فرارو- لئوناردو داوینچی، هنرمند و دانشمند برجسته رنسانس، قرن ها پس از مرگش همچنان موضوع تحقیقات گسترده است؛ پروژه ای بین المللی اکنون می کوشد با بهره گیری از علم ژنتیک پرده از رازهای زیستی و وراثتی او بردارد.

به نقل از سای تک دیلی، لئوناردو داوینچی همواره به عنوان هنرمندی خلاق و دانشمندی پیشرو شناخته شده است؛ کسی که مرزهای علم و هنر را جابه جا کرد. اما اکنون پژوهشگران در تلاشی بین المللی به نام پروژه دی ان ای لئوناردو در پی آن هستند تا نه تنها آثار فکری و هنری او، بلکه میراث ژنتیکی اش را نیز بازسازی کنند.

آلساندرو وتزوزی و اگنزه ساباتو، دو پژوهشگر ایتالیایی، از انجمن میراث داوینچی در شهر وینچی، پس از سه دهه بررسی اسناد تاریخی، کتابی با عنوان ژنیا داوینچی: تبارشناسی و ژنتیک برای دی ان ای لئوناردو منتشر کرده اند. در آن شجره نامه ای گسترده از خانواده داوینچی تا سال 1331 میلادی ترسیم شده است؛ شجره ای که 21 نسل و بیش از 400 فرد را در بر می گیرد. چنین چارچوبی بنیانی برای یکی از جاه طلبانه ترین پروژه های تاریخی-ژنتیکی جهان به شمار می رود: بازسازی پروفایل ژنتیکی لئوناردو.

این پژوهشگران با استفاده از اسناد تاریخی و بایگانی ها توانستند شاخه های مختلف خانواده داوینچی را بازسازی کنند. آنان موفق شدند 15 بازمانده مستقیم پدری را که با پدر لئوناردو و برادر ناتنی اش دومینیکو بندتو پیوند دارند، شناسایی کنند.

این کشف زمینه ساز آزمایش های ژنتیکی شد. دیوید کاراملی، هماهنگ کننده مطالعات انسان شناسی و مولکولی پروژه دی ان ای داوینچی و رییس دانشکده زیست شناسی دانشگاه فلورانس، به همراه النا پیلی، انسان شناس پزشکی قانونی، دی ان ای شش نفر از این بازماندگان را مورد بررسی قرار دادند.

نتایج نشان داد بخش هایی خاص از کروموزوم Y در میان این افراد مشترک است. این یافته اثبات می کند که ریشه مردانه داوینچی دست کم در 15 نسل متوالی تداوم داشته است.

پژوهشگران همچنین وجود مقبره ای خانوادگی متعلق به خاندان داوینچی در کلیسای سانتا کروچه وینچی را تأیید کردند. این مکان در همکاری با دانشگاه فلورانس در حال کاوش است و گفته می شود بقایای پدربزرگ لئوناردو، آنتونیو، عمویش فرانچسکو و چند تن از برادران ناتنی او، از جمله آنتونیو، پاندولفو و جووانی در آن دفن شده اند.

در جریان حفاری ها، انسان شناسان دانشگاه فلورانس، قطعاتی از استخوان ها را کشف کردند که برخی از آن ها با استفاده از کربن 14 تاریخ گذاری شدند. یکی از این بقایا که با سن خویشاوندان لئوناردو همخوانی داشت، تحت آزمایش های پالئوژنتیک قرار گرفت. نتایج اولیه نشان داد فرد مذکور مرد بوده است.

کاراملی توضیح داد: برای اطمینان از این که دی ان ای استخراج شده به اندازه کافی سالم است، نیاز به تحلیل های دقیق تر وجود دارد. در صورت مثبت بودن نتایج، می توانیم بخش های کروموزوم Y را با بازماندگان امروزی مقایسه کنیم.

در صورتی که کروموزوم Y بازماندگان زنده با بقایای یافت شده در مقبره وینچی مطابقت داشته باشد، نه تنها صحت اسناد تاریخی درباره پدران و اجداد لئوناردو تأیید خواهد شد، بلکه راه برای بررسی دقیق تر دی ان ای باقی مانده در آثار شخصی او مانند دست نوشته ها یا طرح های هنری اش گشوده می شود. این امر حتی می تواند به بازسازی بخش هایی از دی ان ای لئوناردو داوینچی منجر شود.

وتزوزی درباره اهداف پروژه می گوید: ما با بازسازی شجره نامه خانواده داوینچی تا امروز و همچنین حفظ مکان هایی که با زندگی او پیوند دارند، به دنبال فراهم کردن امکان پژوهش ژنتیکی بر روی دی ان ای لئوناردو هستیم. امید داریم از طریق بازیابی دی ان ای او، ریشه های زیستی تیزبینی خارق العاده، خلاقیت و حتی جنبه هایی از سلامت و علل مرگش را بشناسیم.

