فرارو- رویای افزایش 2.5 نمره ای معدل دانش آموزان در برنامه هفتم توسعه، با انتشار آمارهای جدید به کابوس تبدیل شده است.

به گزارش فرارو، از زمانی که شرط معدل بر کنکور اثر گذاشت، افت نمرات دانش آموزان به مسئله ای جدی بدل شد؛ اما حالا نه تنها خبری از رشد نیست، بلکه در برخی رشته ها روند کاهشی و افت معدل تبدیل به میدان جدال شده است. این در حالی است که رییس مرکز ارزشیابی آموزش وپرورش، بر آمار سال 1402 تأکید دارد و مدعی افزایش سهم رتبه های برتر از دهک های پایین جامعه است. این وضعیت وزنه ای است برای سنجیدن شکاف آموزشی در مدارس متنوع ایران.

سال 1400 هنوز سایه کرونا بر آموزش سنگینی می کرد. تعطیلی های پیاپی و برگزاری کلاس ها در بستر مجازی، بار یادگیری را از دوش مدرسه به خانه ها منتقل کرده بود؛ بستری که نه فرهنگ سازی مناسبی برای آن انجام شده بود و نه امکانات کافی در اختیار خانواده ها قرار داشت. سارا، مادر کیارش، دانش آموز مقطع دوم متوسطه در آن سال، می گوید: به جای کیارش، من امتحان می دادم. چنین تجربه هایی نشان می دهد برخی از دانش آموزان، بدون پایه علمی کافی وارد مقاطع بالاتر شدند.

آمارها نیز این واقعیت را تأیید می کنند. در سال 1400 میانگین نمرات امتحانات نهایی چنین بود: رشته علوم تجربی 13.18، ریاضی و فیزیک 12.35، ادبیات و علوم انسانی 10.42 و علوم و معارف اسلامی 12.04. یک سال بعد، طبق گزارش روزنامه فرهیختگان، در سال 1401 این اعداد کاهش یافت و به ترتیب برای رشته های مختلف چنین ثبت شد: علوم تجربی 13.02، ریاضی و فیزیک 12.64، ادبیات و علوم انسانی 10.20 و علوم و معارف اسلامی 12.01. که در آن تنها معدل ها در رشته ریاضی افزایش داشته است.

این روند نزولی تا سال جاری (1404) ادامه یافته است. براساس اعلام مرکز ارزشیابی و تضمین کیفیت نظام آموزش وپرورش، میانگین نمرات پایه دوازدهم در خرداد 1404 چنین بوده است: علوم تجربی 11.30، ریاضی فیزیک 11.51، علوم و معارف اسلامی 10.90 و ادبیات و علوم انسانی 8.65. در مقایسه با سال قبل، تنها رشته ریاضی رشد مثبت 0.25 را ثبت کرده است؛ در حالی که رشته های دیگر افت داشته اند: ادبیات و علوم انسانی 0.42، علوم تجربی 0.22 و علوم معارف اسلامی 0.21.

محسن زارعی، رییس مرکز ارزشیابی و تضمین کیفیت آموزش وپرورش، در توضیح عدالت آموزشی در کنکور 1402 اظهار داشت سهم دهک های کم درآمد (دهک های 1 تا 4) در دستیابی به رتبه های زیر سه هزار علوم تجربی به شکل قابل توجهی افزایش یافته است. او همچنین گفت دهک های میانه (5 تا 7) رشد بیش از یک ونیم برابر داشته اند، در حالی که دهک های پردرآمد (8 تا 10) با کاهش 2.9 درصدی مواجه شده اند.

اما آن گونه که روایت آمارهای تازه نشان می دهد، این تصویر چندان پایدار نبوده است. از سال 1402 تا امروز سیب عدالت آموزشی که به آسمان انداخته شده بود هزاران چرخ خورده و داده های کنکور 1404 حکایت دیگری دارند. روزنامه شرق در گزارشی نوشت: 61.9 درصد رتبه های زیر سه هزار در کنکور علوم ریاضی امسال متعلق به دهک های 9 و 10 درآمدی است. در پرمتقاضی ترین رشته، یعنی علوم تجربی نیز 63.5 درصد از قبولی ها در اختیار دهک های 8 تا 10 قرار گرفته است. این ارقام نشان می دهد سهم طبقات فرودست جامعه در میان رتبه های برتر همچنان ناچیز است.

