همجوشی هسته ای. انسان ها روی مریخ و هوش جامع مصنوعی. این ها تنها بخشی از پیشرفت هایی هستند که ممکن است تا میانه قرن رخ دهند.

به گزارش ایسنا، فیلسوف رومی، مارکوس آئورلیوس، گفته بود که هرگز نباید اجازه دهیم آینده ما را آشفته کند. اما او هرگز با آینده پژوهی به نام نیک بوستروم درباره وضعیت جهان در سال 2050 گفت وگو نکرده بود.

به نقل از نیچر، بوستروم در ایمیلی می گوید: احتمال زیادی وجود دارد که تا سال 2050، تمام پژوهش های علمی به جای پژوهشگران انسانی، توسط هوش مصنوعی فوق هوشمند انجام شود. برخی انسان ها ممکن است علم را به عنوان سرگرمی دنبال کنند، اما دیگر مشارکت مفیدی نخواهند داشت.

مجله نیچر سابقه ای طولانی در پرداختن به پیش بینی ها، برآوردها و نشانه ها درباره مسیر احتمالی پژوهش در دهه های آینده دارد. این مجله به ویژه پایان قرن بیستم و آغاز قرن بیست ویکم را با ضمیمه هایی اختصاصی درباره پیشگویی علمی و با یک پیش بینی جسورانه از سوی سردبیر وقت، فیلیپ کمپبل، گرامی داشت: این که تا سال 2100، شکلی از حیات مبتنی بر چیزی غیر از دی ان ای کشف خواهد شد.

با کنار گذاشتن داوری همتا و در راستای هدف اعلام شده نشریه نیچر برای بررسی و تفسیر روندهای علمی جاری و آینده، این گزارش نگاهی محتاطانه به افق سال 2050 می اندازد. افقی که می تواند با جهش های فناورانه، پیشرفت در حل معمای ماده تاریک و گسترش مطالعات انسانی در مقیاسی بی سابقه همراه باشد؛ مطالعاتی که ممکن است به مهار یا حذف بسیاری از بیماری ها بینجامد.

گای براسور، مدل ساز اقلیم در مؤسسه ماکس پلانک برای هواشناسی در هامبورگ آلمان، می گوید: از نظر تغییرات اقلیمی، اوضاع بدتر از چیزی خواهد بود که انتظارش را داریم.

او می گوید که جهان تا سال 2040 از آستانه بحرانی افزایش 2 درجه سانتی گراد دمای متوسط نسبت به دوران پیشاصنعتی عبور خواهد کرد. برای جلوگیری از آن، با توجه به اینرسی سامانه اقلیمی، هیات بین دولتی تغییرات اقلیم می گوید انتشار جهانی گازهای گلخانه ای باید تا سال 2025 به اوج می رسید و سپس به طور چشمگیر کاهش می یافت. در نتیجه، تا سال 2050، مناقشات سیاسی درباره اصل وجود گرمایش جهانی احتمالا به طور قابل توجهی کاهش خواهد یافت.

در عوض، بحث ها ممکن است بر سر این باشد که آیا باید تلاش کرد سیاره را خنک کرد یا خیر؛ احتمالا با تزریق ذرات براق به لایه های بالایی جو برای جلوگیری از رسیدن نور خورشید به سطح زمین. هرچند این روش مهندسی اقلیم اثبات نشده و در مقیاس بزرگ آزمایش نشده است، اما پیامدهای شدید اقلیمی تا سال 2050 ممکن است یک کشور آسیب دیده یا حتی یک شرکت را به اجرای چنین مداخله ای در جو ترغیب کند.

براسور می گوید: ممکن است برخی کشورها به طور یک جانبه از آن استفاده کنند، فقط با این تصور که مشکل خودشان حل می شود، بدون توجه به پیامدها برای دیگران. این مداخله می تواند الگوهای بارش را تغییر دهد و دیگر جنبه های آب وهوا را مختل کند و شاید اوضاع را حتی بدتر کند. براسور می گوید: من فکر می کنم باید ممنوع شود.

