دریاچه ارومیه، نماد بزرگ ترین ناکامی محیط زیستی ایران در دهه های اخیر، حالا به مرز نیستی مطلق رسیده است. با اینکه طی سال های گذشته هزاران میلیارد تومان برای احیای این دریاچه هزینه شده است و ده ها پروژه، طرح و جلسه برگزار شده است، امروز بنا بر اذعان رسمی معاون سازمان حفاظت محیط زیست، دریاچه در شمال کاملاً خشک شده است و پیش بینی می شود تا پایان تابستان، بخش جنوبی آن نیز به کلی از بین برود.

به گزارش تسنیم، حالا این پرسش به میان می آید: آیا وقت آن نرسیده است که به جای پافشاری بی پایان بر تزریق منابع، سناریوی پایان را بپذیریم و برای پس از آن برنامه ریزی کنیم؟

در نشست خبری روز سه شنبه 14 مرداد صراحتاً این پرسش مطرح شد؛ چرا دولت همچنان بر ادامه طرح های احیای دریاچه ای پافشاری می کند که حتی اگر آن ها را علمی و خیرخواهانه در نظر بگیریم، به بن بست رسیده است؟ چرا به جای نگاه پرهزینه و ناکارآمدِ نجات، به سناریوی محتمل و منطقیِ پایان حیات این دریاچه توجه نمی شود؟ اما به جای خانم شینا انصاری، رییس سازمان، معاون تالاب ها به این سؤال پاسخ داد، پاسخی که در عین اعتراف به وخامت اوضاع، باز هم بر ادامه پروژه ها و تزریق منابع بیشتر تأکید داشت!

احمدرضا لاهیجان زاده با اشاره به کاهش حجم آب دریاچه به نیم میلیارد مترمکعب (در مقایسه با 2 میلیارد مترمکعب در همین روز در سال گذشته) گفت: تراز به پایین ترین حد ممکن رسیده است و اگر پایین تر برود دیگر عددی برای ثبت وجود ندارد.

او همچنین پیش بینی کرد که تا پایان تابستان دریاچه ارومیه به طور کامل خشک خواهد شد و از پاییز نیز امیدی به آورد آبی نیست، اما با وجود این، جلساتی برگزار شده است تا تأمین منابع مالی فوری برای احیای پروژه های مرتبط با احیای دریاچه ارومیه انجام شود.

لاهیجان زاده در ادامه تأکید بر تلاش برای تأمین فوری منابع مالی با هدف احیای دریاچه ارومیه، باز هم هیچ اشاره ای به اینکه دقیقاً چه سناریویی برای پس از خشکی کامل، قطعی و دائمی دریاچه ارومیه اندیشیده شده است، نکرد، حتی برای احیاء دریاچه ارومیه هم فعلاً برنامه و افق مشخصی تعیین نشده است؛ با فرض تأمین منابع مالی موردنیاز برای اجرای برنامه موردنظر، مهم تر از آن این است که مشکل اصلی تأمین آب موردنیاز برای احیاء دریاچه ارومیه است، در زمان حاضر که وضعیت تأمین آب در کشور مشکلی فراگیر چه در حوزه محیط زیست و کشاورزی و چه در حوزه شرب و مصرف مردم شده است، آب موردنیاز برای احیاء دریاچه ارومیه قرار است چگونه و از کجا تأمین شود؟

در واقع مدیریت کلان محیط زیست کشور اکنون در موقعیتی ایستاده است که خلاف همه شواهد، هنوز بر ادامه روندی تأکید می کند که در سه دهه گذشته حاصلی نداشته است، روندی که با وجود هزینه های هنگفت، نتوانسته است روند طبیعی خشکی را متوقف کند.

دریاچه ارومیه امروز دیگر تنها یک پیکره آبی فصلی است که در زمستان ها اندکی جان می گیرد و در گرمای تابستان، چون جنازه ای خشکیده بر بستر نمکزار پهن می شود، این تصویر تلخ، دیگر نه سیاه نمایی است و نه بزرگ نمایی رسانه ها، این همان چیزی است که کارشناسان مستقلی چون زنده یاد پروفسور پرویز کردوانی سال ها پیش هشدار دادند؛ این که ارومیه دیگر قابل احیا نیست و صرف منابع برای آن نوعی هدررفت و خیانت به آینده است.

حتی معاون سازمان محیط زیست نیز در اظهاراتش تأکید می کند که در مطالعات سال های 92 تا 95، سناریوی خشکی کامل و تبعات اجتماعی و زیست محیطی آن بررسی شده است، از مهاجرت گرفته تا افزایش بیماری ها و ریزگردها، با این حال، همچنان تصمیم گیران زیست محیطی ما از پذیرش این واقعیت سر باز می زنند.

آیا این پافشاری به دلیل نگرانی از پیامدهای سیاسی اعتراف به شکست است؟ یا اینکه ساختار بروکراتیک سازمان های دولتی، به گونه ای طراحی شده است که حتی در شرایط شکست هم به پروژه های جدید برای جذب بودجه نیاز دارند؟ هرچه هست، دریاچه ارومیه قربانی این بی تصمیمی ها و تعارفات شده است.

واقعیت این است که شاید امروز دیگر وقت آن رسیده باشد که از شعار احیاء دریاچه ارومیه عبور کنیم و به مرحله مدیریت پیامدهای خشکی وارد شویم. اکنون باید با شفافیت و صداقت با مردم سخن گفت. اگر واقعاً دریاچه ارومیه به خشکی قطعی و دائمی رسیده است، دولت باید اعلام کند که دریاچه از دست رفته است و بودجه های آینده نه برای احیا، بلکه برای مدیریت جغرافیای دریاچه بدون آب و کاهش تبعات آسیب زای پس از آن هزینه خواهد شد.

پایان کار دریاچه ارومیه تلخ است، اما نادیده گرفتن آن تلخ تر، اکنون زمان آن رسیده است که با واقعیت موجود، منطقی رفتار کنیم، و به جای رویه ای که تاکنون اثربخش نبودن آن را تجربه کرده ایم، انرژی و بودجه را صرف مهار تبعات و بحران های احتمالی آینده و حتی ظرفیت های احتمالی موجود در دریاچه خشک ارومیه کنیم، ادامه مسیر فعلی تنها به معنی تعویق فاجعه نیست، بلکه نشانه ای از ناتوانی ما در مواجهه با واقعیت است.