فرارو- روند رو به رشد جدایی در میان افراد بالای 50 سال توجه پژوهشگران را به خود جلب کرده و بررسی ها نشان می دهد این پدیده پیامدهایی فراتر از انتظار، به ویژه بر زندگی و سلامت روانی فرزندان بزرگسال دارد.

به نقل از بی بی سی، هرچند طی چهار دهه گذشته آمار جدایی در میان زوج های جوان کاهش یافته، اما در مقابل، طلاق میان زوج های میانسال و سالمند رو به افزایش بوده است. به این نوع جدایی اصطلاحاً طلاق خاکستری یا Grey Divorce گفته می شود.

کارشناسان معتقدند دلایل متعددی باعث گسترش این روند شده است. نخست اینکه طول عمر انسان ها افزایش یافته و بسیاری از افراد نمی خواهند دهه های پایانی زندگی خود را در یک رابطه ناخوشایند بگذرانند. همچنین، نسل جوان تر دیرتر ازدواج می کند و در انتخاب شریک زندگی معیارهای سخت گیرانه تری دارد.

در کشورهای آسیایی نیز همزمان با افزایش امید به زندگی، طلاق در دوران سالمندی رو به رشد است. در کره جنوبی اصطلاح طلاق هوانگ هون یا طلاق غروب برای پایان دادن به ازدواج های بی ثمر در سنین بالاتر رایج شده است. با توجه به میانگین امید به زندگی بیش از 80 سال، بسیاری از افراد 50 یا 60 ساله تصور می کنند هنوز فرصت آغاز فصلی تازه در زندگی را دارند. در ژاپن نیز از دهه 1990 طلاق های موسوم به طلاق های پخته افزایش یافته و امروز حدود 22 درصد از کل طلاق ها در این کشور را تشکیل می دهد.

پژوهش های فراوانی در مورد پیامدهای طلاق برای کودکان خردسال انجام شده، اما تأثیر آن بر فرزندان بزرگسال تا مدت ها مورد غفلت واقع شده بود. شاید دلیلش این تصور باشد که افراد بزرگ تر توانایی بیشتری برای کنار آمدن با این تغییرات دارند. با این حال، تحقیقات از دهه 1980 نشان داد که فرزندان بزرگسال نیز مانند کودکان خردسال، در مواجهه با طلاق والدین احساس خشم، شوک و غم طولانی مدت را تجربه می کنند.

کارول هیوز، روان درمانگر خانواده در کالیفرنیای جنوبی و نویسنده کتاب خانه هرگز دوباره مثل قبل نخواهد شد، می گوید: بارها از فرزندان بزرگسال شنیده ام که می گویند: خانواده من مثل یک صخره محکم بود که ناگهان درون شکاف زلزله فرو رفت. والدینشان تصمیم به طلاق می گیرند و آنها احساس می کنند پایه های زندگی شان فرو ریخته است.

او اضافه می کند که بسیاری از این فرزندان هنگام بازنگری در خاطرات خانوادگی خود دچار تردید می شوند و از خود می پرسند: آیا همه چیز نمایشی بیش نبود؟ آیا والدینم هرگز واقعاً خوشحال بودند؟ به گفته هیوز، برخی حتی روابط عاشقانه یا نامزدی خود را به دلیل طلاق والدین بر هم زده یا دچار بحران هویت و کاهش اعتمادبه نفس شده اند.

جولین گرینوود، استاد جامعه شناسی در دانشگاه پنسیلوانیا، می گوید: طلاق والدین تجربه دشواری است، بدون توجه به سن یا مدت ازدواج. تنها شکل و شیوه مواجهه با آن متفاوت است. او توضیح می دهد که بسیاری از فرزندان بزرگسال احساس می کنند مجبورند طرف یکی از والدین را بگیرند؛ به او مشاوره حقوقی بدهند یا حمایت عاطفی و اجتماعی ارائه کنند.

بر اساس مصاحبه های او با 40 فرزند بزرگسال طلاق دیده، یکی از الگوهای مشترک این است که والدین آنها را همچون هم پایان یا مشاورانی شخصی می بینند و میان اختلافات خود وارد می کنند. تحقیقات نشان داده است که دختران در این موقعیت ها بیشتر از پسران بار عاطفی والدین را به دوش می کشند.

هیوز همچنین اشاره می کند که مرزها میان والدین و فرزندان بزرگسال پس از طلاق ممکن است مخدوش شود؛ برای مثال والدین گاهی حتی در زمینه روابط عاشقانه یا مسائل جنسی به سراغ فرزندانشان می روند، چیزی که با فرزندان خردسال هرگز اتفاق نمی افتد. او می گوید: چنین موقعیت هایی بسیاری از فرزندان را سردرگم می کند، چون نمی دانند چگونه باید با آن کنار بیایند.

