عباس عبدی در یادداشتی در روزنامه اعتماد نوشت: هر روز که می گذرد شکست قاطع قانون فرزندآوری بیش از پیش نمایان می شود و این مساله مهم اجتماعی که با ادامه وضع کنونی آینده مبهمی را برای کشور رقم می زند، اسیر سیاست های نادرست تعدادی نماینده کرده که درک علمی و واقعی از بحران ندارند و حمایت از این قانون را برای خود هویتی کرده اند.

متاسفانه برخی مسوولان دیگر هم می ترسند و جرات اظهارنظر و نقد ندارند و فقط به ذکر آمار و ارقام فرزندآوری بسنده می کنند و حتی کلمه ای در این باره نمی گویند که چرا این همه هزینه های کلان برای فرزندآوری نه تنها گامی رو به جلو نبوده، بلکه با سرعت بیشتری در مسیر معکوس اثر گذاشته است. از همه بدتر اینکه مثل یک غریق که به یک حشیش (گیاه خشک کوچک) آویزان می شود تا نجات پیدا کند، آنان هم شواهد بی ربطی را در موفقیت های خود برمی شمارند و پیاپی با ناله و مویه آمار منفی فرزندآوری را می دهند بدون اینکه کلمه ای درباره شکست این قانون بگویند.

در اینجا چند نمونه از این زنجموره های آماری را مرور می کنیم. سخنگوی کمیسیون بهداشت گفت: فرزندآوری در سال 1403 نسبت به سال پیش 7.4 درصد کاهش داشته. سه ماهه نخست امسال نیز حکایت از تداوم و حتی تشدید این روند دارد. کاهش 9 درصدی تولد و کاهش 8 درصدی ازدواج نسبت به مدت مشابه سال قبل ثبت شده است. دبیر مرکز مطالعات راهبردی جمعیت کشور نیز گفت: نرخ باروری در ایران به حدود 1.6 فرزند رسیده و کشور در آستانه رشد منفی جمعیت قرار دارد. نرخ رشد جمعیت کشور به حدود شش دهم درصد کاهش یافته و بر اساس برآوردها تا سال 1415 به صفر خواهد رسید.

در سال های گذشته تعداد تولدهای سالانه حدود 1.6 میلیون نفر بود که بیش از 600 هزار کاهش یافته است. اکنون حدود 14 درصد جمعیت کشور را سالمندان بالای 60 سال تشکیل می دهند و پیش بینی می شود این نسبت طی دو دهه آینده به 33 درصد برسد و فشارهای سنگینی بر نظام اقتصادی، تامین اجتماعی، بیمه و امنیت کشور وارد خواهد کرد. وی گفت: رهبر معظم انقلاب تاکنون 70 مرتبه در دیدارهای عمومی به مساله جمعیت تاکید کرده اند که نشان از اهمیت و فوریت این موضوع دارد.

وی با ابراز امیدواری از رشد تولدهای فرزندان سوم تا پنجم در سال های اخیر گفت: این افزایش نشان می دهد تابوی فرزندآوری در حال شکستن است. وی کاهش فاصله ازدواج تا تولد فرزند اول را یکی از نکات مثبت در سال های اخیر دانست و گفت: این فاصله از 5.5 سال به حدود 4.14 سال کاهش یافته که حاکی از تغییر نگرش زوج های جوان نسبت به فرزندآوری است. وی همچنین از افزایش 9 درصدی تمایل زوج های جوان به داشتن فرزند سوم خبر داد و آن را از راهکارهای موثر برای مقابله با کاهش جمعیت عنوان کرد. مسوول پژوهشگاه جمعیت و خانواده سپاه پاسداران نیز گفت: فرصت 10 ساله جبران بحران جمعیت به پایان رسیده و ایران شکست راهبردی در این حوزه را تجربه کرده است...نرخ باروری کل از 6.2 فرزند در سال 1367، به زیر 1.46 رسیده و این کاهش سریع، برنامه ریزی شده و غیرطبیعی است... دشمن اکنون از ابزارهای قدیمی عبور کرده و بر موضوع زیست جنسی و تغییر جنسیت متمرکز شده است.

واقعیت این است که تکرار آمار فرزندآوری و آینده جمعیت کشور مثل صحرای کربلا شده که همه در پایان سخن خود گریزی هم به آن زده و روضه ای می خوانند. با ادامه سیاست های کنونی در کشور خیلی زودتر از آنکه فکر می کنند رشد جمعیت به صفر خواهد رسید. آمار داده شده درباره کاهش فاصله ازدواج تا اولین فرزند به احتمال زیاد نادرست است، زیرا در سایت سازمان ثبت احوال چنین چیزی وجود ندارد. از سال 1400 تا 1403، میانگین سن مادر در اولین زایمان تغییر چندانی نکرده و حتی حدود یک ماه هم اضافه شده است. ولی سن اولین ازدواج، حدود 6 ماه اضافه شده است. پس در نتیجه فرزندآوری و فاصله سنی مادر تغییر چندانی رخ نداده است. احتمالا گوینده می داند که اینها نوعی توجیه است و هیچ کمکی به حل بحران جمعیت نمی کند. متاسفانه دست اندرکاران این قانون یا حتی کارشناسان از بیان حقایق واهمه دارند.

در این میان سرپرست جدید مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت تا حدی متفاوت حرف زده ولی ظاهرا ایشان هم نگران بوده و ناهماهنگ سخن گفته است. وی نیز پس از ذکر داستان کاهش نرخ رشد جمعیت گفت: در بسیاری از شهرستان های برخوردار کشور، نرخ رشد جمعیت منفی است؛ در حالی که مناطق کم برخوردار همچنان باروری بالاتری دارند. این نشان می دهد که مساله، ریشه ای فرهنگی دارد و تغییر نگرش جامعه نسبت به خانواده و فرزندآوری ضروری است. خوشبختانه وی و در مقام تعدیل این گزاره اظهار داشت که با وجود نقش محوری فرهنگ، نباید از سایر ابعاد تاثیرگذار بر جمعیت غافل شویم... مطالعات نشان می دهد میانگین تعداد فرزندی که خانواده های ایرانی تمایل دارند داشته باشند 2.5 فرزند است، اما در عمل تنها 1.5 فرزند دارند.این شکاف نشان می دهد که شرایط اجتماعی و اقتصادی اجازه تحقق تمایل مردم به فرزندآوری را نمی دهد.

روشن است که مساله در شرایط کنونی اقتصادی است. ولی چرا به این مساله کمتر اشاره می شود؟ چون بهبود مساله اقتصاد تابع سیاست خارجی و رفع تحریم هاست و تا زمانی که حل نشود هیچ امیدی به کاهش فرزندآوری نباید داشت. ایجاد امید به آینده و رشد اقتصادی پایدار و افزایش اشتغال و بهبود وضع مسکن تنها راه برای افزایش فرزندآوری است. تذکر مهمی دهم. اگر این کار زود انجام نشود بعدا هم که محقق شود موجب افزایش فرزندآوری نخواهد شد. مسوولیت کاهش فرزندآوری به عهده کسانی است که در مجلس و رسانه ها تقابل منجر به تحریم را تقویت می کنند.