فرارو- میشل هرش، ستون نویس نشریه فارن پالیسی

به نقل از نشریه فارن پالیسی، به نقل از برخی کارشناسان و تحلیلگران، دونالد ترامپ با حمله به ونزوئلا، دستگیری نیکولاس مادورو و وعدهٔ اداره کردن این کشور آن هم بدون هرگونه مجوز از کنگره یا سازمان ملل متحد ممکن است آنچه از هنجارهای بین المللی باقی مانده بود را از بین ببرد. از دید این گروه از کارشناسان، نتیجهٔ محتمل، هموارتر شدن مسیر برای اقدامات تهاجمی جدید از سوی رقبای آمریکا به ویژه چین و روسیه در صحنهٔ جهانی است.

هرچند واقعیت این است که نیکولاس مادورو در ایالات متحده نیز به اتهام قاچاق مواد مخدر با کیفرخواست مواجه شده است، اما به گفتهٔ منتقدان و کارشناسان، ترامپ اکنون رویه ای ویرانگر بر جای گذاشته است. به باور آن ها، پکن و مسکو می توانند تصمیم بگیرند با الگوبرداری از چنین رویکردی، علیه دشمنانش که آن را تهدید تلقی می کنند، اقدام نمایند.

مارک وارنر، سناتور دموکرات ایالات متحده و نایب رییس کمیتهٔ منتخب سنای آمریکا در امور اطلاعاتی، در اظهاراتی هشدار داد که چنین رویکردی می تواند پیامدهای خطرناکی در نظام بین الملل داشته باشد. او گفت: اگر ایالات متحده برای خود حق استفاده از نیروی نظامی جهت اشغال کشورها و دستگیری رهبران خارجی را به اتهام ارتکاب جرم قائل شود، چه چیزی مانع آن خواهد شد که چین همین اختیار را در قبال رهبری تایوان ادعا کند؟ این سناتور دموکرات تاکید کرد: چه چیزی مانع می شود ولادیمیر پوتین با استدلالی مشابه، ربودن رییس جمهور اوکراین را توجیه کند؟ به گفتهٔ او، با عبور از چنین خط قرمزی، قواعدی که برای مهار هرج ومرج در نظام جهانی طراحی شده اند، به تدریج شروع به فروپاشی می کنند و در این میان، رژیم های اقتدارگرا نخستین بازیگرانی خواهند بود که از این وضعیت بیشترین بهره را می برند.

ترامپ در نشست خبری روز شنبه، عملاً بیان کرد که هدفش تغییر رژیم و حتی اشغال بلندمدت توسط ایالات متحده است؛ موضعی که آشکارا با انکارهای مکرر دولتش در تضاد قرار گرفت؛ انکارهایی که مدام تأکید می کردند چنین هدفی در کار نیست. این چرخش، از نگاه منتقدان، یک تناقض مستقیم با پیام محوری کارزار انتخاباتی او محسوب می شود؛ چرا که ترامپ در انتخابات 2024 با وعدهٔ پرهیز از همین گونه مداخلات خارجی وارد رقابت ریاست جمهوری شده بود.

ترامپ گفت: ما کشور را اداره خواهیم کرد تا زمانی که بتوانیم یک انتقال امن، درست و سنجیده انجام دهیم و در برابر پیشنهاد خبرنگاران مبنی بر این که این روند ممکن است سال ها طول بکشد، عملاً مخالفتی نشان نداد و آن را رد نکرد. او سپس، در بازتابی هولناک از ادعاهایی که بیش از دو دهه پیش و در آستانهٔ حملهٔ آمریکا به عراق مطرح شده بود، گفت هرگونه هزینهٔ ایالات متحده از محل پولی که از دل زمین بیرون می آید جبران خواهد شد. ( اشاره مستقیم به نفت ونزوئلا)

رییس جمهور آمریکا گفت: نمی توانیم این ریسک را بپذیریم که فرد دیگری کنترل ونزوئلا را به دست بگیرد. او تاکید کرد شرکت های نفتی آمریکا اکنون به این کشور اعزام خواهند شد تا اوضاع را سامان دهند ، آنچه را او اموال آمریکاییِ مصادره شده می خوانَد بازگردانند و در عین حال مردم ونزوئلا را ثروتمند، مستقل و امن کنند. وقتی از او پرسیده شد که آیا اشغال شامل استقرار نیروهای آمریکایی خواهد بود یا نه، دونالد ترامپ پاسخ داد: اگر لازم باشد، از حضور نیروهای زمینی هراسی نداریم. رییس جمهور در اظهارات دیگری در همان روز شنبه نیز تلویحاً این احتمال را مطرح کرد که ممکن است به زودی علیه مکزیک و کلمبیا هم اقدام نظامی انجام دهد و به خبرنگاران گفت گوستاوو پترو، رییس جمهور کلمبیا باید حواسش به خودش باشد .

