فرارو- در حالی که سرمایه گذاری های کلان، مناقشات سیاسی و دغدغه های اجتماعی پیرامون فناوری های نوین رو به افزایش است، هوش مصنوعی بیش از هر زمان دیگری به نیرویی تعیین کننده در شکل دهی آینده اقتصاد، سیاست و زندگی روزمره انسان ها تبدیل شده است.

به نقل از سی ان ان،​ سال 2025 را می توان یکی از نقطه های عطف تاریخ فناوری دانست؛ سالی که در آن، هوش مصنوعی از یک ابزار فناورانه صرف، به نیرویی تعیین کننده در اقتصاد، سیاست، بازار کار و حتی سلامت روان انسان ها تبدیل شد. صدها میلیارد دلار سرمایه گذاری، موجی از نگرانی های مربوط به سلامت روان، و از دست رفتن هزاران شغل، تنها بخشی از پیامدهای گسترش سریع این فناوری در یک سال گذشته بوده است.

اما حلقه اتصال همه این تحولات چیست؟ پاسخ در دو کلمه خلاصه می شود: هوش مصنوعی. فناوری ای پر سر و صدا و در عین حال بحث برانگیز که از سوی برخی به عنوان آینده ای اجتناب ناپذیر و از سوی دیگر، به مثابه حباب بعدی بازار سهام توصیف می شود؛ حبابی که شاید دیر یا زود بترکد.

هرچند هوش مصنوعی دهه هاست که به طور پنهان در زیرساخت های دیجیتال جهان حضور دارد، اما ورود چت بات چت جی پی تی شرکت اوپن ای آی در سال 2022، این فناوری را به خط مقدم توجه عمومی آورد. از آن زمان، ظهور ابزارهایی مانند چت جی پی تی و جمینی گوگل، به تدریج خدمات آنلاین مورد استفاده روزانه میلیون ها نفر را دگرگون کرده است؛ از حالت هوش مصنوعی در جست وجوی گوگل گرفته تا چت بات های تعبیه شده در پلتفرم هایی مانند اینستاگرام و آمازون. به بیان دیگر، هوش مصنوعی در حال بازتعریف درِ ورودی اینترنت است؛ همان جایی که کاربران برای دریافت اطلاعات، خرید، ارتباط و تصمیم گیری به آن رجوع می کنند.

اما سال 2025 تنها به تغییرات دیجیتال محدود نماند. این سال، زمانی بود که هوش مصنوعی از صفحه نمایش ها فراتر رفت و به طور مستقیم بر سیاست های ملی، روابط تجاری جهانی و بازارهای مالی اثر گذاشت. هم زمان، پرسش های جدی تری درباره میزان اعتمادپذیری این فناوری در محیط های کاری، کلاس های درس و حتی روابط انسانی مطرح شد؛ پرسش هایی که انتظار می رود در سال 2026 نیز با شدت بیشتری ادامه پیدا کنند.

جیمز لاندی، هم بنیان گذار و هم مدیر مؤسسه هوش مصنوعی انسان محور دانشگاه استنفورد ، در این باره می گوید: در سال های قبل، هوش مصنوعی بیشتر شبیه یک اسباب بازی درخشان جدید بود. اما سال گذشته شاهد استفاده های بسیار جدی تر و عملی تری از این فناوری بودیم. به نظرم مردم کم کم دارند هم مزایا و هم خطرات آن را به طور واقعی درک می کنند.

در میان سیاستمداران، دونالد ترامپ، رییس جمهور ایالات متحده، از بزرگ ترین حامیان هوش مصنوعی به شمار می رود. این فناوری به یکی از ستون های اصلی دوره دوم ریاست جمهوری او تبدیل شده است. برای نمونه، مدیرعامل شرکت انویدیا، غول تولید تراشه و نماد اصلی رونق هوش مصنوعی، به چهره ای ثابت در حلقه نزدیکان ترامپ بدل شده است.