سال گذشته، وقتی میانگین معدل ها حدود 10 برآورد شد، رییس مرکز ارزشیابی وزارت آموزش وپرورش اعلام کرد این آمار بحرانی نیست! اما با انتشار آمار رسمی مشخص شد که میانگین معدل مدارس غیردولتی 1.41 نمره بالاتر از مدارس دولتی عادی است درحالی که مدارس دولتی میانگین 8.96 داشتند. این ارقام نشان داد که کیفیت آموزشی در مدارس دولتی به پرسش کشیده شده است. بررسی دقیق تر میانگین معدل ها نشان داد مدارس سمپاد 16.14، مدارس دولتی نمونه 14.17 و مدارس شاهد 11.09 داشته اند که به وضوح وضعیت کیفیت آموزشی متفاوت در این مدارس را نشان می دهد. مدارس سمپاد پس از کنکور امسال به نوعی تبدیل به ویترینی برای برندسازی آموزش شده اند، در حالی که مدارس دولتی از نظر کیفیت آموزشی به حال خود رها شده اند. همان طور که روزنامه رسالت نیز نوشت: کمتر کسی می تواند انکار کند که مقوله کیفیت آموزش در مدارس دولتی به میزان قابل توجهی افت کرده و بسیاری از شرایط و لوازم آموزش استاندارد در این نوع مدارس مهیا نیست.

علاوه بر کیفیت آموزشی، افزایش تصاعدی تأثیر سوابق تحصیلی در کنکور تا 60٪ برای سال 1404 که 20٪ از آن مربوط به سال یازدهم تحصیلی و 40٪ از آن مربوط به سال دوازدهم تحصیلی بوده است، فشار روانی و آموزشی مضاعفی بر دانش آموزان وارد کرده است. یکی از رتبه های زیر 3000 کنکور امسال، پ ، به خبرنگار فرارو گفت: انقدر اضطراب نمره نهایی داشتم که نمی دانستم چگونه زمانم را مدیریت کنم. نکات تستی و تشریحی کاملاً متفاوت است و مجبور بودم زمان زیادی صرف کنم تا مطالب تستی را به شکل تشریحی تمرین کنم. گاهی همه چیز را قاطی می کردم و کتاب ها را پرت می کردم. اگر فقط روی یکی از آزمون ها متمرکز بودم، رتبه بسیار بهتری به دست می آوردم.

ضعف ساختاری در رشته ها نیز یکی دیگر از موانع است. رشته انسانی با کاهش میانگین نمرات مواجه شده و در سال 1404 میانگین آن به 8.65 رسید که نسبت به سال قبل کاهش قابل توجهی داشته است، در حالی که رشته ریاضی رشد مثبت 0.25 ثبت کرده است. زینب، دانش آموز رشته انسانی، به خبرنگار فرارو گفت: ذهنیت معاونان و مدیران مدرسه ما نسبت به بچه های انسانی منفی است. همه فکر می کنند چون ضعیف بودیم وارد رشته انسانی شده ایم و این باعث می شود توجه کمتری به ما شود و سرمایه گذاری زیادی برای انتخاب معلم و کیفیت آموزشی صورت نگیرد. کارشناسان معتقدند رشته انسانی به دلیل توانایی در شناخت نقاط قوت و ضعف جامعه، درک رفتار انسان ها و روابط اجتماعی و ارائه راه حل های بومی برای مسائل اجتماعی، اهمیت بالایی دارد.

در مقابل، فشار بر دانش آموزان رشته ریاضی نیز بسیار بالاست. آناهیتا، دانش آموز این رشته، گفت: بچه های رشته ریاضی همیشه فشار زیادی تحمل می کنند. مدیر ما به ما می گوید نخبه های آینده، و این مسأله توقعات را بالا می برد و فضای رقابتی سنگینی ایجاد می کند. علاوه بر این، دختر عموی من می خواست وارد رشته ریاضی شود، اما چون معدلش کمی پایین بود، با او مخالفت کردند، در حالی که عاشق مهندسی کامپیوتر بود.