کتاب شبیه صدام مجموعه ای از خاطرات میخاییل رمضان، معلم عراقی اهل کربلاست که شباهت چشمگیرش به صدام حسین، زندگی او را به طور ناخواسته تغییر داد. رمضان در سال 1944 در خانواده ای متوسط به دنیا آمد. پدرش معلم بود و پس از مرگ او در سال 1975، میخاییل تنها فرزند خانواده، راه پدر را ادامه داد و تا سال 1979 به شغل معلمی مشغول بود. او در خاطراتش به روشنی شرح می دهد که زندگی اش تا چه اندازه تحت تأثیر شباهت ظاهری با صدام قرار گرفت.

به گزارش ایبنا، با ورود صدام به صحنه سیاست در دهه هفتاد میلادی و گسترش تبلیغات دولتی، میخاییل به تدریج دچار گرفتاری شد. نگاه های پر از ترس مردم در زادگاهش، کربلا، او را آزار می داد. هربار که وارد مجلسی می شد، سکوتی سنگین فضا را فرا می گرفت و حاضران لب از سخن می بستند و با اضطراب او را می نگریستند. این حالت تا زمانی ادامه داشت که کسی که او را می شناخت، توضیح می داد که او صدام نیست و میخاییل رمضان است. تنها پس از این توضیح، آرامش نسبی به فضا بازمی گشت.

در سال 1977، پس از آن که صدام از شباهت چشمگیر میخاییل با خود آگاه شد، او را شخصاً احضار کرد. به گفته خود میخاییل، صدام از شدت شباهت شگفت زده شد و از او خواست خدمتی انجام دهد که به گفته صدام، خدمتی به عراق بود. این خدمت درواقع ایفای نقش بدل صدام در ملاقات ها و فعالیت های عمومی، سیاسی و نظامی بود. میخاییل که چاره ای جز قبول نداشت، تحت نظارت بخش ویژه ای قرار گرفت و تنها در موارد ضروری و با قیافه ای ناشناس اجازه خروج داشت. برای شباهت بیشتر، بینی میخاییل کوچک تر از بینی صدام بود و تحت عمل جراحی قرار گرفت تا از نظر شکل و حجم، با چهره صدام مطابقت پیدا کند.

خاطرات رمضان به طور ویژه بر زندگی او در دوران بدل بودنش تمرکز دارد. او از حضور در دیدارهای رسمی با شخصیت های سیاسی بین المللی مانند حسنی مبارک و یاسر عرفات سخن می گوید؛ دیدارهایی که در آن ها هیچ یک متوجه نشدند که با صدام واقعی روبه رو نیستند. رمضان شرح می دهد که چگونه مجبور بود در این ملاقات ها رفتار، حرکات و حتی لهجه صدام را تقلید کند تا کسی شک نکند. تجربه هایی که او در این نقش به دست آورد، تصویری کامل از سازوکارهای قدرت و دیکتاتوری در عراق ارائه می دهد و نشان می دهد که چگونه افراد عادی می توانند تحت فشارهای سیاسی و روانی به ابزارهای حکومت تبدیل شوند.

میخاییل همچنین در خاطراتش بازدیدهایی از جبهه های جنگ عراق علیه ایران و روزهای اشغال کویت داشته است. او از حس اضطراب، ترس و مسئولیت سنگینی سخن می گوید که در این مأموریت ها بر دوش او قرار داشت. خاطرات او پر از جزییات محیطی، نظامی و انسانی است؛ از مشاهده تجهیزات نظامی گرفته تا رفتار سربازان و فرماندهان، و نیز واکنش مردم عادی در مناطق جنگی. رمضان تأکید می کند که این تجربه ها برایش چالشی روانی و اخلاقی بود، زیرا همواره با تضاد میان نقش تحمیلی و هویت واقعی اش روبه رو بود.

یکی دیگر از بخش های مهم کتاب، زندگی میخاییل در آپارتمان اختصاصی داخل قصر جمهوری است. او به همراه همسر خواهرش، اکرم، چند روز در این آپارتمان اقامت داشت و همه چیز برای شان فراهم بود: غذا، پوشاک، خدمات رفاهی و حتی امنیت کامل. با وجود این رفاه و امکانات، احساس اضطراب و ناآشنایی از دل او بیرون نمی رفت. خاطرات او نشان می دهد که حتی زندگی در لوکس ترین شرایط نیز نمی تواند اضطراب ناشی از نقش تحمیلی و تهدید قدرت را کاهش دهد.

رمضان همچنین به مسیر رسیدن به دیدار صدام اشاره می کند: خودروی مرسدس بنز ویژه، سه افسر همراه و مسیر با سرعت بالا تا رسیدن به ساختمان اختصاصی صدام. او جزییات مسیر، زمان و واکنش خود در برابر این تجربه را با دقت روایت می کند. این بخش ها نه تنها هیجان و فشار روانی را نشان می دهد، بلکه حس تعلیق و شکنندگی موقعیت انسان را در نظام دیکتاتوری منعکس می کند.

درنهایت، میخاییل رمضان با کمک نیروهای کرد و سازمان سیا موفق به فرار از عراق شد و ابتدا به ترکیه و سپس به ایالات متحده آمریکا رفت. انتشار خاطرات او و حتی تصاویری که در آن ها در نقش صدام دیده می شود، واقعیت تلخ زندگی دوگانه و پرخطر او را روشن می کند. کتاب نشان می دهد که چگونه شباهت ظاهری می تواند سرنوشت انسان را به طور کامل تغییر دهد و هویت شخصی را در سایه قدرت و اجبار از او بگیرد.

شبیه صدام در مجموع روایت یک انسان عادی است که در موقعیتی فراتر از توانش قرار گرفت، تصویری از فشارهای روانی، اضطراب و تضاد میان هویت فردی و نقش تحمیلی ارائه می دهد. خاطرات رمضان نه تنها به بازسازی تاریخی کمک می کند، بلکه تجربه ای انسانی و روان شناختی از زندگی در سایه دیکتاتوری و ترس را برای خواننده بازگو می کند.