در پی حملات جنجالی ایالات متحده به ونزوئلا و برکناری رییس جمهور نیکلاس مادورو، گمانه زنی ها درباره پیامدهای اقدام واشنگتن در داخل ونزوئلا و در صحنه بین المللی به اوج خود رسیده است. دونالد ترامپ، رییس جمهور امریکا روز شنبه اعلام کرد مادورو پس از حملات نظامی به پایتخت ونزوئلا، کاراکاس، بازداشت شده است؛ اقدامی که به بهانه مبارزه با آنچه وی کارزار مرگبار تروریسم موادمخدر علیه امریکا خواند، صورت گرفت. ترامپ همچنین وعده داد که ایالات متحده کشور امریکای جنوبی را در طول دوره انتقال سیاسی اداره خواهد کرد و مردم ونزوئلا را ثروتمند، مستقل و ایمن می کند.

به گزارش اعتماد، هرچند براساس آخرین گزارش ها خانم دلسی رودریگز، معاون مادورو به عنوان سرپرست دولت انتخاب شده است، با این حال، این اقدامات با محکومیت گسترده ای مواجه شده و کارشناسان حقوق بین الملل، ازجمله کلیر فینکلشتاین، استاد حقوق دانشگاه پنسیلوانیا، آن را استفاده غیرقانونی از زور و نقض حاکمیت ونزوئلا توصیف کرده اند. فینکلشتاین تاکید کرد که مادورو حقوق قضایی شخصی دارد و هیچ تهدید فوری برای امریکا وجود نداشت که توجیه کننده اقدام یک جانبه شاخه اجرایی باشد. او برنامه امریکا برای اداره ونزوئلا را نیز غیرقانونی خواند و یادآور شد که دموکراسی بر این اصل استوار است که مردم صاحب حاکمیت هستند و رهبران خود را انتخاب می کنند. همزمان گرگوری میکس، ارشد دموکرات در کمیته امور خارجی مجلس نمایندگان، گفت که با وجود ادعاهای دولت ترامپ، هیچ تهدید فوری ازسوی ونزوئلا علیه ایالات متحده وجود نداشت و قطعا هیچ تهدیدی که توجیه کننده اقدام نظامی بدون اجازه کنگره باشد، وجود نداشت. میکس همچنین در بیانیه ای که در شبکه های اجتماعی منتشر شد، افزود: این اقدامات هم قوانین داخلی امریکا و هم قوانین بین المللی را نقض کرده و به اذعان خود ترامپ، یک عملیات محدود نیست. نمایندگان حزب دموکرات در امریکا مدتی بود که از دولت ترامپ درباره اهدافش در ونزوئلا پاسخ می خواستند و رییس جمهور جمهوری خواه را متهم می کردند که درصدد انجام اقدامات نظامی بدون نظارت کنگره است. طبق قانون اساسی امریکا، تنها کنگره حق اعلان جنگ دارد، اما این اختیار طی چند دهه گذشته تضعیف شده و امریکا در جریان آنچه جنگ علیه تروریسم می نامد، حملات نظامی متعددی در سراسر جهان انجام داده است که براساس تفاسیر گسترده از اختیارات کنگره صورت گرفته اند.

