اعتراضات مردم به افزایش شدید قیمت ارز و سکه شدت پیدا کرده است؛ اعتراضاتی که دولت چهاردهم آن را به رسمیت شناخت و مسعود پزشکیان در اقدامی بی سابقه به وزیر کشور دستور داد تا به مذاکره با نمایندگان معترضان بپردازد.

به گزارش خبرآنلاین، رییس جمهوری در توییتی نوشت: معیشت مردم، دغدغه هر روز من است. اقدامات اساسی برای اصلاح نظام پولی و بانکی و حفظ قدرت خرید مردم در دستور کار داریم. به وزیر کشور مأموریت دادم از مسیر گفت وگو با نمایندگان معترضان، مطالبات برحق آن ها را بشنود تا دولت با تمام توان برای رفع مشکلات و پاسخگویی مسئولانه عمل کند.

در این میان، برخی از چهره های سیاسی اعتراضات اخیر را با اعتراضات دی ماه سال 96 مقایسه کرده و آن را به نوعی سازماندهی شده قلمداد می کنند. مانند حمیدرضا جلایی پور، فعال سیاسی اصلاح طلب، در گفت و گویی به آن اشاره و تاکید کرد که؛ اعتراض دی 96 و دی 1404 در دو موضوع شبیه هم بودند.

این در حالی است که علی جنتی، وزیر ارشاد دولت یازدهم، در گفت و گویی این تحلیل را رد می کند و می گوید: شرایط فعلی با حوادث سال 96 متفاوت است. در آن زمان مشخص بود چه کسانی آغاز کننده بودند و چه کسانی از داخل شروع کردند و موضوع از کنترل آنان خارج شد و به اعتراضات سراسری انجامید. مسئله امروز معیشت و نارضایتی های اقتصادی است که بسیاری از مردم روزانه با آن برخورد دارند.

وی درباره اعتراضات اخیر بیان می کند: بخشی از نارضایتی ها هم نارضایتی های اجتماعی است. دولت آقای پزشکیان با شعار رفع فیلترینگ بر سر کار آمده و هنوز بعد از دوسال نتوانسته است، یک کار بسیار ساده رفع فیلتر را انجام بدهد. ممانعت دولت از اجرای قانون عفاف و حجاب قابل تقدیر است ولی هنوز هم گروهی هستند که با سر و صدا دولت را تحت فشار قرار می دهند.

در ادامه مشروح گفت وگوی علی جنتی، وزیر ارشاد دولت یازدهم را می خوانید؛

ارزیابی شما از اتفاقات اخیر و اعتراضات مردم چیست؟ به نظر شما وظیفه حاکمیت و دولت نسبت به اعتراضات مردم چیست و چگونه باید مطالبات مردم را اجرایی کند؟

ریشه های حوادث اخیر روشن است. در طول دو دهه گذشته کشور با تحریم های ظالمانه ای مواجه بوده و وضعیت اقتصادی کشور به تدریج به سمت بحران رفته است. اکنون در شرایطی هستیم که در فروش نفت، به خصوص پس از روی کار آمدن ترامپ در دوره دوم، به شدت دچار تنگنا شده ایم. مشتریان نفت محدود شده اند و به دلیل عدم ارتباط با سیستم بانکی جهانی، نمی توانیم پول آن را نیز به راحتی دریافت کنیم.

بخشی از آن را باید از کشورهای دریافت کننده نفت به صورت کالا تأمین کنیم و بخش دیگر آن از طریق صرافی ها، تراستی ها و شرکت های پوششی دریافت می شود. در واقع هم نفت را ارزان می فروشیم و هم تا زمانی که پول نفت دریافت شود چند دست می چرخد و هر کدام بابت کارشان مبالغی را برداشت می کنند. لذا درآمد نفتی کشور به شدت کاهش یافته است.

بخش عمده ای از مشکلات ناشی از تحریم، عدم فروش نفت و طبیعتا نداشتن منابع ارزی است و محدودیت های ارزی موجب کاهش سایر درآمدها از جمله درآمدهای مالیاتی شده است؛ چون وقتی کالا کمتر وارد کشور شود و نرخ ارز هم بالا برود کسب وکارها دچار مشکل می شوند و مالیات و عوارض گمرکی نیز کاهش می یابد.

از سوی دیگر هزینه ها به طور مرتب در حال افزایش است؛ سالانه حداقل 20 درصد حقوق کارکنان دولت، بازنشستگان و مستمری بگیران افزایش می یابد و هزینه های جاری کشور، دستگاه های اجرایی و هزینه طرح های عمرانی هم وجود دارد. اکنون هزاران پروژه نیمه تمام در کشور وجود دارد که از سوی دولت با اولویت اجرا می شود.

بنابراین، هزینه ها هم نسبت به درآمدها به شدت افزایش پیدا کرده است. در نتیجه این شرایط دولت به استقراض از بانک مرکزی روی آورده است؛ یعنی پول بدون پشتوانه چاپ می کند و به بازار می آید و ارزش پول ملی به طور مرتب پایین می آید. در نتیجه قیمت همه کالاها بالا می رود و قدرت خرید مردم کاهش می یابد و برای خرید کالا باید بیشتر هزینه کنند.

بدیهی است تورم بیشترین فشار را براقشار آسیب پذیر وارد کرده است. متأسفانه در حال حاضر حتی قشر متوسط هم سفره هایش کوچک تر شده و به تدریج به زیر خط فقر می رود. فشارهای اقتصادی و معیشتی باعث شده است عده ای به عنوان اعتراض به خیابان ها بیایند. از طرف دیگر، صاحبان کسب وکار تکلیف خودشان را نمی دانند که کالای خود را به چه قیمتی بفروشند، چون اگر روز بعد بخواهند همان کالا را تهیه کنند، باید به دلیل افزایش قیمت ارز، با قیمت بالاتری خریداری کنند و کسب وکارها به دلیل کاهش قدرت خرید مردم دچار کسادی شده اند.