در سال جاری، ترامپ برنامه اقدام هوش مصنوعی را معرفی کرد؛ طرحی که هدف آن کاهش مقررات و افزایش استفاده از هوش مصنوعی در ساختار دولت فدرال است. او همچنین چندین فرمان اجرایی مرتبط با هوش مصنوعی را امضا کرد که یکی از بحث برانگیزترین آن ها، تلاش برای جلوگیری از اجرای قوانین مستقل ایالت ها در حوزه هوش مصنوعی بود. این اقدام از نگاه سیلیکون ولی یک پیروزی تلقی شد، اما فعالان ایمنی آنلاین هشدار داده اند که چنین رویکردی می تواند به شرکت های فناوری اجازه دهد از پاسخ گویی در قبال خطرات ناشی از هوش مصنوعی شانه خالی کنند.

انتظار می رود سال آینده، شاهد نبردی حقوقی بر سر این فرمان اجرایی و حدود اختیارات ایالت ها در تنظیم مقررات هوش مصنوعی باشیم؛ نبردی که به گفته برخی منتقدان، ممکن است در نهایت در دادگاه ها دوام نیاورد.

در نبود چارچوب های نظارتی فراگیر، توجه به پیامدهای منفی هوش مصنوعی نیز افزایش یافته است؛ آن هم نه به دلایل مثبت. در سال جاری، مجموعه ای از گزارش ها و شکایت های حقوقی مدعی شده اند که همراهان هوش مصنوعی مانند چت جی پی تی و کَرَکتر.اِی آی در بروز بحران های سلامت روان و حتی مواردی از خودکشی در میان نوجوانان نقش داشته اند.

در یکی از تکان دهنده ترین موارد، گزارش شده است که چت جی پی تی در پاسخ به پیام آدام رین 16 ساله که نوشته بود می خواهد طنابی در اتاقش بگذارد تا کسی او را قبل از خودکشی متوقف کند، چنین پاسخ داده است: لطفاً طناب را همان جا نگذار… بیایید این فضا را به اولین جایی تبدیل کنیم که کسی واقعاً تو را می بیند. والدین این نوجوان در ماه اوت با طرح شکایتی علیه اوپن ای آی مدعی شدند که این چت بات عملاً او را در مسیر خودکشی راهنمایی کرده است.

در پی این انتقادات، شرکت های اوپن ای آی و Character.AI اعلام کردند که کنترل های والدین و تغییرات جدیدی برای افزایش ایمنی نوجوانان اعمال کرده اند؛ از جمله حذف امکان گفت وگوی رفت وبرگشتی نوجوانان با چت بات ها در اپلیکیشن Character.AI. شرکت متا نیز اعلام کرده است که از سال آینده به والدین اجازه خواهد داد مانع گفت وگوی فرزندانشان با شخصیت های هوش مصنوعی در اینستاگرام شوند.

با این حال، نگرانی ها تنها به نوجوانان محدود نمی شود. گزارش های فزاینده ای نشان می دهد که هوش مصنوعی در برخی موارد باعث انزوای بزرگسالان از عزیزانشان و حتی گسست از واقعیت شده است. یکی از مردان در گفت وگو با شبکه CNN گفته است که چت جی پی تی او را متقاعد کرده بود در حال دستیابی به دستاوردهای فناورانه انقلابی است؛ توهمی که بعدها نادرست بودن آن آشکار شد.

اوپن ای آی اعلام کرده است که با متخصصان سلامت روان همکاری کرده تا ChatGPT بتواند بهتر لحظات بحران را تشخیص داده و از افراد حمایت کند، از جمله با معرفی خطوط بحران، ارجاع کاربران به کمک حرفه ای و افزودن یادآورهایی برای استراحت. با این حال، این شرکت تأکید کرده که در نهایت می خواهد با کاربران بزرگسال مانند بزرگسالان رفتار کند و به آن ها اجازه شخصی سازی گفتگوها را بدهد.

مارلین وی، روان پزشک و وکیل، گفته است که انتظار دارد چت بات های هوش مصنوعی به تدریج به اولین جایی تبدیل شوند که افراد برای حمایت عاطفی به آن رجوع می کنند؛ موضوعی که نگرانی های ایمنی را دوچندان می کند. به گفته او، کاربران جوان بیش از دیگران به استفاده از هوش مصنوعی برای دریافت حمایت تمایل دارند.