با این همه اقدامات امریکا در ونزوئلا در حالی انجام شد که پیش تر واشنگتن کمپین فشار چند ماهه ای علیه مادورو راه اندازی کرده بود، بدون ارایه شواهد، او را به ارتباط با قاچاقچیان موادمخدر متهم و تحریم هایی علیه خانواده اش اعمال کرد. همچنین کشتی های مظنون به قاچاق موادمخدر در دریای کاراییب مورد حمله قرار گرفتند و نفتکش های ونزوئلا توقیف شدند. این فشارها پیش زمینه ای برای مداخله نظامی و هدف گیری ذخایر عظیم نفتی ونزوئلا بود. اما ناظران مدعی اند این حمله، فراتر از منافع امنیتی ادعایی امریکا، نشان دهنده یک استراتژی اقتصادی و ژئوپلیتیک است. در هر حال تحلیلگران بعد از تحولات برق آسای رخ داده در ونزوئلا با سوالات متعددی روبه رو هستند که اذعان دارند در کوتاه مدت نمی توان به همه آنها پاسخ قاطعی داد؟ اینکه سرنوشت مردم ونزوئلا در شرایط پیش رو و در حالی که کاملا بی تفاوت هستند چه خواهد شد؟ آینده اپوزیسیون در شرایطی که در کمال ناباوری توسط دونالد ترامپ برای اداره ونزوئلا کنار گذاشته شد چه خواهد شد؟ سرنوشت نظامیان و ارتش ونزوئلا به عنوان مهم ترین رکن اداره این کشور به چه سمت و سویی می رود... در همین راستا روزنامه اعتماد با هدف ارزیابی فاکتورهای مهم برکناری مادورو و گام های بعدی امریکا با هادی اعلمی فریمان، کارشناس مسائل امریکا گفت وگو کرده است. مشروح این گفت وگو را در ادامه می خوانید: هادی اعلمی فریمان، کارشناس مسائل امریکای لاتین در پاسخ به سوال اعتماد در ارتباط با اقدام اخیر امریکا و حمله نظامی این کشور به ونزوئلا تشریح کرد: سرانجام دونالد ترامپ به حملات نظامی علیه ونزوئلا چراغ سبز نشان داد.

اما این عملیات لجستیک کامل اطلاعاتی را داشته و برای تحققش در بازه زمانی طولانی هماهنگی هایی انجام شده است. در هر حال قاعدتا پس از مرحله حمله نظامی و تغییر رژیم همان طور که پیش تر پیش بینی شده بود البته به شکل موفق، گام بعدی ایالات متحده ورود به مرحله رژیم سازی است. دونالد ترامپ نیز در مصاحبه اخیر خود با شبکه فاکس نیوز، صراحتا اعلام کرد که واشنگتن در حال بررسی و گفت وگو برای یافتن جانشین یا رهبری است که بتواند اداره کشور را برعهده بگیرد. حتی اعلام شد که ظاهرا ماریا کورینا ماچادو هم توانایی اداره کشور را ندارد و ظاهرا به حاکم نظامی چهره ای با تجربه پل برمر در عراق فکر می شود. به گفته این کارشناس مسائل بین الملل این اظهارات به روشنی نشان می دهد که بحث جانشینی و رژیم سازی، مرحله بعدی راهبرد امریکا پس از تثبیت شرایط محسوب می شود. ترامپ در نشست خبری خود نیز با تردید درباره جانشینی خانم ماچادو صحبت کرد. در عین حال، آنچه در شرایط کنونی اهمیت دارد، مشخص شدن وضعیت ثبات سیاسی، دست کم در روزهای آتی پس از تحولات است. در داخل ونزوئلا بازیگران مختلفی حضور دارند؛ ازجمله رییس مجلس، وزیر کشور و حتی وزیر دفاع که هر یک مدعی اند کنترل کشور را در دست دارند. اما دیوان عالی دادگستری ونزوئلا برابر قانون اساسی دلسی رودریگرز را انتخاب کرده است. فریمان در ادامه به اعتماد گفت: با این حال، بحث هایی که هم اکنون مطرح است حاکی از آن است که نوعی توافق، چه با بدنه نیروهای مسلح و چه با بخشی از مقامات سیاسی و نظامی، شکل گرفته یا در حال شکل گیری است که به نوعی توافق برای دستگیری و اعمال نفوذ داخلی است. در هر صورت اکنون خانم رودریگز فعلا سرپرست دولت ونزوئلا شده است. در این چارچوب، از توافق هایی سخن گفته می شود که با ترکیبی از اقدامات امنیتی، اطلاعاتی یا حتی نظامی، روند تحولات را تسریع کرده است.

