فرارو امی ایکس وانگ نویسنده بخش سبک زندگی مجله نیویورک تایمز

به نقل از روزنامه نیویورک تایمز، الیشیا برمن در کوچک ترین خانهٔ محله ای ثروتمند بزرگ شد. پدر و مادرش، با وجود درآمدی متوسط، آرزو داشتند دخترشان در دایرهٔ اجتماعی طبقات بالا پذیرفته شود. او را به دبیرستان خصوصی و گران قیمتی در فیلادلفیا فرستادند؛ جایی که هم کلاسی هایش کیف های لویی ویتون و هرمس را از صندلی پورشه هایشان بیرون می آوردند، در حالی که برمن کتاب هایش را در کوله پشتی سادهٔ حمل می کرد. از همان جا، آن احساس حسادت و میل به تعلق در وجودش ریشه دواند.

وقتی هجده ساله شد و برای تحصیل در رشتهٔ تصویرسازی راهی مؤسسهٔ هنری پرات در نیویورک شد، فاصله ی میان آرزو و واقعیت برایش عریان تر از همیشه بود. دوستان مرفهش تعطیلات را در دامنه های برفی آلپ می گذراندند، اما او پشت صندوق فروش فروشگاهی کوچک کار می کرد تا اجاره خانه اش را بپردازد. درونش لبریز از میل به تجربه ی همان زندگی پرزرق وبرقی بود که از دور نگاهش می کرد. بعدها با طنزی تلخ گفت: در میان ثروتمندان بزرگ شدم تا یاد بگیرم چطور باید گِشتاد را تلفظ کنم، اما هیچ وقت آنجا نرفته ام.

در بیست و پنج سالگی، الیشیا سرانجام به رؤیایش نزدیک شد: شغلی در مجله ی مد به عنوان طراح. دفتری که در آن کار می کرد، تصویر کاملی از جاه طلبی در جهان مد بود؛ جایی که هرکس جایگاهش را با کیف و کفش و ساعتش تعریف می کرد. در آن روزگار، کیف محبوب همه پروِنتزا شولر بود که قیمتی نزدیک به هزار دلار داشت. الیشیا نسخه ای نارنجی از آن را در سایتی برای اجناس دست دوم با قیمت 430 دلار یافت؛ البته این خریدی سنگین برایش وسوسه انگیز بود.

راه حل، سیستمی بود که این روزها به نماد زندگی قسطی در آمریکا تبدیل شده است و آن سرویس اکنون بخر و بعدا بپرداز است. در این مدل، مشتری فقط بخشی از مبلغ را در ابتدا می پردازد و باقی را طی چند هفته یا ماه تسویه می کند. شرکت ارائه دهنده از فروشنده کارمزدی دریافت می کند و در عوض، خریدار بی درنگ کالای دلخواهش را به دست می آورد. ظاهراً بی خطر و ساده است، اما در پشت این سازوکار، واقعیتی نگران کننده پنهان است. اگر پرداخت ها به تعویق بیفتد، نرخ بهره می تواند تا 36 درصد افزایش یابد و جریمه ها سر به فلک بکشد. نیمی از آمریکایی ها دست کم یک بار از این سرویس ها استفاده کرده اند؛ آماری که نشان می دهد سرویس اکنون بخر و بعدا بپرداز تنها یک ابزار مالی نیست، بلکه به شیوه ی زیست نسل جوان تبدیل شده است. حجم خرید از این مسیر در ایالات متحده از دو میلیارد دلار در سال 2019 به بیش از 120 میلیارد دلار در 2023 رسیده است.

الیشیا با کیف نارنجی تازه اش احساس توانگری می کرد؛ گویی درِ جهان پرزرق وبرق مد بالاخره به رویش باز شده است. اما آن خرید آغاز راهی بود که پایانش بدهی و اضطراب بود. خیلی زود اپلیکیشن های مالی بیشتری روی تلفن همراهش نصب کرد. هر کدام خط اعتباری تازه ای پیش رویش می گذاشتند: صدها دلار، بعد هزارها. کارت اعتباری اش فقط دو هزار دلار سقف داشت، اما تنها شرکت کلارنا برایش دوازده هزار دلار اعتبار باز کرد.

کم کم لباس های ارزانش را کنار گذاشت و کمدی تازه ساخت؛ هر خرید، حس تعلق بیشتری در او زنده می کرد، انگار با هر بسته ای که درِ آن را باز می کرد، تکه ای از هویت رؤیایی اش را به دست می آورد. در تیک تاک می دید که بسیاری از جوانان از همین سرویس ها استفاده می کنند و آن را بخشی از سبک زندگی مدرن می دانند. ویدیوهایی با لحنی شوخ طبعانه می گفتند: بعدا بپرداز ( Afterpay) کمک می کنه احساس بهتری نسبت به تصمیمات مالی افتضاحمون داشته باشیم.