کارشناسان سلامت روان و فعالان ایمنی امیدوارند شرکت های فناوری، به ویژه در ارتباط با کاربران جوان، محدودیت ها و حفاظ های قوی تری اعمال کنند. با این حال، آن ها نگران اند که کشمکش بر سر قدرت نظارتی میان ایالت ها و دولت فدرال، اجرای چنین الزامات ایمنی را با مشکل مواجه کند.

در همین حال، سرمایه گذاری های عظیمی در مراکز داده و زیرساخت های هوش مصنوعی در جریان است. شرکت هایی مانند متا، مایکروسافت و آمازون تنها در سال جاری ده ها میلیارد دلار هزینه سرمایه ای داشته اند. بر اساس پیش بینی شرکت مشاوره مک کنزی، تا سال 2030 حدود 7 تریلیون دلار در سطح جهان صرف زیرساخت های مراکز داده خواهد شد.

این موج سرمایه گذاری، هم برای مصرف کنندگان و هم برای وال استریت نگرانی هایی به دنبال داشته است. برخی آمریکایی ها شاهد افزایش قبض های برق و کاهش فرصت های شغلی به دلیل اتوماسیون ناشی از هوش مصنوعی بوده اند، در حالی که ارزش سهام برخی شرکت های پیشتاز این حوزه به رکوردهای تاریخی رسیده است.

همین سرمایه گذاری های عظیم، این نگرانی را تقویت کرده که شاید هیجان و هزینه در حوزه هوش مصنوعی سریع تر از ارزش واقعی و بازده عملی آن رشد کرده باشد. به همین دلیل، سرمایه گذاران در جلسات اعلام درآمد شرکت هایی مانند متا و مایکروسافت، مدیران را به شدت درباره بازگشت سرمایه زیرساخت های هوش مصنوعی به چالش کشیده اند. تمرکز سرمایه گذاری در دست تعداد محدودی از شرکت ها، که سرمایه و فناوری را میان خود جابه جا می کنند، نیز به این تردیدها دامن زده است.

با این حال، اریک برین یولفسون، پژوهشگر ارشد مؤسسه هوش مصنوعی انسان محور استنفورد، معتقد است که سرمایه گذاران به زودی داده های بیشتری برای تصمیم گیری در اختیار خواهند داشت. او می گوید در سال 2026 احتمالاً داشبوردهای بیشتری برای رصد تأثیر هوش مصنوعی بر بهره وری و اشتغال ایجاد خواهد شد.

او تأکید می کند: بحث از این که آیا هوش مصنوعی اهمیت دارد یا نه، به این سمت خواهد رفت که تأثیرات آن با چه سرعتی در حال گسترش است، چه کسانی عقب می مانند و کدام سرمایه گذاری های مکمل می توانند قابلیت های هوش مصنوعی را به رفاه فراگیر تبدیل کنند.

در سال جاری، هزاران کارمند فناوری شغل خود را از دست دادند، چرا که موجی از تعدیل نیرو صنعت را فرا گرفت. شرکت هایی مانند مایکروسافت، آمازون و متا کاهش های قابل توجهی در نیروی انسانی خود اعمال کردند؛ اقدامی که دست کم بخشی از آن به گسترش هوش مصنوعی نسبت داده می شود.

آمازون در ماه اکتبر 14 هزار کارمند شرکتی را برای چابک تر شدن در عصر هوش مصنوعی اخراج کرد. متا نیز پس از یک دوره جذب گسترده نیرو، 600 نفر را از بخش هوش مصنوعی خود کنار گذاشت تا ساختار منعطف تری داشته باشد.

برخی معتقدند هوش مصنوعی به موج های بیشتری از اخراج منجر خواهد شد، در حالی که گروهی دیگر می گویند این فناوری فرصت های شغلی تازه ای خلق می کند. اما یک نکته تقریباً قطعی است: تغییرات بیشتری در راه است. دن راث، سردبیر لینکدین، می گوید: این سالی بود که دیدیم الزامات مهارتی برای انجام شغل ها به طور کامل دگرگون شد. فکر می کنم در سال آینده این است که این روند فقط شتاب می گیرد.