بر همین اساس، انتظار می رود به محض ورود ایالات متحده به این فرآیند، حضور این بازیگر در ونزوئلا طولانی مدت نباشد. به محض آنکه موضوع تشکیل هیات موسسان برای انتقال قدرت نهایی شود و نیروهای مسلح وفاداری خود را به یک رییس جمهور انتقالی یا ساختار جدید اعلام کنند، امریکا به سرعت نیروهای خود را خارج خواهد کرد. درنهایت، اداره کشور به نیروهای جدید اپوزیسیون یا نماینده موقت واگذار می شود؛ نیروهایی که به احتمال زیاد گرایش آشکاری به ایالات متحده خواهند داشت و در چارچوب سیاست های موردنظر واشنگتن عمل خواهند کرد. حتی ممکن است در ساختار فعلی هم نیروهایی از بدنه فعلی تمایل به همکاری همه جانبه با ایالات متحده داشته باشند. فریمان در پاسخ به دیگر سوال اعتماد درباره سرنوشت اپوزیسیون باتوجه به اینکه توسط دونالد ترامپ نادیده گرفته شده اند چیست، گفت: در شرایط کنونی، بحث ورود ماریا کوریانا ماچادو به عنوان رییس دولت انتقالی، به شکل مبهمی مطرح است هرچند دونالد ترامپ نیز در مصاحبه اخیر خود نشان داد که ایالات متحده روی او سرمایه گذاری سیاسی قابل توجهی انجام داده است. طی سال های گذشته، چهره سازی رسانه ای و سیاسی مشخصی از ماچادو صورت گرفته و او به عنوان یکی از بازیگران باسابقه صحنه سیاسی ونزوئلا شناخته می شود که سال ها در مسیر مبارزه سیاسی فعال بوده است. اما ترامپ در نشست خبری خود مدعی شد که او فعلا گزینه مناسبی برای اداره ونزوئلا نیست، چراکه احترام و حمایت سیاسی در ونزوئلا ندارد. هر چند که ماچادو موفق به دریافت جایزه صلح نوبل شده و از نگاه امریکایی ها، چهره ای شناخته شده و قابل اعتماد به شمار می رود. به گفته این کارشناس مسائل بین الملل با این حال، ارزیابی توانایی او برای اداره کشور و مدیریت شرایط پیچیده ونزوئلا، بحثی جداگانه است که همچنان محل تردید و بررسی است. در هر صورت، این گزینه یکی از سناریوهایی است که امریکا روی آن کار می کند. در کنار آن، ادواردو گونزالس

نیز پیش تر ازسوی ایالات متحده به عنوان رییس جمهور به رسمیت شناخته شده و همچنان یکی از ارکان اصلی اپوزیسیون محسوب می شود. با این همه به نظر می رسد باتوجه به تعیین تکلیف وضعیت نیکلاس مادورو و انتقال او به ایالات متحده دست کم براساس قرائن و شواهد موجود، اپوزیسیون ونزوئلا در مسیر دستیابی به انسجام بیشتر قرار گرفته باشد؛ انسجامی که می تواند معادلات قدرت در مرحله پس از مادورو را تا حد زیادی تحت تاثیر قرار دهد. فریمان در ادامه این گفت وگو و درباره سرنوشت نظامیان و ارتش ونزوئلا به عنوان یکی از مهم ترین ارکان قدرتمند این کشور گفت: معمولا پس از فروپاشی رهبری باتوجه به تئوری های نظامی ساختار توان استمرار وضعیت آشوب را ندارد. البته در برخی بخش ها گروهی از نظامیان که نخبگان قلمروی نظامی هستند و به مسائل سیاسی علاقه مند می باشند و ضمنا جاه طلبی های شخصی نیز دارند در امریکای لاتین تحت عنوان خونتای نظامی مدیریت کار را دست می گیرند. اما ساختار نظامی به حدی از نیروهای شایسته از هراس رقیب خالی شده که تحقق این سناریو بعید است. مضاف بر اینکه بمباران امریکایی ها استهلاک سازمانی ارتش را به شدت افزایش داده است. فریمان در پاسخ به دیگر سوال اعتماد درخصوص ادعای مشارکت ایالات متحده در حوزه نفتی ونزوئلا گفت: این مشارکت عمدتا از طریق شرکت های بزرگ انرژی اعمال خواهد شد.