تنش های ژئوپلیتیکی به این معناست که پیش بینی اقلیم آینده تا سال 2050 باید بیش از پیش عواملی فراتر از فیزیک جو را در نظر بگیرد؛ موضوعی که براسور و همکارانش در مطالعه ای در سال 2025 به آن اشاره کردند. یک دهه پیش، دانشمندان اقلیم از به رسمیت شناخته شدن جهانی تغییرات اقلیمی با توافق پاریس استقبال می کردند. امروز، در ایالات متحده، آن ها مجبور شده اند این اصطلاح را از گزارش ها و وب سایت های دولتی حذف کنند. در همین حال، اولویت های دیگری جای آن را گرفته اند.

او می گوید: اگر درباره علم اقلیم صحبت کنیم، مردم دیگر نمی خواهند بشنوند، چون از مسائل دیگری بیشتر می ترسند. آن ها غذا می خواهند، صلح می خواهند. همه این ها نشان می دهد که جهان در سال 2050 با چشم انداز افزایش 3 درجه سانتی گراد یا بیشتر تا پایان قرن روبه رو خواهد بود.

اما سناریویی خوش بینانه تر هم وجود دارد. تا سال 2050، حذف کربن دی اکسید از هوا می تواند به فرصتی تجاری تبدیل شود، به طوری که شرکت ها راه هایی برای کاهش این گاز گلخانه ای و کسب سود از آن پیدا کنند.

الینا هیلتونن، پژوهشگر آینده در دانشگاه ملی دفاع در هلسینکی، می گوید: ما مواد مختلفی از کربن دی اکسید می سازیم؛ می تواند پلاستیک باشد، سوخت باشد یا دارو. اما همه آن ها از هوا تولید می شوند.

شکاف عمیق میان این دو سناریوی ممکن، معضل آینده پژوهان و دیگر افرادی را نشان می دهد که می کوشند مسیر پیشرفت و خطرات را فراتر از چرخه انتخاباتی بعدی ترسیم کنند. آینده تا چه حد از روندهای کنونی قابل پیش بینی است؟ تا چه اندازه رویدادها و اختراعات مخرب که اکنون بعید یا حتی تصورناپذیرند، آن را شکل خواهند داد؟ و از چه نقطه ای پیش بینی ها صرفا مضحک می شوند؟

ریچارد واتسون، از نویسندگان کتاب کتاب کودکان درباره آینده و آینده پژوه سابق در کالج امپریال لندن و دانشگاه کمبریج، می گوید مطالعه نظام مند و میان رشته ای روندهای آینده بهترین کارایی را در بازه 10 تا 15 ساله دارد.

سال 2050 یک نقطه زمانی برجسته و ضرب الاجلی جذاب برای کسانی است که می خواهند هدف گذاری کنند و سرمایه گذاری ها را به سمت آن هدایت کنند. برای نمونه، آژانس های فضایی معمولا تا این حد دوردست برنامه ریزی می کنند، زیرا ممکن است دو دهه طول بکشد تا یک ماموریت طراحی، تصویب، ساخته و پرتاب شود.

آژانس فضایی اروپا از هم اکنون از جامعه پژوهشی خواسته است ایده هایی برای پروژه های سال 2050 ارائه دهند. پیشنهادها شامل آشکارساز پادماده مداری، بازگرداندن نمونه های منجمد از بدنه یخی یک دنباله دار به زمین و فرود یک ربات کاوشگر روی سطح عطارد است.

سپس بحث سفر به مریخ مطرح می شود. دونالد ترامپ، رییس جمهور ایالات متحده، اوایل امسال بار دیگر هدف ناسا برای اعزام انسان به مریخ پیش از سال 2050 را مطرح کرد، در حالی که ایلان ماسک ادعا کرده شرکت اسپیس ایکس می تواند یک فضاپیمای بدون سرنشین را حتی در سال 2026 به عنوان بخشی از برنامه ای برای اعزام انسان در دهه 2030 به سیاره سرخ بفرستد.

