سینما از همان آغاز، همواره در نوسان میان بازنمایی واقعیت و آفرینش خیال قرار داشته است. فیلم هایی که بر اساس رویدادهای تاریخی یا زندگی نامه های اشخاص مشهور ساخته می شوند، در نگاه نخست، تلاشی برای مستندسازی گذشته به شمار می آیند؛ اما در بسیاری از موارد، همین آثار هنری مرز میان حقیقت و تخیل را کمرنگ می کنند. اینجاست که مسئله ی تحریف تاریخ در سینما پدیدار می شود.

به گزارش گیمفا، این مقاله قصد دارد به بررسی شماری از آثار سینمایی بپردازد که به رغم ادعای روایت واقعیت، با تغییر یا دست کاری بخش هایی از تاریخ یا زندگی اشخاص، تصویری نادقیق و گاه کاملاً نادرست ارائه داده اند. نمونه هایی مانند Braveheart, The Imitation Game و Bohemian Rhapsody از شاخص ترین نمونه های این پدیده اند.

فیلم Braveheart (1995) به کارگردانی مل گیبسون، داستان ویلیام والاس، قهرمان ملی اسکاتلند در قرن سیزدهم را بازگو می کند. این اثر با موسیقی حماسی و صحنه های پرتنش، توانست جایگاه ویژه ای در ذهن مخاطبان جهانی کسب کند. با این حال، بسیاری از مورخان معتقدند که فیلم، فاصله ای جدی با واقعیات تاریخی دارد.

تحریف های کلیدی:

شخصیت ویلیام والاس به صورت یک کشاورز ساده دل نمایش داده شده، در حالی که وی در اصل از طبقه ی اشراف بود.

رابطه ی عاشقانه ی او با پرنسس ایزابل در فیلم به تصویر کشیده شده، اما ایزابل در زمان حیات والاس تنها 9 سال داشته و اصلاً در انگلستان نبوده است.

صورت های رنگ آمیزی شده ی سربازان اسکاتلندی مربوط به دوران ماقبل تاریخ است، نه قرون وسطی.

فیلم The Imitation Game (2014) با محوریت زندگی آلن تورینگ، ریاضی دان و دانشمند بریتانیایی، موفق شد نگاه جهانیان را به نقش او در شکستن رمز انیگمای نازی جلب کند. در عین حال، فیلم با تغییر چهره ی واقعی تورینگ و حذف برخی شخصیت ها، تصویری ساده شده از این نابغه ی پیچیده ارائه می دهد.

تحریف های کلیدی:

تورینگ در فیلم به عنوان فردی منزوی، عجیب و فاقد مهارت های اجتماعی نمایش داده می شود، حال آنکه همکارانش از برخورد صمیمانه و طنزآمیز او سخن گفته اند.

شخصیت جان کرنراس، که در فیلم نقش یک جاسوس خائن را دارد، کاملاً ساختگی است.

روابط عاطفی و حرفه ای تورینگ با جوآن کلارک نیز به گونه ای اغراق آمیز به تصویر کشیده شده است.

فیلم زندگی نامه ای Bohemian Rhapsody (2018) درباره ی گروه موسیقی Queen و به ویژه فرِدی مرکوری، با استقبال چشمگیری روبرو شد. اما این اثر نیز بیش از آنکه بازتابی از واقعیت تاریخی باشد، بازسازی دراماتیکی از وقایع است.

تحریف های کلیدی:

در فیلم، مرکوری پیش از کنسرت Live Aid از بیماری خود (ایدز) آگاه می شود، در حالی که در واقع دو سال بعد از این رویداد متوجه ابتلای خود شد.

درام فیلم مبتنی بر ترک گروه توسط مرکوری برای فعالیت های انفرادی است، اما در واقع تمامی اعضای گروه تجربه ی فعالیت های سولو داشتند و جدایی در کار نبود.

روابط شخصی میان اعضای گروه نیز به شدت تغییر یافته تا تعارضات مصنوعی ایجاد شود.

فیلم Pearl Harbor (2001) ساخته ی مایکل بی، با تمرکز بر حمله ژاپن به بندر پرل، بیشتر بر عناصر عاشقانه و اکشن تکیه دارد تا تحلیل تاریخی دقیق.

تحریف های کلیدی:

محوریت روایت بر یک مثلث عشقی است که وجود خارجی نداشته و صرفاً برای دراماتیزه کردن داستان افزوده شده است.