در شرایط کنونی، شرکت شورون از نگاه امریکایی ها بهترین و مناسب ترین گزینه برای ایفای این نقش به شمار می رود. این ارزیابی باتوجه به سابقه حضور شورون در ونزوئلا، میزان تسلط آن بر برخی چاه های نفتی و سرمایه گذاری های گسترده ای که این شرکت در گذشته و حتی در مقطع فعلی انجام داده، شکل گرفته است. افزون بر این، مجوزهای اخیر صادر شده نیز موقعیت شورون را نسبت به سایر رقبا تقویت کرده است. به گفته فریمان در مرحله بعد، به تدریج سایر شرکت ها نیز، در صورت اعلام آمادگی، وارد این عرصه خواهند شد. در وهله نخست، این شرکت ها عمدتا امریکایی خواهند بود و پس از آن، شرکت های اروپایی نیز به صورت تدریجی به بازار انرژی ونزوئلا راه پیدا خواهند کرد. به نظر می رسد این روند با سرمایه گذاری های گسترده ای همراه باشد که می تواند پیامدهای قابل توجهی برای صنعت نفت ونزوئلا و همچنین بازار جهانی نفت به همراه داشته باشد. این کارشناس مسائل بین الملل در ادامه خاطرنشان کرد: نکته مهم دیگر آن است که در صورت ورود شرکت های بزرگ انرژی و انجام سرمایه گذاری های گسترده در ونزوئلا، بازسازی ساختار فرسوده صنعت نفت این کشور در دستور کار قرار خواهد گرفت و تولید نفت ونزوئلا بار دیگر به جریان خواهد افتاد. در چنین سناریویی، ظرفیت تولید نفت ونزوئلا می تواند به سطحی در حدود 2 تا 3 میلیون بشکه در روز برسد؛ تحولی که تاثیری شگرف بر بازار جهانی نفت بر جای خواهد گذاشت. چنین افزایشی در تولید، می تواند ایالات متحده را تا حد زیادی از وابستگی به بازار نفت خلیج فارس بی نیاز کند و در نتیجه، معادلات کلان بازار انرژی و حتی معماری امنیتی و سیاسی مناطق مختلف جهان را تحت تاثیر جدی قرار دهد. فریمان در ادامه همچنین تاکید کرد: پیامدهای این تحول صرفا به حوزه انرژی محدود نخواهد ماند، بلکه فضای سیاسی ناشی از آن نیز دستخوش تغییرات عمیق می شود در این چارچوب، ممکن است این تحولات به شکل گیری برخی جابه جایی های ژئوپلیتیکی منجر شود؛ ازجمله آنکه اوکراین به نقطه ای از مصالحه با روسیه نزدیک تر شود و بخشی از خواسته های مسکو را بپذیرد.

همچنین این روند می تواند بر معادلات مربوط به تایوان اثر بگذارد و حتی چین را به سمت بازتعریف رویکرد خود در قبال تایوان سوق دهد. در مجموع، این تحولات می تواند هندسه قدرت سیاسی در بخش های مختلف جهان را دگرگون کند. در چنین شرایطی، ایالات متحده دیگر لزوما نمی کوشد به عنوان یک بازیگر هژمون یا پلیس جهانی در همه بحران ها مداخله مستقیم داشته باشد؛ بلکه تلاش می کند براساس اقتضائات منافع خود چه اقتصادی، چه سیاسی، چه اجتماعی و چه ایدئولوژیک در هر نقطه ای که لازم بداند وارد عمل شود و منویات خود را به مرحله اجرا بگذارد. این کارشناس امریکای لاتین در پاسخ به دیگر پرسش اعتماد در باب واکنش دیگر کشورهای حوزه کاراییب به تحولات اخیر ونزوئلا گفت: کوبا، به عنوان شریک راهبردی ونزوئلا در حوزه های امنیتی، اطلاعاتی و نظامی و همچنین در زمینه برنامه های اجتماعی، سال ها از نفت ترجیحی این کشور بهره مند بوده است. با این حال، در شرایط جدید، هاوانا به طور قطع با چالش های جدی مواجه خواهد شد. توان کوبا برای کمک به ونزوئلا، عمدتا به سطح همکاری های اطلاعاتی محدود می شود؛ همکاری هایی که شبکه های آن همچنان فعال اند و در دوران هوگو چاوز و سپس نیکلاس مادورو نیز همواره به صورت کامل و تنگاتنگ جریان داشته است. به گفته فریمان با این وجود، به نظر می رسد در وضعیت کنونی، دیگر اقدام موثری از دست کوبا برنیاید. به باور فریمان، این کشور خود با شرایط اقتصادی شکننده ای روبه رو است و بعید است بتواند فراتر از حمایت های محدود اطلاعاتی، نقش پررنگ تری ایفا کند.به علاوه ترامپ اعلام کرد که تعداد زیادی از نیروهای اطلاعاتی کوبا در جریان حمله کشته شده اند.