هر تصویر از آینده باید به رشد مداوم هوش مصنوعی توجه کند. اما با چه سرعتی؟

الکس آیاد، از بنیان گذاران شرکت پژوهشی و آینده نگری Outsmart Insight در لندن، می گوید: می توانم تصویر نسبتا دقیقی از وضعیت هوش مصنوعی در سال های 2027 یا 2028 ارائه دهم. اما مطمئن نیستم بتوانم درباره 2030 با اطمینان صحبت کنم.

فراتر از آن، تصویر بسیار مبهم تر می شود. با این حال، برخی در حوزه هوش مصنوعی معتقدند تا سال 2050، سامانه های یادگیری ماشین می توانند پژوهشی در حد دریافت جایزه نوبل انجام دهند.

حتی بدون تسلط یک ابرهوش، هوش مصنوعی می تواند تا سال 2050 فرایند علم را به شدت دگرگون کند. به گفته آیاد، همراه با آزمایشگران رباتیک، سامانه های خودکار مبتنی بر الگوریتم ها به طور شبانه روزی در آزمایشگاه های خاموش به دنبال حل مسائل زیست فناوری خواهند بود. آزمایشگاه هایی که هیچ انسانی در آن حضور ندارد.

این نمونه ای از آینده ای است که توسط فناوری هایی شکل می گیرد که امکان انجام انواع جدیدی از پژوهش علمی را فراهم می کنند. در بسیاری موارد، دانشی که تولید می شود، دوباره به توسعه فناوری های بهتر می انجامد؛ رابطه ای همزیست که پی درپی علم جدیدتری را ممکن می سازد.

پیشرفت ها در علم کوانتومی و کیهان شناسی نیز می توانند تا سال 2050 جهش های بزرگی ایجاد کنند. خوان کارلوس هیدالگو، فیزیکدان دانشگاه ملی خودمختار مکزیک، می گوید پژوهشگران در حال توسعه روش هایی برای آشکارسازی تغییرات بسیار ضعیف میدان های مغناطیسی و الکتریکی ناشی از اسپین های تک الکترونی و هسته ای هستند.

به کارگیری این حسگرهای کوانتومی در آشکارسازهای امواج گرانشی می تواند به کیهان شناسان اجازه دهد اجرامی کوچک تر از آنچه اکنون ممکن است را شناسایی کنند، از جمله سیاه چاله های نخستین. این اجرام که اندکی پس از مه بانگ شکل گرفته اند، ممکن است حامل جرمی باشند که تاکنون در جهان محاسبه نشده است.

هیدالگو می گوید این یافته ها می توانند به روشن شدن ماهیت انرژی تاریک یا حتی ماده تاریک کمک کنند و شاید سرانجام جانشینی برای مدل استاندارد کیهان شناسی ارائه دهند.

او همچنین با احتیاط می افزاید که همجوشی هسته ای سرانجام ممکن است تا سال 2050 به بلوغ برسد. قطعا همجوشی هسته ای در پنج سال گذشته بیش از پنجاه سال پیشرفت کرده است.

پیشرفت علمی 75 سال گذشته حاصل حمایت گسترده عمومی از پژوهش بوده است، اما این روند ممکن است ادامه نیابد.

وعده های سریع برای مسائل پیچیده می تواند نسل بعدی دانشمندان را در توجیه سال ها کار صبورانه ای که زیربنای پیشرفت های سریع به نظر می رسند، با مشکل روبه رو کند.

فشار مداوم بر هزینه های عمومی در اقتصادهای کُند، همراه با حملات سیاسی به ارزش علم، ممکن است پژوهشگران را بیش از پیش وادار به توجیه هزینه های کارشان کند.

