آرزو اشرفی زاده مدیر کل دفتر حفاظت و احیای تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست درباره نقش حفاظت از تالاب ها در مدیریت بحران های زیست محیطی توضیح داد: پدیده فرونشست و گردوغبار پیامد مستقیم خشکی بستر تالاب هاست. بر اساس آخرین مطالعه ها، بیش از 1.4 میلیون هکتار از اراضی خشک شده تالابی ایران به عنوان کانون های برداشت گردوغبار شناسایی شده اند.

به گزارش ایلنا، مدیر کل دفتر حفاظت و احیای تالاب ها ادامه داد: همچنین در اطراف تالاب هایی مانند مهارلو، به دلیل برداشت های بی رویه منابع آب های زیرسطحی، پدیده فرونشست رخ داده است. وضعیت مشابهی که در حوضه زاینده رود نیز مشاهده می شود.

وی با اشاره به اینکه وضعیت مطلوب تالاب ها به عنوان شاخص سلامت حوزه آبخیز و نشانگر مدیریت صحیح منابع و مصارف آب در یک حوزه است، گفت: به واسطه آن که تالاب ها در پایاب حوزه های آبخیز قرار دارند، مدیریت ناپایدار منابع و مصارف آب در حوزه ها منجر به خشکی تالاب ها و پیامدهایی مانند گردوغبار و فرونشست می شود.

اشرفی زاده در خصوص نقش تالاب ها در مدیریت بحران آب توضیح داد: هرچند بخشی از بحران آب متأثر از تغییر اقلیم (به عنوان پدیده ای جهانی) است، اما بخش بزرگتری از این بحران، ناشی از مدیریت ناپایدار منابع و مصارف آب است.

وی هشدار داد: تا زمانی که میان مصارف و منابع موجود آب و تغییر اقلیم تعادل ایجاد نکنیم، صرفاً بر محیط زیست فشار وارد کرده ایم، چرا که در این صورت حق آبه زیست محیطی حداقلی رودخانه ها و تالاب ها تأمین نخواهد شد و پیامدهایی چون فرونشست و گردوغبار برخاسته از بستر خشک تالاب ها گریبان گیر ما خواهد بود.

مدیر کل دفتر حفاظت و احیای تالاب ها با یادآوری این موضوع که در دهه های اخیر بسیاری از تالاب های دنیا به دلایل مختلف از بین رفته اند و ایران نیز از این موضوع مستثنی نبوده است، تصریح کرد: به دلیل همین سرعت بالای تخریب تالاب ها، دنیا با تغییر رویکرد خود، به سمت احیا اکوسیستم ها گام برداشته و حتی شعار جهانی سازمان ملل در این دهه، احیا اکوسیستم ها است.

وی درباره کنواسیون رامسر و اهمیت بین المللی آن توضیح داد: کنوانسیون رامسر، نخستین معاهده محیط زیستی دنیاست که در سال 1349 در شهر رامسر ایران میان 18 کشور منعقد شد و امروز 172 کشور دنیا عضو این کنوانسیون هستند و نشانگر اهمیت تالاب ها برای کشورهای عضو و جوامع بین المللی است.

اشرفی زاده درباره بررسی تعهدات کشورهای عضو کنواسیون گفت: کشورهای عضو موظفند هر سه سال یکبار تمامی اقدام های انجام شده در حوزه تالاب های خود را بر اساس برنامه های راهبردی کنوانسیون به دبیرخانه گزارش کنند. دبیرخانه این گزارش ها را ارزیابی و بر اساس آن، گزارش جامعی تهیه می کند. بر این روال، امسال نیز کشورهای عضو گزارش های خود را ارائه دادند و کنوانسیون گزارش تجمیعی را جمع بندی کرد.

وی افزود: کنوانسیون رامسر به عنوان کنوانسیون تخصصی حفاظت از تالاب ها دستورالعمل ها و قطعنامه های تخصصی ارائه می دهد و برنامه ای جهانی برای اقدام کشورهای عضو دارد. ظرفیت اصلی این کنوانسیون برای ایران، امکان همکاری های بین المللی است.

اشرفی زاده ادامه داد: در اجلاس اخیر، با دبیرکل کنوانسیون مذاکره شد و درخواست همکاری ویژه برای حفاظت از تالاب های مرزی (به ویژه تالاب هامون مشترک با افغانستان و تالاب های حاشیه دریای خزر و خلیج فارس) مطرح شد. کنوانسیون قول های مساعدی برای همکاری در این زمینه داده است.

مدیر کل دفتر حفاظت و احیای تالاب ها تصریح کرد: مقرر شد کنوانسیون در خصوص تالاب هامون یک ماموریت مشورتی داشته باشد و با دیگر سازمان های بین المللی تعاملاتی برای همکاری های مشترک و جذب کمک های فنی و مالی انجام شود.

وی با اشاره به دستاوردهای ایران در کنوانسیون رامسر گفت: همچنین با رایزنی های صورت گرفته، در سه سال آینده، به نمایندگی از غرب و مرکز آسیا، عضو کمیته راهبری دائمی کنوانسیون خواهیم بود و همه ی این ها نشان دهنده ی مشارکت فعال کشور در این حوزه است.

مدیر کل دفتر حفاظت و احیای تالاب ها ادامه داد: پذیرش این مسئولیت بر اساس گزارش ها، مذاکره ها، کیفیت حضور و تعامل ما صورت گرفت و رایزنی ها نتیجه بخش بود.

اشرفی زاده درباره رابطه وضعیت بحرانی تالاب ها با بحران آب توضیح داد: با توجه به اینکه حیات تالاب ها بر مبنای وجود آب است، کمبود آب و عدم تامین آب کافی برای تالاب ها، موجب بحرانی و خشک شدن این اکوسیستم های آبی در انتهای حوزه های آبخیز می شود.