جسی اچ. اوزبِل از دانشگاه راکفلر و مدیر پروژه نیز می افزاید: حتی یک اثر انگشت روی کاغذ می تواند سلول های کافی برای تعیین توالی دی ان ای داشته باشد. زیست شناسی قرن 21 در حال جابه جایی مرز میان نادانستنی و ناشناخته است. شاید به زودی بتوانیم اطلاعاتی درباره لئوناردو و دیگر شخصیت های تاریخی به دست آوریم که تصور می کردیم برای همیشه از بین رفته اند.

کتاب منتشرشده صرفاً به ژنتیک محدود نمی شود؛ بلکه در 21 فصل به بررسی تبارشناسی، تاریخ و جغرافیا می پردازد و محیطی را که بر زندگی و کار لئوناردو اثر گذاشت، بازسازی می کند.

با تحلیل اسناد زمین داری های قدیمی، نویسندگان توانستند هفت خانه متعلق به خانواده داوینچی در روستا و قلعه وینچی و همچنین دو ملکی که خود لئوناردو از عمویش فرانچسکو به ارث برده بود و سال ها با برادران ناتنی اش بر سر آن اختلاف داشت، شناسایی کنند.

کتاب به طور ویژه بر دو شخصیت مهم در زندگی لئوناردو تمرکز دارد: پدربزرگ پدری اش آنتونیو که برخلاف تصور رایج فقط یک کشاورز نبود بلکه تاجری بود که میان اسپانیا و مراکش رفت وآمد می کرد، و مادرش کاترینا. با بررسی دقیق منابع و اسناد، تصویر روشن تری از کاترینا شکل گرفته که برخلاف روایت های رمانتیک گذشته، او را به احتمال زیاد برده ای در خدمت بانکدار ثروتمند وانی دی نیکولو دی سر وانی معرفی می کند. مجموعه ای از وصیت نامه ها و اسناد از سال 1449 به بعد نشان دهنده رابطه میان این بانکدار و سر پیرو، پدر لئوناردو است.

از جذاب ترین بخش های کتاب انتشار فرضیه ای تازه درباره یک طراحی با زغال است که شدت بیانی کم نظیر دارد. این اثر بر روی طاقچه شومینه ساختمانی قدیمی در وینچی پیدا شد و اکنون در اختیار شهرداری است.

موجودی افسانه ای با شاخ مارپیچ بر سر، پوزه کشیده، دندان های قلابی، زبان آتشین، اندام های چنگال دار، بال های غشایی شبیه خفاش و دمی مارگونه در تصویر دیده می شود. پژوهشگران به دلیل ویژگی های منحصربه فرد این اثر، آن را اژدهای تک شاخ نامیده اند. مقایسه آن با جزییاتی از یکی از طرح های لئوناردو در دهه 1470، احتمال انتساب آن به داوینچی را تقویت کرده است.

این فرضیه تاکنون مورد حمایت مدیر موزه و کتابخانه لئوناردیانو، روبرتا بارسانتی، و شهردار وینچی، دانیله وانی قرار گرفته است. برنامه هایی برای تحلیل علمی و مرمت این طراحی بزرگ (حدود 80 در 70 سانتی متر) تحت نظارت اداره کل باستان شناسی و هنر فلورانس و استان های اطراف در دست اجراست.

کتاب همچنین پیشنهاد می دهد که لئوناردو شاید به مفاهیمی که امروز اپی ژنتیک نامیده می شود، پی برده بود. او در نوشته هایش درباره وراثت، به تأثیر رژیم غذایی، خون و رفتار والدین بر فرزندان اشاره می کند؛ نکاتی که همچنان در علم ژنتیک معاصر مورد توجه است.

اگنزه ساباتو می گوید: لئوناردو منشأ حیات انسان را صرفاً از منظر زیستی بررسی نمی کرد. در مطالعات او درباره زایش، مفهوم باروری به کنشی پیچیده بدل می شود که در آن طبیعت، احساس و سرنوشت به هم می پیوندند؛ مباحثی که امروز در کانون بحث ژنتیک و اپی ژنتیک قرار دارند.

فصل پایانی کتاب به مقایسه شباهت های چهره ای برخی بازماندگان کنونی با خودنگاره مشهور لئوناردو اختصاص دارد. با این حال، هدف اصلی همچنان علمی است: اگر قطعات کافی دی ان ای شناسایی شود، پژوهشگران می توانند تصویری تازه از ویژگی های زیستی، جسمانی و حتی آسیب پذیری های لئوناردو که بر زندگی و آثارش تأثیر گذاشت، ارائه دهند.

جسی اوزبِل در پایان می گوید: این پروژه فقط درباره خالق مشهورترین نقاشی جهان نیست؛ بلکه تلاشی است برای بازتعریف مرزهای دانش تاریخی و میراث فرهنگی. بازسازی پروفایل ژنتیکی لئوناردو نقطه عطفی بین المللی خواهد بود؛ هم برای علم و هم برای درک دوباره هویت تاریخی.