برای الیشیا، این جمله دیگر شوخی نبود؛ واقعیتی بود که روزبه روز بیشتر در آن غرق می شد. به تدریج، عددها برایش معنایشان را از دست دادند. قسط های پراکنده و کوچک، یکی 17 دلار در دوشنبه، دیگری 141 دلار در سه شنبه، بی آنکه بداند مربوط به کدام خریدند، از حسابش کم می شدند. خودش می گفت: هیچ وقت دقیق نمی فهمی چه خبره. وقتی موجودی حسابش ته می کشید، پرداخت ها را به کارت اعتباری اش وصل می کرد و این یعنی گرفتار دو بهره هم زمان می شد یعنی بهره ی سرویس خرید قسطی و بهره ی کارت اعتباری.

در دوران همه گیری کرونا، این چرخه به بخشی از زندگی روزمره اش تبدیل شد. زمانی که میلیون ها نفر در خانه مانده بودند و اضطراب را با خریدهای آنلاین تسکین می دادند، سرویس های اکنون بخر و بعدا بپرداز در سکوت به عادت نسلی تازه تبدیل شدند. گرفتن تأییدیه برای این خدمات ساده تر از هر زمان بود: تنها یک شماره تلفن و یک حساب بانکی کافی بود. همین سهولت، میلیون ها جوان را به دام انداخت؛ نسلی که میان رؤیای زندگی لوکس و واقعیت بدهکاری، خوشبختی را قسطی می خرد.

نام کلارنا در زبان سوئدی به معنای شفاف شدن است، اما برای الیشیا مفهومی کاملاً معکوس داشت. او بعدها گفت: هیچ وقت در زندگی ام این قدر گیج و افسرده نبودم. در حالی که زیر بار بدهی فرو می رفت، تصویر زندگی اش در شبکه های اجتماعی همچنان درخشان بود؛ لبخندها، لباس های تازه و کیف هایی که در واقع هنوز پولشان پرداخت نشده بود.

به زودی مفهومی تازه در فضای مجازی شکل گرفت: کلارنامکسی کردن ؛ یعنی زیستن در تجملی قسطی. کاربران شبکه های اجتماعی بدهی هایشان را پنهان نمی کردند، بلکه با افتخار به نمایش می گذاشتند. در ویدئوهای تیک تاک، جوانان با شوخی و هیجان مسابقه می دادند که چه کسی بدهی بیشتری به کلارنا دارد یا از چه ترفندهای بعدا بپرداز برای خریدهای بیشتر استفاده می کند. بدهی به سرگرمی تبدیل شده بود؛ شوخی ای جمعی که واقعیت مالی پشت آن را می پوشاند.

به گفتهٔ پژوهشگران رفتار مصرف کننده، شرکت های سرویس اکنون بخر و بعدا بپرداز دقیقاً از همین نقطه ضعف روانی یعنی از سوگیری حال گرایی ، تمایل ذاتی انسان به لذت آنی در برابر آینده ای مبهم بهره می برند. پژوهش ها نشان داده اند کاربرانی که از گزینه های اکنون بخر، بعداً بپرداز استفاده می کنند، به طور میانگین حدود ده درصد بیشتر خرج می کنند. مدل اقتصادی این شرکت ها بر ترکیب دو احساس میل و کاهش ترس از بدهی بنا شده است.

هم زمان، موجی از ایدئولوژی های جدید در شبکه های اجتماعی شکل گرفت؛ از جمله تجلی مالی ؛ باوری که می گوید اگر چنان خرج کنی که گویی ثروتمندی، در نهایت ثروتمند خواهی شد. این ایده، همراه با پدیده هایی چون فرهنگ تقلید لوکس ، مرز میان خودباوری و خودفریبی را از میان برد. در این جهان تازه، مصرف نه نشانهٔ ولخرجی، بلکه جلوه ای از خوددوستی قلمداد می شد. اما برای الیشیا، آن درخشش ساختگی تنها نقابی بود بر اضطرابی پنهان؛ اضطراب نسلی که می خواهد ثروتمند به نظر برسد، حتی اگر قیمتش فرو رفتن در گرداب بدهی باشد.

در ظاهر، الیشیا زندگی ای بی نقص داشت: شغلی موفق در نیویورک، ازدواجی آرام و ظاهری درخشان در شبکه های اجتماعی. اما پشت این تصویر پرزرق وبرق، واقعیتی تاریک پنهان بود؛ اعتیادی پنهانی به خرید قسطی. اقساطش یکی یکی از کنترل خارج شدند. برای پرداخت بدهی ها، وام تازه می گرفت یا از کارت اعتباری بهره دارش استفاده می کرد. وقتی سرانجام جرئت کرد حساب هایش را جمع بزند، عددی باورنکردنی روبه رویش بود: پنجاه هزار دلار بدهی.