وی افزود: در حوزه هایی از جمله پایش، توسعه زیرساخت های حفاظت تالابی و تدوین برنامه های مدیریتی اقدام های قابل توجهی در کشور انجام شده و حتی در مقایسه با بسیاری از کشورها پیشرو هستیم.

این مقام مسئول ادامه داد: اما تأثیر این اقدام ها بر وضعیت کنونی تالاب ها به دلیل شرایط بحرانی آب چندان مشهود نیست، چرا که مشکل اصلی اکثر تالاب های داخلی کشور، تأمین آب است تا جایی که برخی از تالاب های فلات مرکزی به طور کامل خشک شده اند.

مدیر کل دفتر حفاظت و احیای تالاب ها افزود: در این خصوص، قانون خاصی وجود دارد که طبق آن پس از مصرف شرب، تأمین حداقل نیاز آبی محیط زیست باید در اولویت دوم قرار گیرد، اما به دلایل مختلف این امر محقق نشده و مصارف کشاورزی در اولویت قرار گرفته است.

وی درباره شرایط کنونی تالاب ها ابراز نگرانی کرد و گفت: متأسفانه حداقل های آب زیست محیطی مورد نیاز تالاب ها به صورت کامل تأمین نشده است. نمونه های بارز این مسئله را در دریاچه ارومیه، تالاب بختگان و دیگر تالاب های فلات مرکزی مانند گاوخونی می توان مشاهده کرد. البته پیگیری های قانونی درباره موضوع ادامه دارد.

اشرفی زاده درباره سیاست گذاری های مربوط به تالاب ها و دستگاه های متولی توضیح داد: در سیاست های برنامه هفتم، اختصاص 10/7 میلیارد مترمکعب آب برای حقابه محیط زیست مصوب شده است. همچنین باید سهم بخش کشاورزی از مصارف آب در این برنامه کاهش یابد. مصارف باید تعدیل گردد تا به وضعیت پایدارتری در منابع آب دست یابیم. اگرچه پیگیری های لازم انجام می شود، اما وظیفه اجرایی تأمین آب تالاب ها بر عهده دستگاه های متولی است.

وی تاکید کرد: مسئله دیگر، برداشت های غیرمجاز آب است که از حقابه های طبیعی، جریان های پایه رودخانه ها و سهم محیط زیستی برداشت می شود. اگرچه آگاه سازی در این زمینه انجام شده، اما نیازمند ورود مراجع قضایی هستیم، چرا که این مسئله، صرفاً با مطالبه گری حل نمی شود. رسانه ها و افکار عمومی باید از این وضعیت مطلع و پیگیر باشند.

اشرفی زاده درباره گستردگی بحران آب اظهار داشت: این چالش، فرابخشی است و منحصر به سازمان حفاظت محیط زیست نیست. این موضوع به مسائلی مانند معیشت گره خورده است، در حالی که با کشاورزان واقعی و حق آبه داران مشکلی نداریم. هدف اصلی، ارتقای راندمان آبیاری با توجه به کمبود آب و تغییر اقلیم و جلوگیری از برداشت های غیرمجاز است که به مثابه تصرف سهم عمومی محسوب می گردد.

وی افزود: طبق اصل 50 قانون اساسی، حفاظت از محیط زیست، تکلیف همگانی است. همه ملزم به همکاری در این زمینه هستیم و باید دست دردست هم برای حفظ محیط زیست تلاش کنیم. آب از اَنفال عمومی محسوب می شود و برداشت فراتر از حقابه های مجاز و سهم تعیین شده، نوعی دزدی است.

مدیر کل دفتر حفاظت و احیای تالاب ها تاکید کرد: سهم تغییر اقلیم در کاهش ورودی آب به تالاب ها به صورت میانگین، تا 20 درصد می باشد! البته متاسفانه امسال شرایط بدی از نظر افزایش دما، کاهش بارندگی و تشدید تبخیر وجود دارد و مشکل اصلی مصرف بیش از 90 درصد آب تجدیدپذیر در حوضه های تالابی و عدم توجه به مصرف پایدار و اصولی آن است که تبعات این سوء مصرف را امروز به صورت بحران آب شاهد هستیم.

مدیر کل دفتر حفاظت و احیای تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست تاکید کرد: شاه کلید مسئله مدیریت آب در اختیار وزارت نیرو و جهاد کشاورزی است.

اشرفی زاده درباره تالاب صالحیه به عنوان منشا گردوغبار تهران توضیح داد: در دهه 80 زهکشی که با هدف بهبود کشاورزی، در تالاب زده شد، سبب افت سطح آب و یکی از دلایل خشکی تالاب شد! نه فقط صالحیه، متأسفانه در کنار برخی تالاب ها، زهکش ها برای توسعه کشاورزی احداث شدند. تخریب بسیار آسان است، اما معکوس سازی روند تخریب و احیا آن به مراتب دشوارتر است.

مدیر کل دفتر حفاظت و احیای تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست افزود: وزارت کشاورزی این سیاست را در دهه هشتاد در کل کشور دنبال و اجرا می کرد.

مدیر کل دفتر حفاظت و احیای تالاب ها تاکید کرد: همکاری رسانه ها بسیار راهگشاست. انشاءالله با مشارکت همگانی از این بحران آبی عبور کنیم. باید آگاه باشیم که پایداری سرزمین ما وابسته در موضوع آب به تغییر رویکرد ها و روندهای قبلی و تأمین حداقل های نیاز آبی محیط زیستی رودخانه ها و تالاب هاست.