عملکرد ارتش ایالات متحده در برابر حمله، بسیار قهرمانانه تر از واقعیت نمایش داده می شود، در حالی که غافلگیری و ناکارآمدی در آن مقطع بسیار مشهود بود.

شخصیت های نظامی نیز با ویژگی های کلیشه ای و گاه اغراق شده به تصویر کشیده شده اند.

فیلم The Theory of Everything (2014) که بر پایه ی زندگی استیفن هاوکینگ ساخته شده، تصویری لطیف، شاعرانه و عاطفی از زندگی شخصی و علمی او ارائه می دهد. اما این اثر نیز از دام ساده سازی و روتوش واقعیت مصون نمانده است.

تحریف های کلیدی:

رابطه ی هاوکینگ و همسرش جین به مراتب پرچالش تر و پرتنش تر از آن چه در فیلم نشان داده شده، بوده است.

نقش جین در پرستاری و پشتیبانی از هاوکینگ تا حد زیادی کوچک نمایی شده است.

جزییات مربوط به جدایی آن دو و روابط بعدی شان به صورت محافظه کارانه و تعدیل شده روایت شده اند.

فیلم برنده ی اسکار بن افلک درباره ی نجات دیپلمات های آمریکایی از تهران در زمان بحران گروگان گیری، هیجان انگیز و خوش ساخت است؛ اما حقیقت را تا حد زیادی بازنویسی می کند.

تحریف های کلیدی:

نقش اصلی عملیات نجات را آمریکا ایفا می کند، حال آنکه بخش عمده ی کار، توسط دولت و سفارت کانادا انجام شد.

برخی از وقایع اضطراری مانند تعقیب در فرودگاه یا عبور خطرناک از مرز، کاملاً ساختگی اند.

چهره ی مردم ایران به شکلی یکنواخت، خشمگین و خشن نمایش داده شده که با پیچیدگی بافت اجتماعی آن زمان هم خوانی ندارد.

فیلم 300 ساخته زک اسنایدر، بر پایه ی نبرد ترموپیل و مقاومت اسپارتی ها در برابر ارتش ایران ساخته شده است، اما نتیجه ی نهایی بیشتر به فانتزی تصویری شباهت دارد تا روایت تاریخی.

تحریف های کلیدی:

شخصیت خشایارشا به صورت پادشاهی با ظاهری اغراق شده و شمایل خدای گونه به تصویر کشیده شده است.

ارتش پارسیان به جای نمایش فرهنگ و ساختار نظامی تاریخی، بیشتر شبیه هیولاها و موجودات خیالی ظاهر می شوند.

اصل نبرد نیز با اغراق شدید در اعداد، لباس ها، و سبک جنگاوری، از واقعیت فاصله گرفته است.

فیلم Inglourious Basterds ساخته ی کوئنتین تارانتینو، از همان آغاز روشن می سازد که علاقه ای به روایت واقعیت ندارد. این فیلم با لحنی پست مدرن و آگاهانه از فرم تاریخ نگاری فاصله می گیرد و روایت خود را به گونه ای ساختارشکن و کاملاً تخیلی بازسازی می کند.

تحریف های کلیدی:

مهم ترین تغییر، مرگ آدولف هیتلر در سینما در نتیجه ی حمله ی گروه پارتیزان های یهودی است؛ در حالی که در واقعیت، هیتلر در سال 1945 با خودکشی در پناهگاه خود در برلین کشته شد.

در فیلم، گروهی متشکل از سربازان آمریکایی با عملیات پارتیزانی، از درون نازی ها را متلاشی می کنند؛ حال آنکه چنین واحدی اصلاً وجود نداشته است.

شخصیت هایی مانند شوشانا نیز در دل داستان ساخته شده اند تا زمینه ساز پایان آلترناتیو جنگ جهانی دوم باشند.

در نهایت می توان گفت که تحریف تاریخ در سینما، نه امری تصادفی، بلکه اغلب تصمیمی آگاهانه در راستای اهداف هنری، اقتصادی یا ایدئولوژیک است. فیلم هایی که به عنوان آثار بر اساس داستان واقعی معرفی می شوند، ممکن است تنها شباهتی دور به وقایع اصلی داشته باشند.

ازاین رو، مخاطب آگاه باید با ذهنی نقاد و هوشیار به تماشای آثار تاریخی بنشیند. فیلم، تاریخ نیست. آن چه روی پرده می بینیم، نه لزوماً حقیقت، بلکه تفسیرِ دراماتیزه شده ی واقعیت است.