این روند همچنین می تواند تعادل همواره شکننده میان پژوهش های بنیادی و کاربردی را به نفع علومی برهم بزند که دولت ها آن ها را در خدمت اهداف سیاسی محدود می بینند. با پیرشدن جمعیت در بسیاری کشورها، دولت ها احتمالا سرمایه گذاری در پژوهش های پزشکی برای درمان و پیشگیری از بیماری های مزمن را افزایش خواهند داد. اما پیشرفت فناورانه به تنهایی کافی نیست.

رفع این کمبود داده به داوطلبانی نیاز دارد که حاضر باشند زمان و اطلاعات سلامت خود را بدون منفعت شخصی قابل توجهی در اختیار پژوهش قرار دهند و این به سرعت رخ نخواهد داد.

در یک سناریوی خوش بینانه، چنین مشارکت مردمی می تواند به شناسایی نشانگرهای زیستی جدید برای تشخیص و درمان بهتر اختلالات روان پزشکی و عصبی منجر شود.

راه دیگر ساختن سناریو برای سال 2050، جست وجوی سیگنال های ضعیف است؛ ایده ها و فناوری هایی در مراحل ابتدایی که می توانند در مسیرهای گوناگونی رشد کنند و برخی از آن ها همه را غافلگیر خواهند کرد.

نخستین تلفن های همراه بزرگ و سنگین، سیگنال های ضعیف تلفن های همراه هوشمند امروزی بودند.

نویسندگان علمی تخیلی اغلب این سیگنال های ضعیف و تاثیرشان بر جامعه آینده را توصیف می کنند؛ به همین دلیل بسیاری از آینده پژوهان این ژانر را جدی می گیرند.

استفاده از پهپادهای کوچک و یک بارمصرف در جنگ اوکراین، بسیاری را غافلگیر کرد، اما این موضوع در یک تمرین ارتش آمریکا در سال 2016 پیش بینی شده بود.

یکی از سیگنال های ضعیف کنونی که ممکن است تا 2050 غالب شود، حوزه نوظهور کلی ترونیک است: مواد برنامه پذیر متشکل از دسته هایی از ربات های میکروسکوپی که می توانند بنا به نیاز، شکل و کارکرد خود را تغییر دهند. مثلا یک صندلی می تواند با برنامه ریزی دوباره به میز تبدیل شود.

فراتر از مبلمان تغییرشکل دهنده، پیشرفت در کلی ترونیک می تواند آینده پژوهش را در حوزه های گسترده ای از علم مواد تا ساخت نمونه های اندام های بیمار برای برنامه ریزی و آزمایش درمان ها شکل دهد.

و البته، داستان های علمی تخیلی اغلب به یکی از بزرگ ترین پرسش های بشر می پردازد؛ پرسشی که حتی هوش مصنوعی هم ممکن است تا 2050 نتواند پاسخ دهد: آیا ما در جهان تنها هستیم؟

دانشمندان ممکن است تا سال 2050 حدود 100 میلیون سیاره را شناسایی کرده باشند. آیا هیچ کدام نشانه هایی از حیات در جو خود خواهند داشت؟ برخی شکارچیان سیارات فراخورشیدی چنین فکر می کنند. یک نظرسنجی غیررسمی در سال 2019 نشان داد بسیاری معتقدند پژوهشگران این حوزه تا 2050 به خاطر کشف حیات فرازمینی برنده نوبل خواهند شد.

با این وجود، رنه هلر، اخترشناس مؤسسه ماکس پلانک در آلمان، محتاط تر است. او می گوید: تردید دارم که در 25 سال آینده هم توان فنی و هم توان نظری لازم برای ارائه این شواهد فوق العاده را داشته باشیم.

او انتظار دارد ادعاهایی مطرح شوند، اما پذیرفته نشوند. شاید نامزدهایی وجود داشته باشند، اما بسیاری از آن ها رد یا دست کم مورد مناقشه قرار خواهند گرفت.

در هر صورت، تایید وجود حیات فرازمینی می تواند دهه ها بحث به دنبال داشته باشد.