صابر گل عنبری کارشناس خاورمیانه و جهان عرب، در خبرآنلاین نوشت: چندی پیش یکی از نمایندگان مجلس در سخنانی مدعی شد که چین و روسیه هیچ خط قرمزی برای فروش سلاح به ایران ندارند و به گفته او، این دو کشور اعلام کرده اند: هر چه بخواهید، به شما می دهیم .

او در ادامه علت عدم تحویل برخی تسلیحات را، صرفاعدم پرداخت پول آن از سوی ایران دانسته است نه مخالفت این کشورها.

مبنای این سخن آن است که اگر ایران تاکنون به سلاح های پیشرفته روسی و چینی دست نیافته، تقصیر از آن دو نیست؛ بلکه اشکال از خود ایران است که یا درخواست خرید نداده یا بهای تسلیحات مورد نظر را نپرداخته است و چین و روسیه نیز از تحویل آن ها خودداری کرده اند.

اکنون، مفروض صحت احتمالی این سخنان این پرسش کانونی است:

چرا ایران با وجود کمبود آشکار در جنگ افزارهای پیشرفته به ویژه در نیروی هوایی و جنگنده ها و پدافند پیشرفته که از نان شب هم ضروری تر است، قبل از جنگ اقدام موثری نکرد؟

آیا احتمال وقوع جنگ را منتفی می دانسته؟

یا تسلیحات بومی را برای دفاع کافی فرض کرده؟

یا مانع را در همان حفره های امنیتی باید جستجو کرد؟

یا اساساً ادعای این نماینده نادرست است؟

هر چند ممکن است عوامل دیگر هم تا حدودی دخیل باشد، اما با نگاهی واقع بینانه می توان گفت چنین سخنی با واقعیت سازگار نیست و علت اصلی مخالفت این کشورهاست.

اگر روسیه و چین واقعاً آماده باشند هر نوع جنگ افزار پیشرفته، از جمله جنگنده ها و سامانه های پدافندی را بدون هیچ ملاحظه ای به ایران بفروشند و در نتیجه، خود را در معرض تحریم ها و فشارهای سنگین آمریکا و غرب قرار دهند، آیا منطقی است که از تحویل تسلیحات صرفاً به دلیل نبود پول خودداری کنند؟

فشار و هزینه ای که از رهگذر تحریم به علت فروش تسلیحات متوجه آنان می شود، بسیار سنگین تر و بیشتر از پولی است که از ایران بابت خرید سلاح دریافت می کنند.

پرسش دیگر این است: اگر چنین آمادگی بی حد و مرزی در چین و روسیه برای فروش تسلیحات به ایران وجود داشته، چرا همین رویکرد را پس از خروج آمریکا از برجام در پیش نگرفتند؟

چرا به عنوان دو عضو برجام، برای جبران پیامدهای اقتصادی خروج آمریکا و بی عملی اروپا اقدامی نکردند تا ایران از منافع اقتصادی و فنی توافق بهره ببرد؟

چرا حجم مبادلات اقتصادی ایران و چین پس از خروج آمریکا از برجام به شکل محسوسی کاهش یافت و صادرات نفت از مسیر طبیعی خود خارج شد؟

اگر چین واقعاً به قول آن نماینده هر چه ایران بخواهد می دهد ، بسیار آسانتر از فروش سلاح می توانست با ادامه همکاری های اقتصادیِ قبل از خروج آمریکا از برجام، آثار و تبعات این تصمیم آمریکا علیه ایران را خنثی کند و اگر چنین ریسکی می کرد که اساسا دیگر تهران هیچ نیازی به مذاکره با واشنگتن برای احیای برجام نداشت و اگر چین و روسیه این اندازه پشت ایران بودند که حاضر بودند بدون هیچ محدودیتی همه تسلیحات فوق پیشرفته خود را در اختیار آن بگذارند، جنگی هم اتفاق نمی افتاد.

اما همه می دانند که چین چنین نکرد و دلیل آن هم واضح است. این که معقول نیست مبادلات 600 میلیارد دلاری خود با آمریکا را قربانی تبادلات 40 میلیارد دلاری با ایران (رقم قبل از خروج آمریکا از برجام) کند.

روس ها نیز اگر بی اعتنا به روابط خود با اسراییل حاضر بودند هر آنچه ایران بخواهد به آن بفروشند، چرا حتی یک بار در سوریه مانع حملات اسراییل به مواضع ایران نشدند؟

چرا سامانه های پدافندی آنان در برابر این حملات هیچ گاه فعال نشد؟

به هر حال، فرض نبود هیچ خط قرمزی در فروش تسلیحاتی به ایران یعنی تصوّر وجود پیوندی فرااستراتژیک؛ نوعی اتحاد تمام عیار و حتی چیزی فراتر از رابطه آمریکا و اسراییل.

حال، اگر هم با وجود آنچه شرحش رفت، اگر بنا را بر صحت ادعای آن نماینده بگذاریم، امروز پس از جنگ 12 روزه و عینیت یافتن تقابل نظامی، ایران به یقین به دنبال تأمین فوری تسلیحات پیشرفته است.

پس طبق منطق همان نماینده باید خطاب به پکن و مسکو گفت: بده بیا!

البته اینجا جای خرده گیری از چین و روسیه نیست. به هر حال هر کشوری مطابق منافع خود و منطق هزینه فایده تصمیم می گیرد و این حق طبیعی هر کشوری است.

واقعیت تلخ اما این که نه غرب ستیزان و نه غرب دوستان ، نه شرق ستیزان و نه روسوفیل ها و نه چینوفیل ها در ایران تصویری دقیق و واقع بینانه از پیچیدگی های نظام بین الملل و سازوکار و مناسبات قدرت در شرق و غرب ندارند و غالبا از منظر کشمکش های داخلی و حب و بغض به دو بلوک و مرزهای منافعشان می نگرند.

در این افراط و تفریط ها، آنچه قربانی می شود درک درست منافع ملی ایران است؛ و همین داوری ها و ادعاهای غیرواقع بینانه، نه تنها نفعی ندارد، بلکه طرف های مقابل را در جایگاه مدعی و طلبکار قرار می دهد.