مهرداد خدیر در یادداشتی در روزنامه هم میهن نوشت: رفتار دونالد ترامپ رییس جمهوری آمریکا با نیکلاس مادورو رییس جمهوری ونزوئلا و اعلام بازداشت و انتقال او و همسرش به نیویورک، از یک نظر یادآور کاری است که 36 سال پیش با نوریه گا حاکم پاناما کردند؛ با همین فهرست اتهامی درباره قاچاق مواد مخدر.

درست است که پاناما در آمریکای مرکزی واقع است و اهمیت ونزوئلا در آمریکای جنوبی را ندارد ولی در نگاه بیرونی به کشورهای آمریکای مرکزی و جنوبی به یک چشم نگاه می شود و به جز برزیل و آرژانتین و تا حدی مکزیک که قدرت های مطرح منطقه ای هستند دیگران کمابیش هم سرشت یا هم سرنوشت اند و حالا این واقعیت را در شباهت بازداشت یا ربودن مادورو با نوریه گا رهبر وقت پاناما در پایان ژانویه 1990 می توان دید؛ هرچند که درباره دیکتاتور پاناما اتهام دخالت در هدایت باندهای قاچاق مواد مخدر از قبل وجود داشت و پذیرفتنی بود و در مورد مادورو بیشتر به بهانه دخالت می ماند مگر آن که واقعاً مدارک قابل قبول ارائه دهند یا خود اعتراف کند.

ضمن این که نوریه گا چهره موجهی نبود ولی مادورو به هر حال جانشین هوگو چاوز و رییس جمهوری قانونی ونزوئلاست (یا بود) اما به هر رو چون یک طرف داستان، آمریکاست و سوی دیگر رهبری منطقه ای در آمریکای جنوبی، ناخواسته آن ماجرا در یادها تازه می شود و البته تفاوت مهم دیگر این است که درباره نوریه گا این شایعه هم جدی بود که برای سازمان اطلاعات آمریکا کار می کرده و تنبیه درون سازمانی بوده ولی چنین انگی قطعاً بر رییس جمهوری(پیشین؟) ونزوئلا نمی نشیند و مهمترین شاهد هم اینکه بعد از 11 سال او را به پاناما بازگرداندند.

تفاوت دیگر شاید در نوع عملیات باشد؛ چون اینجا دست کم فعلاً هدف، برانداختن حکومت نبوده و صاف و یک راست رفتند سراغ رییس جمهوری و همسر او و بنا به ادعای ترامپ عملیات بی هیچ کشته به پایان رسید که طبعاً ظن خیانت سران ارتش یا گارد حفاظت را تقویت می کند اما مورد پاناما مدتی بعد از حمله، خود نوریه گا را دستگیر کردند (30 ژانویه 1990) و او را به آمریکا بردند و سال ها در زندان های ایالات متحده به سر برد که در نوع خود اقدامی بی سابقه به حساب می آمد.

جالب اینکه حتی اروپایی ها هم در مجازات او مشارکت کردند و حتی مدتی هم در اروپا زندانی بود. اما چنان که اشاره شد در سال 2011 به پاناما برگردانده شد و در جنگ ها یا درگیری های داخلی کشته شد نه آنکه در آمریکا اعدام شده باشد! وجه دیگر تاریخی قضیه برای ایرانیان این است که همان گونه که در داستان چاوز و ونزوئلا و مادورو روابط نزدیک با ایران به رغم فاصله بسیار دور جغرافیایی به یاد می آید در حکایت نوریه گا و پاناما هم تلاقی با ایران دیده می شود و آن هم خواندنی و از این قرار است که 11 سال قبل از آن و پیش از آن که قدرت را به طور کامل قبضه کند معاون ژنرال عمر توریخوس دیکتاتور پاناما بود و هنگام اقامت محمدرضا پهلوی پس از خلع از سلطنت و در باهاما فرماندهی یگان های حفاظت از شاه را بر عهده داشت. (نام های عربی مثل همین عمر توریخوس نه به خاطر نفوذ اسلام در آن سامان که به سبب مهاجرت های نسل های قبلی از اعراب خاصه فلسطینی ها و لبنانی ها به آن منطقه است).

