فرارو- چند روزی از آغاز برخی اعتراضات در بخش های مختلف ایران می گذرد. اعتراضاتی که جرقه آغاز آن مربوط به نارضایتی از نوسانات شدید نرخ ارز و بی ثباتی در فضای اقتصاد ایران است که متعاقبا سخت تر شدن زندگیِ طیف های قابل توجهی از مردم را در پی دارد. از همان ابتدای اعتراضات، مقام های ارشد دولتی نظیر رییس جمهور پزشکیان و دیگران، این اعتراضات را بحق و از اراده خود برای تلاش بیشتر و رفع مشکلات خبر دادند.

به گزارش فرارو؛ به طور خاص رییس جمهور ایران به وزیر کشور دستورر داد تا با نمایندگان اصناف و معترضان گفتگو شود و درخواست های آن ها شنیده شود. عبدالناصر همتی رییس کل جدید بانک مرکزی نیز در دیدار با جامعه اصناف و البته گفتگو با رسانه ها وعده داد که حدی از ثبات بار دیگر در فضای اقتصاد و به طور خاص بازار ارز کشور برقرار شود تا فعالان اقتصادی و مردم، شرایط بهتری را تجربه کنند.

با این حال، به تازگی شاهد وقوع یک تحول معنادار بوده ایم و آن موضع گیری دونالد ترامپ رییس جمهور آمریکا در مورد اعتراضات جاری در ایران بوده است. وی در توییتی گفته که "اگر ایران به روی معترضان مسالمت آمیز شلیک کند و آن ها را به طور خشونت آمیزی بکشد، آمریکا به کمک آن ها خواهد آمد. ما کاملا برای اقدام آماده ایم." هنوز زمان زیادی از این موضع گیری ترامپ نگذشته بود که علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران در واکنش به وی گفت: "حساب کسبه معترض از عوامل تخریب گر جداست و ترامپ بداند که دخالت آمریکا در مسائل داخلی ما به هم ریختگی کل منطقه را به دنبال خواهد داشت و آمریکا نفعی از آن نمی برد. مردم آمریکا بدانند ماجراجویی را ترامپ آغاز کرد و مراقب سربازانشان باشند".

علی شمخانی دبیر پیشین شورای عالی امنیت ملی ایران نیز بر قطع کردن دست هر بازیگر مداخله جو در صورت عبور از خط قرمزها سخن گفته است. به طور کلی طیف متنوعی از مقام ها و سیاستمداران ایرانی نسبت به موضع گیری ایخر ترامپ واکنش جدی نشان داده اند. آنچه واضح است، اعتراض بحق مردم در ایران باید شنیده شود اما آنچه ترامپ گفته، حامل 4 پیام و نکته معنادار است که توجه به آن ها ضروری به نظر می رسد.

نخستین پیام مهم موضع گیری ترامپ، تلاش آمریکا برای زیر سوال بردن اصلِ حاکمیت ملی ایران است. ترامپ با طرح این ادعا که آمریکا ممکن است "به نفع معترضان وارد اقدام شود"، عملاً خود را در جایگاهی قرار می دهد که گویی حق دارد درباره نحوه مدیریت مسائل داخلی یک کشور، مستقلا تصمیم گیری کند.

این نگاه، ادامه همان رویکردی است که آمریکا دهه هاست در قبال کشورهای مستقل دنبال می کند و تبدیل مسائل داخلی دیگران به پرونده ای بین المللی و سپس مشروع جلوه دادن فشار، تحریم یا حتی مداخله را دنبال می کند. از دید منافع ملی ایران، چنین نگاهی کاملاً مردود است زیرا پذیرش آن به معنای پذیرفتن قیم مابی یک بازیگر خارجی و تضعیف اصل بنیادین استقلال سیاسی است. اصلی که هزینه های سنگینی برای آن پرداخت شده و بخش مهمی از اجماع ملی حول آن شکل گرفته است.

پیام دوم این موضع گیری، بهره برداری ابزاری از اعتراضات داخلی ایران است. اعتراضات اجتماعی، ریشه در مسائل واقعی اقتصادی، معیشتی و اجتماعی دارند و بخشی از پویایی هر جامعه ای محسوب می شوند. اما ترامپ با پیوند زدن مستقیم این اعتراضات به احتمال دخالت خارجی، عملاً تلاش می کند آن ها را از یک مساله داخلی به یک ابزار فشار ژئوپلیتیک تبدیل کند.