در مورد کلمبیا نیز هر چند اعلام وضعیت آماده باش شده، اما بسیار بعید است که این کشور وارد مداخله نظامی مستقیم شود. این آماده باش بیش از آنکه جنبه خارجی داشته باشد، ماهیتی داخلی دارد و احتمالا پیامدهای آن بیشتر در حوزه کنترل مرزها و مدیریت پیامدهای امنیتی تحولات ونزوئلا بروز خواهد کرد. این کارشناس امریکای جنوبی در ادامه به اعتماد گفت: در مجموع، با توجه به راهبرد امنیت ملی دولت ترامپ در سال 2025 و تاکید دوباره بر متمم ترامپی دکترین مونرو، به نظر می رسد تحولات ونزوئلا به صورت دومینووار بر کشورهایی مانند کوبا، نیکاراگوئه و کلمبیا نیز اثر بگذارد. این روند می تواند این کشورها را به سمت اتخاذ رویکردهای محافظه کارانه تر یا حتی حرکت به سوی گرایش های راست گرایانه سوق دهد. فریمان در ادامه گفت وگویش با اعتماد و درباره واکنش شرکای راهبردی ونزوئلا یعنی چین و روسیه نسبت به اتفاقات اخیر کاراکاس تشریح کرد: به نظر می رسد چینی ها تمایلی به ورود به هیچ گونه مداخله ای در تحولات ونزوئلا نداشته باشند. براساس ارزیابی ها، دونالد ترامپ به پکن اطمینان داده که جریان صادرات نفت ونزوئلا کماکان برقرار خواهد ماند؛ البته مشروط به آنکه چین در امور امنیتی و نظامی مداخله ای نداشته باشد. در این چارچوب، روابط و منافع تجاری چین در ونزوئلا حفظ می شود، اما دامنه آن به حوزه اقتصادی محدود خواهد ماند. به گفته فریمان در مقابل اما وضعیت روسیه متفاوت به نظر می رسد. به احتمال زیاد مسکو به تدریج از این منطقه کنار گذاشته خواهد شد و پایگاه نفوذ خود را در ونزوئلا از دست خواهد داد.

هر چند مقام های روسی مدعی اند که کمک نظامی گسترده ای به ونزوئلا ارایه نکرده اند و نقش آنها عمدتا به حوزه هایی مانند نگهداری، تعمیرات و برخی بخش های محدود نظامی خلاصه می شده است، اما واقعیت این است که روسیه در شرایط کنونی توان ورود جدی به این پرونده را ندارد، چراکه باتوجه به درگیری سنگین مسکو در بحران اوکراین و ورود آن به فرآیند چانه زنی و معامله بر سر این پرونده، بعید به نظر می رسد کرملین بخواهد یا بتواند نقش فعالی در تحولات ونزوئلا ایفا کند. از این رو، واکنش روسیه احتمالا به محکومیت های لفظی و نمادین محدود خواهد شد. این تحلیلگر مسائل بین الملل در ادامه خاطرنشان کرد: در مجموع، اقداماتی از این دست می بایست پیش از ورود به مرحله مداخله نظامی انجام می شد و اکنون که مداخله نظامی صورت گرفته و ساختار فرماندهی هدف قرار گرفته است، امکان کنشگری موثر برای روسیه بسیار محدود به نظر می رسد. براساس راهبرد امنیت ملی ایالات متحده، این منطقه به عنوان حوزه نفوذ امریکا تعریف می شود. فارغ از مقاومت هایی که ممکن است در برخی کشورها شکل بگیرد یا تلاش هایی که بازیگرانی مانند برزیل برای برگزاری نشست ها و اعلام مخالفت با چنین اقداماتی انجام دهند، واشنگتن در مجموع مصمم است قلمرو نفوذ خود را در این منطقه تثبیت کرده و گسترش دهد به بیان روشن تر، ایالات متحده این مسیر را بخشی از منافع راهبردی خود می داند و بدون توجه جدی به مخالفت های سیاسی یا منطقه ای، به دنبال تحکیم و تعمیق حضور و نفوذ خود در این حوزه است و این، اصل ماجرا و هسته اصلی سیاست امریکا در قبال این منطقه محسوب می شود.