اما الیشیا تنها نبود. بر اساس داده های فدرال رزرو، کاربران سرویس های اکنون بخر، بعداً بپرداز معمولاً از نظر مالی آسیب پذیرترند؛ اغلب جوان، کم درآمد و گرفتار چرخه ای که میان میل و بدهی می چرخد. پژوهشی در بریتانیا نیز همین نتیجه را نشان داد: کاربران این سرویس ها در واقع آسیب پذیرترین گروه اقتصادی جامعه اند. با این حال، به دلیل فقدان قوانین مشخص، شرکت های فعال در این حوزه تقریباً بدون هیچ نظارتی فعالیت می کنند.

تجربه ای مشابه پیش تر در دههٔ 1990 با کارت های اعتباری رخ داد؛ بحرانی که سرانجام به تصویب قانون حمایت از مصرف کنندگان اعتباری در سال 2009 انجامید. اما سرویس های اکنون بخر، بعداً بپرداز از این نظارت گریخته اند، زیرا وام هایشان معمولاً کمتر از چهار ماه دوام دارند و در محدوده ای خاکستری میان خرید اقساطی و وام رسمی قرار می گیرند.

ادارهٔ حمایت مالی مصرف کنندگان آمریکا در سال 2021 هشدار داد که این شرکت ها فاقد شفافیت لازم اند، اما با تغییر دولت، بسیاری از اقدامات نظارتی متوقف شد. در حالی که خطر بدهی برای مصرف کنندگان بالاست، خرده فروشان بیش از هر زمان دیگری شیفتهٔ این مدل شده اند. زیرا مشتریانی که از سرویس های اکنون بخر و بعدا بپرداز استفاده می کنند، معمولاً بیشتر خرج می کنند؛ بنابراین فروشندگان حاضرند کارمزد بالای این شرکت ها را بپردازند.

زمستان 2023. الیشیا در فروشگاهی ایستاده بود، کت مشکی برند Khaite در آغوشش؛ قیمتی روی برچسب: 700 دلار؛ اما وی قادر به خرید آن نبود. با دست های لرزان و پیشانی خیس از عرق، میان حساب های بانکی مختلف پول جابه جا می کرد تا شاید بتواند پرداخت را انجام دهد. بعدا گفت: در آن لحظه فهمیدم اگر حتی یک خط اعتباری دیگر باقی نمانده، یعنی وقتش رسیده ورشکستگی اعلام کنم.

با همان کت از فروشگاه بیرون آمد، اما درونش چیزی عمیقاً تغییر کرده بود. در خانه نشست، برای نخستین بار در سال ها به اعداد نگاه کرد و تصمیم گرفت تا زمان تسویهٔ کامل بدهی ها، خریدی نکند. حقیقت را به همسرش گفت؛ با ترسی از اینکه شاید او را ترک کند. اما همسرش مهربان بود. سپس با پدر و مادرش صحبت کرد، و آن گاه فهمید که مادرش نیز سال ها با اعتیاد به خرید دست وپنجه نرم کرده است. همان گفت وگوها آغاز راه نجات بود. الیشیا برنامه ای سخت گیرانه برای بازپرداخت بدهی ها نوشت. حتی از حساب بازنشستگی اش وام گرفت تا از چاله بیرون بیاید. خودش می گوید: همه چیز دردناک بود، اما واقعی.

در آوریل 2024، تمام بدهی هایش را پرداخت و چند ماه بعد، وام بازنشستگی را نیز بست. برای نخستین بار در ده سال گذشته، دیگر به هیچ کس بدهکار نبود. اکنون، الیشیا در تیک تاک ویدئوهایی منتشر می کند تا تجربه اش را با دیگران در میان بگذارد؛ سعی می کند جوانانی را که از یارانه های خرید و سبک زندگی قسطی می گویند، آگاه کند؛ گرچه می گوید بسیاری گوش نمی دهند. کافی ست حقیقت را بگویی تا بهت حمله کنند. او امروز تمام اپلیکیشن های اکنون بخر و بعدا بپرداز را از تلفنش حذف کرده، کارت های اعتباری اش را هر ماه به طور کامل تسویه می کند و بیشتر دارایی های لوکسش را فروخته است. تنها چیزی که نگه داشته، همان کت Khaite است؛ یادگاری از آخرین سقوط و نخستین بیداری اش. لبخند می زند و می گوید: بعضی معامله ها آن قدر خوب اند که نمی تونی ازشون بگذری.