخاب کرد و فشارها را علیه کی یف تشدید کرد: از ارسال سلاح و ارائه اطلاعات خودداری شد، در تحویل همان کمک هایی هم که قرار بود برسد عمداً تعلل صورت گرفت و اوکراین پیوسته در وضعیت بلاتکلیفی و اضطراب نگه داشته شد که آیا آمریکا واقعاً پشت آن می ایستد یا نه. این وضعیت به جایی رسیده است که گاهی چنین برداشتی شکل می گیرد: دولت ترامپ ترجیح می دهد اوکراین شکست بخورد تا خودش از این جنگ پیچیده خلاص شود.

در اواخر دسامبر، ولودیمیر زلنسکی، رییس جمهور اوکراین، اعلام کرد که ایالات متحده در چارچوب یک طرح صلح، پیشنهاد تضمین های امنیتی 15ساله را مطرح کرده است. اما زلنسکی به دنبال تعهدی به مراتب بلندمدت تر بود؛ تعهدی که بتواند روسیه را واقعاً بازدارَد. هرچند 15 سال روی کاغذ و در قالب یک گزارش توجیهی ممکن است تضمینی جدی و قابل اعتنا به نظر برسد، در میدان واقعیت این عدد به شکلی نگران کننده به مرز بی معنایی نزدیک می شود. تضمینی که زمان دار باشد، عملاً تاریخ انقضای خودش را با صدای بلند اعلام می کند.

چنین تعهدی پیام روشنی به مسکو می فرستد: کافی است کمی صبر کنید، نیروهایتان را بازسازی کنید و وقتی ساعت به پایان رسید، دوباره برگردید. هم زمان، به هر سرمایه گذار، بیمه گر و هیئت مدیره ای در جهان هم علامت هشدار می دهد که هر تعهد بلندمدت در اوکراین، قماری است که علیه تقویم بسته می شود. چه کسی حاضر است تأمین مالیِ یک نیروگاه، یک کریدور ریلی، یک واحد نیمه هادی، یا حتی بازسازی آرام، تدریجی و صبورانهٔ یک اقتصاد ملی را بپذیرد، وقتی امنیت یک کشور به صورت قراردادی فقط تا یک تاریخ مشخص تضمین شده است؟

به همین دلیل است که صلح های واقعی و جدی بر پایهٔ یک معماری پایدار بنا می شوند، نه بر وعده هایی که تاریخ مصرف دارند. میان آتش بس و توافق صلح شکافی عمیق و تعیین کننده وجود دارد. آتش بس به معنای متوقف شدن جنگ است؛ گاهی ضرورتی فوری دارد و حتی می تواند جان ها را نجات دهد، اما در ذات خود پدیده ای گذرا و موقتی است. در مقابل، توافق صلح یعنی برپا کردن یک نظم تازه؛ نظمی که بر بازدارندگیِ معتبر، حمایت سیاسیِ پایدار و چارچوبی منسجم استوار باشد؛ چارچوبی که هم انگیزه و هم توانِ بازگشت به جنگ را به طور معنادار کاهش دهد.

نمونهٔ روشن این تمایز را همین اواخر در نقطه ای دیگر هم دیدیم. دولت می تواند با حق ادعا کند که به تحقق آتش بس در خاورمیانه کمک کرده است، اما نتوانست این توقف اولیهٔ خشونت را به یک توافق پایدار یعنی توافقی با شروط سیاسیِ قابل اجرا و تضمین های معتبر تبدیل کند. اسراییل همچنان بیش از 50 درصد از غزه را در اختیار دارد، حماس هنوز در قدرت است و خشونت نیز در مقیاسی گسترده ادامه دارد. این، نقدی علیه اصل دیپلماسی نیست؛ بلکه یادآوریِ مرزها و محدودیت های آن است. آتش بس ممکن است از دلِ فرسودگی و خستگی طرف ها به دست آید، اما صلح بدون ساختار شکل نمی گیرد.

جنگ اوکراین از آن رو آزمونی سرنوشت ساز است که نمی توان آن را صرفاً به یک مناقشهٔ مرزی تقلیل داد. این جنگ، در عمل، شبیه یک همه پرسی است دربارهٔ این پرسش که آیا فتح سرزمینیِ آشکار و بی پرده دوباره به ژئوپلیتیک قرن بیست ویکم بازگشته است یا نه. اگر در نقطهٔ مقابل، اوکراین در سال 2026 با توافقی از دلِ جنگ بیرون بیاید که واقعاً قابلیت دفاع داشته باشد؛ توافقی که به جای دعوت به دور بعدیِ نبرد، راه آن را ببندد و امنیتی بلندمدت و جدی فراهم کند تا مسیر بازسازی و سرمایه گذاری گشوده شود آن وقت غرب خواهد توانست نشان دهد که بازدارندگی هنوز شدنی است، ائتلاف ها همچنان معنا و کارکرد دارند و قدرت های یاغی نمی توانند صرفاً با کش دادن زمان، دامنهٔ توجه دموکراسی ها را فرسوده و تحلیل ببرند.

در چنین حالتی، اوکراین به روایت بزرگ سال 2026 تبدیل خواهد شد. این پرونده به ما خواهد گفت آیا ائتلاف غربی که طی حدود 80 سال گذشته تا حد زیادی ثبات بین المللی را حفظ کرده است می تواند خود را با ورود به قرنی خشن تر تطبیق دهد یا این که ما در برابر چشمان مان شاهد ازهم گسیختنِ یک آرایش تاریخی هستیم. تراژدی در این است که انتخاب میان صلح و جنگ نیست؛ بلکه میان صلحی است که از جنگ بعدی جلوگیری می کند و صلحی که زمان آن را از پیش برنامه ریزی می کند.