فرارو- اخیرا نسخه مرمت شده فیلم سینمایی باشو غریبه کوچک ، بهترین اثر از جشنواره ونیز 2025 شد.

به گزارش فرارو، این فیلم سومین ساخته بهرام بیضایی بعد از انقلاب بود که در میانه و با داستانی برآمده از دل آن و مردم جنگ زده جلوی دوربین رفت. علی رغم اینکه باشو غریبه کوچک ، تصویری متفاوت از جنگ تحمیلی را نشان می داد به دلایل مختلف سال ها توقیف شد. توقیفی که با گذشت چهار دهه همچنان برای مخاطب چرایی آن سوال است. در ادامه نگاهی به دلایل ماندگاری این فیلم و درخشش آن بعد از سال ها خواهیم داشت.

باشو پسری عرب زبان در جنوب ایران است که بعد از بمباران شهر، سوار یک کامیون می شود. کامیونی که مقصد پایانی آن یکی از شهرهای شمالی است. او در این شهر سرگردان می شود تا زنی به اسم نایی سرپرستی او را می پذیرد. انتخابی که چالش های متفاوتی را برای این خانواده به وجود می آورد. نایی کسی می شود که دنیای باشو را شکل می دهد و به مرور نیز این پسر بچه تبدیل به کاراکتری می شود که در زمان بیماری نایی و همسرش در کنار آنها می ماند.

طرح اولیه این فیلم توسط سوسن تسلیمی به کارگردان ارائه می شود. در عین حال بیضایی خیلی دقیق و ماهرانه از تفاوت های ظاهری و زبانی کاراکترهای نایی و باشو به عنوان بستر استفاده می کند تا معانی جدیدی خلق کند. در واقع انسان هایی که زبان یکدیگر را نمی فهمند ورای کلام با یکدیگر ارتباط برقرار می کنند تا در ساده ترین حالت تصویری متفاوت از آوارگان جنگ را نشان دهند. جایی که آنها زبان هم را نمی فهمند، اما نگاه ها و حرکات دست یک پل ارتباطی میان آنها می شود.

یکی از مهم ترین مولفه ها در فیلم بیضایی، میزانسن و صحنه پردازی آن است. باشو غریبه کوچک ، اثری درباره جنگ است اما فیلمی جنگی نیست، بلکه ضد آن است. کارگردان، صحنه های جنگ را فقط برای مقدمه و در چند برش کوتاه از بمباران می بیند. در ادامه نیز، فیلم با فلش بک هایی که به گذشته ارجاع داده می شود، جنگ را یادآوری می کند. همچنین در دقایق میانی، بیضایی از صحنه ها و فضایی استفاده می کند تا تنهایی باشو را به مخاطب نشان دهد. با این حال هر چه داستان به انتها نزدیک می شود، او در کنار سایر بچه ها و اهالی روستا دیده می شود و این کارگردان فضایی متفاوت را به تصویر می کشد. دوربین نقش مهمی در این اثر دارد، گاهی داستان را از زاویه دید باشو نمایش می دهد، اما برخی اوقات این کاراکتر را رها می کند و علاوه بر نقش روایتگری، تبدیل به یک شاهد نامریی در روستا می شود.

بیضایی در این فیلم از جنوب به شمال ایران می رود تا تاثیرات جنگ را در نقاط مختلف ایران نشان دهد. در عین حال در این فیلم زن در مرکز قصه قرار دارد و هنرنمایی سوسن تسلیمی دلیلی بر ماندگاری این شخصیت در سینما شده است. در حقیقت بیضایی بدون آنکه تصویری شعارزده نشان دهد، روی نقشی که نایی در خانواده و روستا دارد تاکید می کند. این که زنی مانند نایی در اوج جنگ و در حالی که شوهرش خانه را ترک کرده، مسئولیت بزرگ اداره خانواده را بر عهده دارد و با قدرت از عهده انجام این کار برآمده است.

در باشو غریبه کوچک نه تنها پسر بچه جنوبی در میان مردم روستایی شمال غریبه است، بلکه نایی نیز به عنوان زنی که در برابر برخی از باورهای سنتی قرار می گیرد، بیگانه شمرده می شود. به همین دلیل است که او به خاطر نگه داری از پسر بچه از سوی جامعه طرد می شود. با این حال، کاراکتر نایی نمادی از میهن در ساخته بهرام بیضایی است. مادری که بدون تبعیض همه فرزندانش را در آغوش می کشد. در نهایت داستان، محتوا و مولفه های ساختاری دست به دست هم داده تا باشو غریبه کوچک به اثری ماندگار در سینمای ایران تبدیل شود، فیلمی که همچنان در سطح جهانی می درخشد.