گرینوود تأکید می کند که پیامدهای طلاق خاکستری تنها محدود به والدین و فرزندان نیست، بلکه می تواند بر روابط خانوادگی گسترده تر، مناسبت های جمعی، تعطیلات و حتی روابط عاشقانه خود فرزندان تأثیر بگذارد. برخی از آنها آن قدر تحت تأثیر جدایی والدین قرار می گیرند که شروع به تردید درباره دوام روابط خود می کنند و این نگرانی ممکن است زندگی شخصی شان را مختل کند.

جوسلین الیس کراولی، استاد سیاست عمومی در دانشگاه راتگرز و نویسنده کتاب طلاق خاکستری: آنچه از جدایی های میانسالی به دست می آوریم و از دست می دهیم، توضیح می دهد که طلاق در سالمندی می تواند معادلات رابطه میان والدین و فرزندان را به طور کامل تغییر دهد.

او بر اساس مصاحبه با 80 زن و مرد طلاق گرفته دریافت که زنان اغلب پس از طلاق با جریمه اقتصادی مواجه می شوند، زیرا بسیاری از آنها سال ها شغل خود را برای مراقبت از خانواده کنار گذاشته اند. در مقابل، مردان با جریمه اجتماعی دست وپنجه نرم می کنند؛ زیرا معمولاً زنان نقش مدیر روابط اجتماعی خانواده را بر عهده داشته اند.

کراولی می گوید: زنان هنوز هم در سال 2025 مدیر اجتماعی زندگی خانوادگی هستند. وقتی این نقش از بین می رود، مردان مثل جزیره هایی در دریا می شوند. پس از طلاق، بسیاری از مردان شبکه های اجتماعی خود را از دست می دهند و تماسشان با فرزندان کاهش می یابد، چراکه اغلب فرزندان به سمت مادر گرایش پیدا می کنند. کراولی تأکید می کند که مردان در این شرایط با اندوهی عمیق مواجه می شوند و بسیاری از آنها غم و تنهایی شدید را ابراز کرده اند.

پژوهش ها نشان می دهد که تمایل فرزندان به سمت مادر پس از طلاق، پدیده ای جهانی است. در طلاق های خاکستری، حتی با وجود اینکه فرزندان بزرگسال هستند، تماس و نزدیکی عاطفی آنها با مادر افزایش می یابد، در حالی که رابطه با پدر تضعیف می شود.

یک مطالعه در آلمان بر روی فرزندان 18 تا 49 ساله نشان داد که پس از طلاق، همبستگی عاطفی با مادر تقویت و با پدر کاهش یافته است. پژوهشگران نتیجه گرفتند که طلاق خاکستری تعادل روابط فرزند-والد را به سمت مادر متمایل می کند و پدران را در معرض خطر بیشتر انزوای اجتماعی قرار می دهد .

مطالعات دیگر نیز تأیید کرده اند که پس از طلاق در سال های پایانی زندگی، تماس میان پدران و فرزندان بزرگسال کاهش می یابد، به ویژه زمانی که پدر دوباره ازدواج کند. در مقابل، ازدواج مجدد مادر تأثیری بر رابطه او با فرزندان ندارد. جالب اینکه زنان بیشتر از مردان برای طلاق اقدام می کنند و پس از طلاق خاکستری کمتر احتمال دارد دوباره ازدواج کنند.

حتی در مواردی که پدران همچنان از فرزندان خود حمایت مالی می کنند، تماس عاطفی و دیدارهای مداوم آنها کاهش می یابد. برخی فرزندان نیز برای پرهیز از گرفتار شدن در تعارضات خانوادگی، تماس با یکی از والدین را قطع می کنند. یک مطالعه گسترده نشان داد که حدود 7 درصد از والدین پس از طلاق هیچ تماسی با دست کم یکی از فرزندان خود ندارند.

این شکاف ها می تواند بر سلامت روانی والدین و فرزندان اثر منفی بگذارد. در یکی از تحقیقات، والدینی که پس از طلاق تماس خود را با دست کم یکی از فرزندان قطع کرده بودند، علائم افسردگی و فشار روانی شدیدتری را تجربه کردند.

پدیده طلاق خاکستری نشان می دهد که پایان زندگی مشترک در سال های سالمندی تنها سرنوشت زن و شوهر را تغییر نمی دهد، بلکه لایه های عمیق تری از خانواده را تحت تأثیر قرار می دهد. فرزندان بزرگسال که انتظار می رود در این سنین زندگی مستقل تری داشته باشند، همچنان درگیر عواقب روانی و اجتماعی جدایی والدین می شوند؛ از فروپاشی احساس امنیت گرفته تا تردید درباره روابط شخصی خود.

به نظر می رسد اگرچه طلاق در سال های پایانی زندگی می تواند فرصتی برای شروع دوباره برای والدین باشد، اما سایه آن بر نسل بعدی گسترده و ماندگار است.