اعتراضات برخی از بازاریان عموماً به حق است. جمعی از آنان به صورت مسالمت آمیز به خیابان آمده اند و اعتراض دارند. از طرف دیگر عوامل خارجی هم دست به کار شده اند؛ عناصری که در خارج از کشور به دنبال فرصتی بودند که از آب گل آلود ماهی بگیرند و به اعتراضات دامن بزنند. شبکه های تلویزیونی خارجی مثل اینترنشنال و بی بی سی و برخی از شبکه های اجتماعی که در دسترس همه هست، تلاش می کنند به این اعتراضات دامن بزنند.

در مواردی کلیپ هایی که از اعتراضات در شبکه های اجتماعی منتشر شده، که کاملا ساختگی بوده و با دستکاری منتشر شده است. مثلا تظاهراتی بوده که مردم به طرفداری از نظام به خیابان آمده اند، با صداگذاری و تغییر محتوا، آن را طوری نشان داده اند که گویا علیه نظام شعارهای ساختارشکن می دهند. لذا مردم باید مراقب باشند و فریب افرادی را که تلاش می کنند اعتراضات را به سمت دیگری هدایت کنند نخورند؛ افراد فریب خورده ای هستند که از خارج از کشور پول می گیرند تا به ناآرامی ها دامن بزنند.

از سوی دیگر، دولت باید با تدبیر مشکلات را حل کند؛ دولت هم از نظر ارزی دچار مشکل است و نمی تواند ارز به بازار تزریق کند و نرخ ارز را کاهش دهد و هم از نظر ریالی با مشکل مواجه است. بحث یکسان سازی حقوق بازنشستگان با شاغلان بیش از دو سال است که تصویب شده و دولت نتوانسته است آن را اجرا کند، چون منابع کافی در اختیار ندارد. به هر حال، باید برای تامین رضایت نسبی جامعه اقدامات حداقلی صورت گیرد.

بخشی از نارضایتی ها هم نارضایتی های اجتماعی است. دولت آقای پزشکیان با شعار رفع فیلترینگ بر سر کار آمده و هنوز بعد از دوسال نتوانسته است، یک کار بسیار ساده رفع فیلتر را انجام بدهد. ممانعت دولت از اجرای قانون عفاف و حجاب قابل تقدیر است ولی هنوز هم گروهی هستند که با سر و صدا دولت را تحت فشار قرار می دهند.

مبارزه با فساد باید به طور جدی دنبال شود. بخشی از نارضایتی مردم به این دلیل است که در دستگاه های مختلف، از شهرداری ها گرفته تا سایر دستگاه های اجرایی، فساد نهادینه شده است. مردم روزانه با آن ها سر و کار دارند و بسیاری از کارهای آنان بدون رشوه انجام نمی شود. و همین امر نارضایتی گسترده ای ایجاد کرده است.

به نظر من، گرچه برای انجام اصلاحات خیلی دیر شده ولی هنوز هم فرصت هایی برای مبارزه با فساد باقی است. مردم می پرسند فردی مثل بابک زنجانی که محکوم به اعدام شده بود، چگونه آزاد شد؟ تکلیف دست اندرکاران 8/2 میلیارد دلار اختلاس در قضیه چای دبش که دستگیر شدند، چه شد؟ دو نفر از وزیران که در این پرونده محکوم به زندان شدند، اکنون کجا هستند؟ این ها مسائلی است که برای مردم سوال ایجاد کرده و اگر دولت و نظام با شفافیت با آن ها برخورد کنند، می تواند تا حدی از نارضایتی ها بکاهد.

البته دولت در حوادث اخیر با مردم برخورد مناسبی داشته و اعتقاد دارد که با مردم باید گفت وگو و صحبت کند و نیروهای امنیتی با معترضان با نرمش برخورد کرده اند و دولت حق اعتراض مسالمت آمیز مردم را به رسمیت شناخت.

با توجه به این که کشور در شرایط ویژه ای قرار دارد و زمزمه هایی درباره شروع جنگ هم شنیده می شود، وظیفه مردم نسبت به حاکمیت چیست؟

مردم ناراضی چاره ای نداشتند که به خیابان آمدند، بخش عمده ای از آنان به اصطلاح کارد به استخوانشان رسیده است و انتظار دارند نظام به مطالبات آنان رسیدگی کند.

تحلیل هایی وجود دارد که اعتراضات اخیر را با اعتراضات دی ماه 96 مقایسه می کنند و آن را سازمان دهی شده برای تخریب دولت می دانند. تحلیل شما چیست؟

من چنین تحلیلی ندارم. شرایط فعلی با حوادث سال 96 متفاوت است. در آن زمان مشخص بود چه کسانی آغاز کننده بودند و چه کسانی از داخل شروع کردند و موضوع از کنترل آنان خارج شد و به اعتراضات سراسری انجامید. مسئله امروز معیشت و نارضایتی های اقتصادی است که بسیاری از مردم روزانه با آن برخورد دارند.

پیش بینی شما چیست؟ دولت واکنشی نسبتاً مثبت و بی سابقه نشان داده و با نمایندگان معترضان صحبت کرده است. آیا این می تواند به معنی تغییر رویکرد باشد؟

البته این رویکرد در نحوه برخورد با مردم بسیار مثبت است ولی باید اقداماتی که به آن اشاره شد انجام شود، در غیر اینصورت ممکن است اعتراضات گسترش پیدا کرده و به دیگر شهرهای کشور سرایت کند.