ترامپ در گفت وگو با فاکس نیوز گفت که با وجود روابط خوبش با رییس جمهور مکزیک او مکزیک را اداره نمی کند؛ کارتل ها مکزیک را اداره می کنند و تاکید کرد که باید کاری دربارهٔ مکزیک انجام شود . در عین حال، یادآوری این نکته مهم است که بیش از دو دهه پیش، تهاجم و اشغال عراق به دستور رییس جمهور جورج دبلیو بوش، ضربه ای بزرگ به مشروعیت حقوق بین الملل تلقی می شد؛ تا جایی که ولادیمیر پوتین بعدها به همان تجربه به عنوان توجیهی برای حملهٔ روسیه به اوکراین استناد کرد. با این همه، حتی در آن پرونده نیز دولت بوش دست کم در پی کسب مجوز از شورای امنیت سازمان ملل متحد بود؛ حال آن که ترامپ و تیمش زحمت چنین مسیری را هم به خود نداده اند.

از این رو، این اقدام اخیر در کنار حملهٔ نظامی ترامپ به ایران در تابستان گذشته که آن هم بدون مجوز سازمان ملل متحد یا کنگرهٔ آمریکا انجام شد می تواند به مثابهٔ ضربه ای چکشی از سوی ترامپ بر پوستهٔ نازک و شکننده ای تعبیر شود که از نظم حقوق بین الملل باقی مانده است. در همین زمینه، رایان برگ، رییس برنامهٔ قارهٔ آمریکا در مرکز مطالعات استراتژیک و بین الملل گفت: فکر می کنم ترامپ واقعاً در پی گسترش سیطرهٔ آمریکا بر نیمکرهٔ غربی است.

ویلیام ولفورث، استاد روابط بین الملل در دانشگاه دارتموث در اظهاراتی گفت اقدام ترامپ تواناییِ از پیش تضعیف شدهٔ ایالات متحده برای طرح استدلال های معتبر دربارهٔ قواعد ناظر بر استفاده از زور در سیاست بین الملل را بیش از پیش فرسایش می دهد؛ امری که برای این دولت هزینه ای ندارد، زیرا اساساً اهمیتی به چنین ملاحظاتی نمی دهد .

ژان-نوئل بارو، وزیر خارجهٔ فرانسه در بیانیه ای اعلام کرد عملیات آمریکا با اصل عدم توسل به زور که شالودهٔ حقوق بین الملل است، در تعارض قرار دارد . در مقابل، واکنش برخی دیگر از متحدان ایالات متحده محتاطانه تر بود. کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیهٔ اروپا، در شبکهٔ ایکس نوشت اتحادیهٔ اروپا نیکلاس مادورو را فاقد مشروعیت می داند؛ با این حال هم زمان خواستار خویشتنداری شد و تأکید کرد که اصول حقوق بین الملل و منشور سازمان ملل باید رعایت شود .

اندکی پس از آن که ترامپ حمله را در پیامی در شبکهٔ تروث سوشال اعلام کرد، پم باندی، دادستان کل آمریکا، در ایکس نوشت نیکلاس مادورو و همسرش سیلیا فلورس، پس از تفهیم اتهام در ناحیهٔ جنوبی نیویورک، اکنون با تمام خشم عدالت آمریکا در خاک آمریکا و در دادگاه های آمریکا روبه رو خواهند شد . باندی تأکید کرد مادورو به توطئهٔ تروریسم-مواد مخدر، توطئه برای واردات کوکایین، نگهداری از مسلسل ها و ادوات تخریبی، و توطئه برای نگهداری از مسلسل ها و ادوات تخریبی علیه ایالات متحده متهم شده است.

در همین حال، نکته ای که توجه ها را جلب کرد این بود که تنها چند ساعت پیش از آن که نیروهای عملیات ویژهٔ آمریکا به تعبیر ترامپ در دل شب به خانهٔ او در کاراکاس یورش ببرند، مادورو در کاخ ریاست جمهوری میرافلورس با چیوی شیائوچی، نمایندهٔ ویژهٔ دولت چین در امور آمریکای لاتین دیدار کرده بود. چین این حمله را به شدت محکوم کرد و بنا بر بیانیهٔ وزارت خارجهٔ پکن اعلام کرد: چنین رفتار هژمونیکِ ایالات متحده نقض جدی حقوق بین الملل است. رایان برگ نیز گفت: به من گفته شده که دیپلمات های چینی هنگام وقوع حمله هنوز در کاراکاس حضور داشتند.

