پیمان حاج محمودعطار در خبرآنلاین نوشت: سندروم ها به عنوان الگوهای رفتاری تکرارشونده، می توانند در حقوق کیفری و جرم شناسی به روشن سازی انگیزه ها و رفتارهای پیچیده متهمان و بزه دیدگان و در نتیجه اتخاذ تصمیمات قضایی دقیق تر کمک کنند.

در حقوق کیفری و جرم شناسی، سندروم ها به عنوان الگوهای رفتاری یا روانی تکرارشونده مورد توجه هستند. شناخت این الگوها می تواند در روشن سازی انگیزه ها، درک رفتار متهم یا بزه دیده، و نیز کمک به تصمیم گیری قضایی نقش داشته باشد.

این مقاله به بررسی تعریف، نمونه های کاربردی و تفاوت سندروم ها با اختلالات روانی و نقشی که در نظام قضایی ایفا می کنند، می پردازد.

1- مقدمه:

سندروم ها (Syndromes) درعلوم روانشناسی و پزشکی به مجموعه ای از علائم و نشانه ها گفته می شود که به طور همزمان یا در قالب یک الگوی ثابت ظاهر می شوند. در حقوق کیفری و جرم شناسی، برخی از سندروم ها می توانند به عنوان چارچوب تحلیلی برای فهم بهتر رفتارهای پیچیده و غیرمعمول در پرونده های کیفری به کار روند.

2- تعریف سندروم:

درزمینه حقوق کیفری از دیدگاه علمی، سندروم به مجموعه ای از واکنش ها یا الگوهای رفتاری گفته می شود که در شرایط خاص به صورت تکرارشونده دیده می شود و می تواند اطلاعات مهمی درباره وضعیت روانی فرد فراهم کند. درحقوق کیفری، سندروم ها به کمک کارشناسان روان پزشکی قانونی می آیند تا رفتارهای فرد بزه کار یا بزه دیده را در بستر اجتماعی و روانی تحلیل کنند.

3- کاربرد سندروم در پرونده های کیفری:

یکی از شناخته شده ترین نمونه ها در حقوق کیفری است که در موارد خشونت های خانگی مورد استفاده قرار می گیرد. این سندروم برای توضیح رفتار افرادی به کار می رود که پس از سال ها آزار و خشونت متوالی، در واکنشی شدید چه بسا منجر به قتل یا دفاع از خود می شوند. در ایالات متحده، این سندروم در دادگاه ها برای توجیه دفاع از خود و تحلیل تصمیمات متهم به کار رفته و حتی در رأی های قضایی مورد پذیرش قرار گرفته است.

در State v. Kelly، دادگاه عالی نیوجرسی اظهار داشت که شهادت کارشناسی درباره سندروم زن آزاردیده می تواند در دفاع متهم ارائه شود و نباید به طور خودکار رد شود.

در R v Lavallee (کانادا)، دیوان عالی کشور استفاده از این سندروم را برای روشن کردن دلایل رفتاری متهم پذیرفت.

این سندروم ممکن است به توجیه دفاع دفاع مشروع یا دفاع شبه مستقیم کمک کند، مخصوصاً در شرایطی که ترس مزمن و سابقه خشونت مداوم اثبات شود.

3-2- سندروم استکهلم (Stockholm Syndrome) این سندروم زمانی رخ می دهد که قربانی (برای مثال گروگان) نسبت به فرد آزارگر یا رباینده احساس نزدیکی، وابستگی یا حتی حمایت عاطفی پیدا کند. اگرچه سندروم استکهلم یک تشخیص بالینی نیست و توسط راهنمای تشخیصی اختلالات روانی به عنوان اختلال رسمی شناخته نمی شود، اما در مطالعات جرم شناسی و حقوقدانان برای توضیح برخی رفتارهای قربانی در برابر آزارگر مورد مطالعه قرار گرفته است. IJLLR Journal

این سندروم اهمیت دارد زیرا می تواند در تفسیر شهادت قربانی، عدم همکاری با دادستان، یا تغییر رفتار بزه دیده در طول تحقیقات کاربرد داشته باشد.

4- سندروم در برابر اختلال روانی در حقوق کیفری:

باید تمایز روشنی بین سندروم ها و اختلالات روانی وجود داشته باشد: ویژگی سندروم اختلال روانی ماهیت الگوی رفتاری یا واکنش در شرایط خاص بیماری روانی با معیارهای تشخیصی مشخص نقش در حقوق الگو برای کمک به تحلیل رفتار می تواند موجب عدم مسئولیت کیفری یا تخفیف شود. مثال سندروم زن آزاردیده اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) در حالی که سندروم ها بیشتر ابزار تحلیلی هستند، اختلالات روانی مانند PTSD براساس معیارهای DSM قابل تشخیص و استفاده در نظام قضایی هستند. برخی محققان حتی معتقدند سندروم هایی مانند BWS می توانند زیرگونه یا بخشی از اختلالات روانی شناخته شده ی دیگری باشند.

5- نقدها و محدودیت ها:

هرچند سندروم ها می توانند برای روشن سازی رفتارهای پیچیده مفید باشند، اما نقدهایی نیز وجود دارد:

عدم پذیرش علمی به عنوان اختلال رسمی: سندروم هایی مانند BWS در DSM به عنوان اختلال رسمی پذیرفته نشده اند و پژوهش های علمی لازم برای تثبیت اعتبار آن ها محدود است.

استفاده از برچسب سندروم ممکن است تجربه فرد را بیش از حد ساده کند یا تفاوت های فردی را نادیده بگیرد.

6- نتیجه گیری:

سندروم ها درحقوق کیفری و جرم شناسی به عنوان ابزارهای تحلیلی برای کمک به درک رفتارهای پیچیده متهمان و بزه دیدگان مطرح هستند. اگرچه سندروم ها به خودی خود نمی توانند دلیل قانونی برای بخشودگی کامل مسئولیت ایجاد کنند، اما تشخیص آن ها می تواند زمینه ی کارشناسی قوی تری برای تصمیم های قضایی فراهم کند. استفاده مناسب از سندروم ها می تواند عدالت کیفری را انسانی تر و دقیق تر سازد، به شرط آن که با آگاهی از محدودیت های علمی و حقوقی همراه باشد.