باری، گفته می شود در سال 1358 صادق قطب زاده وزیر خارجه (در دولت شورای انقلاب) و کاندیدای اولین دوره انتخابات ریاست جمهوری با نوریه گا تماس برقرار می کند و بر سر بازداشت و انتقال شاه به ایران به توافق می رسند و به احتمال زیاد با توجه به این که ارتباط نزدیکی با سازمان جاسوسی آمریکا داشته موافقت کارتر را هم احتمالاً جلب می کند و حتی روزنامه ها در ایران با تیتر درشت نوشتند: شاه بازداشت شد و خود شاه هم به روایت نزدیکان ساعاتی وحشت زده شده بود اما قضیه بعدتر منتفی می شود.

اردشیر زاهدی داماد شاه و وزیر خارجه او و آخرین سفیر ایران در آمریکا می نویسد: موقعی که در پاناما بودیم موضوع دستگیری شاه و استرداد او به ایران وارد مراحل جدی و خطرناکی شد و اگر آقای راکفلر و کیسینجر به داد شاهنشاه نرسیده بودند، مانوئل نوریه گا شاه را به دستور کارتر تحویل ایران داده بود!

جیمز بیل هم در کتاب شیر و عقاب این موضوع را تأیید می کند و از نقش دو رابط (کریستیان بورگه، وکیل فرانسوی و هکتور ویلالون آندوی آرژانتینی) یاد می کند.

در واقع یک معامله نافرجام برای آزادی گروگان ها تا نه سیخ بسوزد نه کباب و کارتر ریاست جمهوری را در سال بعد از دست ندهد حال آن که آن گونه که گابریل گارسیا مارکز نویسنده برجسته کلمبیایی در یادداشت های پنج ساله نوشته انتقال شاه به آمریکا نقشه خود راکفلر و پوست خربزه او و احتمالا کسینجر زیر پای کارتر بود ( تنها رییس جمهوری که درهای کاخ سفید را به روی کسینجر بست) و چون پیدا بود با افشای این خبر چه اتفاقی در تهران رخ خواهد داد.

تا لحظه نوشتن این یادداشت درشامگاه شنبه 13 دی عملیات ترامپ در کاراکاس، بیش از آن که کودتا و براندازی حکومت ونزوئلا باشد مصداق "آدم دزدی" است و هنوز رهبر مخالفان ونزوئلا به قدرت نرسیده و معاون رییس جمهور هم در سفر خارجی است اما جدای این ما را و دنیا را به یاد ماجرای نوریه گا می اندازد که به دستور بوش پدر بازداشت شد منتها وقتی دوران بوش پسر هم تمام شد به پاناما بازگردانده شد و باید دید سرنوشت او برای مادورو هم تکرار خواهد شد یا نه؟

با توجه به اشارات تاریخی به ماجرای شاه و شباهت قضیه مادورو به نوریه گا و در حالی که بعید نیست هنگام مطالعه این یادداشت یا فردا دوشنبه- تصویر رییس جمهوری ربوده یا برکنار یا ساقط شده را در دادگاه فدرال آمریکا ببینید و شگفت زده شویم نقل این حکایت هم خالی از لطف نیست:

عمروبن لیث در مصاف با اسماعیل سامانی شکست خورد و به فرمان حاکم پیروز او را به یوزبانان سپردند و وقتی خوراک اندک او را در همان حبس، سگی برداشت و برد، نیشخندی زد و گفت: من آن مردَم که بامدادان، مطبخ مرا هزار و چهارصد شتر می کشید و شبانگاه سگی برداشت و برد! راست است که: "اَصبحتُ امیراً و امسیتُ اسیراً". بامدادان، امیر و شامگاهان اسیر...