ترامپ در برابر این اقدام، احتمالاً چه چیزی به دست آورده است؟ دلیل ظاهریِ عملیات علیه نیکولاس مادورو یعنی این ادعا که او قاچاقچی مواد مخدری است که مسئول سرازیرشدن مقادیر عظیم مواد مخدر به خاک اصلی ایالات متحده بود هدر برابر واقعیت های میدانی چندان استوار و قانع کننده به نظر نمی رسد. ترامپ گفت: بیشترِ این مواد مخدر از جایی به نام ونزوئلا می آید. با این حال، بر اساس داده های نهادهای مجری قانون مبارزه با مواد مخدر در آمریکا که توسط سرویس پژوهشی کنگره گردآوری شده است، ونزوئلا تنها سهمی بسیار ناچیز از هرویین، کوکایین، مت آمفتامین و فنتانیلِ واردشده به ایالات متحده را به خود اختصاص می دهد. برای نمونه، بیش از 85 درصد هرویینی که توسط نهادهای آمریکایی تحلیل شده منشأیی در مکزیک دارد و تنها حدود 4 درصد آن از آمریکای جنوبی تأمین می شود؛ در حالی که بخش عمدهٔ کوکایینِ واردشده به ایالات متحده همچنان از کلمبیا می آید.

البته این احتمال هم مطرح است که یک گذارِ مهندسی شده و طراحی شده از سوی ایالات متحده در ونزوئلا، در نهایت به سود این کشور تمام شود؛ به ویژه اگر رهبران اپوزیسیون از جمله ماریا کورینا ماچادو، برندهٔ جایزهٔ نوبل صلح 2025 و ادموندو گونزالس موفق شوند قدرت را در دست بگیرند؛ شخصیتی که گفته می شود در انتخابات ریاست جمهوری 2024 با اختلافی قاطع نیکلاس مادورو را شکست داده است. با این حال، ترامپ روز شنبه عملاً انتظارات از تحقق چنین سناریویی را تعدیل کرد و گفت: فکر می کنم رهبری برای او بسیار سخت باشد. او نه حمایتِ داخلی دارد و نه احترامِ داخلی.

به باور ناظران، نزدیک ترین سابقهٔ تاریخیِ اقدام ترامپ احتمالاً به تصمیم جورج هربرت واکر بوش، رییس جمهور پیشین ایالات متحده برای اعزام نیروهای آمریکایی به پاناما در سال 1989 به منظور دستگیری مانوئل نوریگا بازمی گردد؛ اقدامی که در نهایت به تقویت ثبات سیاسی در پاناما کمک کرد، اما در عمل تغییری معنادار در ابعاد بحران مواد مخدر در ایالات متحده ایجاد نکرد.

اما تجربهٔ تاریخی نشان می دهد احتمال افتادن در دام ها و پیامدهای ناخواسته، به مراتب بیش از رسیدن به نتایج امیدوارکننده است. تقریباً هر مداخلهٔ نظامی ایالات متحده در آمریکای لاتین دست کم از زمان عملیات خلیج خوک ها در سال 1961 به شکست انجامیده و منفعت واقعی و پایداری برای واشنگتن به همراه نداشته است.

در سال 1954، سرنگونی دولت منتخب گواتمالا با حمایت سیا، مسیر کشور را به سمت دهه ها جنگ داخلی و بی ثباتی سوق داد. فاجعهٔ خلیج خوک ها و تلاش ناکام دولت جان اف. کندی برای کودتا علیه فیدل کاسترو، رهبر کوبا در نهایت به بحران موشکی کوبا گره خورد و یکی از خطرناک ترین رویارویی های دوران جنگ سرد را رقم زد. در سال 1973، کودتای مورد حمایت آمریکا علیه سالوادور آلنده، رییس جمهور شیلی، راه را برای دیکتاتوری خشنِ 17سالهٔ آگوستو پینوشه باز کرد و هم زمان، به اعتبار هنری کیسینجر، وزیر خارجهٔ وقت آمریکا، آسیبی ماندگار وارد آورد.

مداخلهٔ دههٔ 1980ِ رونالد ریگان علیه ساندینیست ها نیز، به جای تثبیت وضعیت منطقه، به رسوایی ایران کنترا و شکل گیری یک جنگ داخلی دیگر انجامید؛ رویدادی که تصویر واشنگتن را در آمریکای لاتین بیش از پیش فرسوده کرد. فراتر از این موارد، مداخلاتِ پی درپی در هاییتی از زمان رییس جمهور وودرو ویلسون در سال 1915، سپس بیل کلینتون در سال 1994 با عنوان عملیات حفظ دموکراسی ، و بعد هم جورج دبلیو بوش حدود یک دهه بعد به جای ایجاد ثبات، عملاً بی ثباتی بیشتری به جا گذاشته است؛ تا جایی که خشونتِ بی رحمانهٔ باندها امروز به مانعی جدی برای برگزاری انتخابات در این کشور تبدیل شده است.