در این چهارچوب، معترض نه شهروندی با مطالبه مشخص، بلکه اهرمی برای فشار بر حاکمیت ایران تصویر می شود. این رویکرد، حتی اگر در ظاهر با ادبیات حمایت از مردم همراه باشد، در عمل به ضرر همان مردمی تمام می شود که ترامپ مدعی دفاع از آن هاست. زیرا هرگونه شائبه دخالت خارجی، زمینه را برای امنیتی شدن فضا، تضعیف مطالبات واقعی و پیچیده تر شدن مسیر اصلاحات داخلی فراهم می کند.

پیام سوم، انتقال ناامنی و بی ثباتی به سطح منطقه ای است. ترامپ با سخنان خود این تصور را القا می کند که تحولات داخلی ایران می تواند بهانه ای برای اقدام آمریکا در منطقه باشد. این پیام نه فقط به ایران، بلکه به کل خاورمیانه ارسال می شود. منطقه ای که به اندازه کافی از تبعات مداخله گری های آمریکا آسیب دیده است.

تجربه عراق، افغانستان، سوریه و لیبی نشان داده که هر جا آمریکا با شعار حمایت از مردم وارد شده، نتیجه نهایی چیزی جز بی ثباتی، گسترش خشونت و تضعیف ساختارهای ملی نبوده است. از این منظر، تهدید لفظی ترامپ نیز بخشی از همان زنجیره ناامن سازی است و طبیعی است که ایران آن را نه یک موضع انسانی، بلکه خطری بالقوه برای ثبات منطقه تلقی کند.

پیام چهارم این موضع گیری، مصرف داخلی آن در سیاست آمریکا و شخص ترامپ است. ترامپ همواره از ایران به عنوان یکی از نمادهای سیاست خارجی خود استفاده کرده و اکنون نیز با برجسته سازی اعتراضات و تهدید به دخالت، در پی ارائه چهره ای "قاطع" و "مدافع آزادی" برای مخاطب داخلی آمریکا است. این در حالی است که کارنامه عملی او، از خروج از برجام تا تشدید تحریم های اقتصادی علیه مردم ایران، نشان می دهد که دغدغه اصلی اش نه حقوق بشر، بلکه فشار حداکثری و امتیازگیری سیاسی بوده است. در این چهارچوب، ایران و مسائل داخلی اش به ابزاری برای رقابت های سیاسی آمریکا تقلیل می یابد. ابزاری که هزینه هایش را مردم ایران و منطقه و نه سیاستمداران آمریکایی می پردازند.

در مجموع، موضع گیری ترامپ حامل پیامی روشن است و تاکید دارد آمریکا همچنان خود را محق می داند که در بزنگاه های حساس، از نارضایتی های داخلی کشورها برای پیشبرد اهداف خود استفاده کند. از منظر منافع ملی ایران، نقد این رویکرد نه به معنای انکار مشکلات داخلی یا نادیده گرفتن مطالبات مردم، بلکه به معنای دفاع از این اصل است که حل این مشکلات باید از مسیرهای درون زا، گفت وگوی ملی و اصلاحات داخلی و نه از مسیر تهدید و دخالت خارجی بگذرد. تجربه تاریخی ایران و منطقه نشان داده که هر جا پای مداخله خارجی باز شده، نه تنها مشکلات حل نشده، بلکه بحران ها عمیق تر شده اند.

بنابراین، اظهارات ترامپ را باید بیش از آنکه نشانه حمایت از مردم ایران دانست، تلاشی برای اعمال فشار سیاسی، ارسال پیام قدرت و مصرف داخلی در آمریکا ارزیابی کرد. چنین موضع گیری هایی، اگرچه ممکن است در کوتاه مدت توجه رسانه ای ایجاد کند، اما در بلندمدت نه به نفع مردم ایران، نه به نفع ثبات منطقه و نه حتی به نفع نظم بین المللی هستند. از نگاه منافع ایران، پاسخ به این رویکرد، تقویت انسجام داخلی، تفکیک مطالبات واقعی مردم از پروژه های مداخله گرانه خارجی و تأکید مستمر بر حق حاکمیت و استقلال ملی است. مسیری که هرچند دشوار، اما کم هزینه تر و پایدارتر از نسخه هایی است که از بیرون و با زبان تهدید تجویز می شوند.