معمولاً مادران نگران تغذیه فرزندشان هستند و مدام میزان اشتهای او را زیرنظر دارند؛ خصوصاً مادرانی که فرزندشان به تازگی به غذا خوردن افتاده است.

به گزارش فارس، بسیاری از کودکان ممکن است در بازه های زمانی متفاوت دچار کم اشتهایی یا بی اشتهایی شوند که والدین آن ها مدام با چک کردن سایت ها، مراجعه به پزشک و خرید شبرت ها و قطره های اشتهاآور دنبال حل کردن این مسئله می گردند.

زیرا بی اشتهایی در کودکان نه تنها تغذیه آن ها را تحت تأثیر قرار می دهد، بلکه می تواند بر رشد جسمی، خلق وخو و حتی روابط آن ها با خانواده نیز اثر بگذارد.

در این گزارش به سراغ سروناز علی عسگری، متخصص تغذیه و رژیم درمانی رفته و درخصوص دلایل بی اشتهایی کودکان و روش های درمان آن به گفت و گو نشسته ایم.

در ادامه مشروح این گفت و گو را می خوانید:

چرا کودکان بی اشتها می شوند؟

علی عسگری در خصوص علت بی اشتهایی در کودکان توضیح می دهد: برخی از کودکان ممکن است به بیماری هایی مبتلا باشند که والدین، به ویژه مادر، از آن بی اطلاع هستند. برای نمونه، وجود باکتری در روده یا معده کودک می تواند از دلایل پنهان بی اشتهایی باشد. این دسته از مشکلات معمولاً از طریق انجام آزمایش های خون یا مدفوع قابل شناسایی است و نیاز به بررسی تخصصی دارد.

در موارد دیگری، کودک ممکن است به دلایل روحی و روانی مانند استرس دچار بی اشتهایی شود. برای مثال، اگر در خانه تنش، دعوا یا اختلاف میان والدین وجود داشته باشد، این فضا می تواند روی روحیه کودک تأثیر منفی بگذارد و اشتهای او را کاهش دهد. کودکان معمولاً به شدت از فضای احساسی اطراف تأثیر می پذیرند، حتی اگر خودشان نتوانند آن را بیان کنند.

یکی دیگر از دلایل شایع بی اشتهایی، یبوست مزمن است. بعضی از کودکان به طور مداوم دچار یبوست هستند که باعث احساس ناراحتی، نفخ شکم و در نتیجه بی میلی به غذا می شود. درمان یبوست، از طریق رژیم غذایی مناسب و مصرف مایعات کافی، می تواند به بهبود اشت ها کمک کند.

همچنین، خواب بیش از حد در برخی کودکان می تواند عاملی برای کاهش اشت ها باشد. وقتی کودک بخش زیادی از روز را در خواب می گذراند، وعده های غذایی از دست می رود و میل به غذا خوردن نیز کاهش پیدا می کند. تنظیم ساعت خواب و بیداری، و ایجاد نظم در سبک زندگی کودک، نقش مهمی در بازگشت اشتهای طبیعی او دارد.

بی اشتهایی در کودکان چه علائمی دارد؟

این متخصص تغذیه در خصوص علائم بی اشتهایی در کودکان توضیح می دهد: یکی از نشانه های شایع بی اشتهایی در کودکان، عدم تمایل به خوردن و امتحان کردن غذاهای جدید است. بسیاری از کودکان فقط به مصرف غذاهای محدود و خاصی علاقه مند هستند و از تجربه طعم ها و خوراکی های جدید پرهیز می کنند. برای مثال، برخی کودکان تنها غذاهای سرخ شده یا نیمه آماده مانند ناگت مرغ را می پذیرند و نسبت به سایر مواد غذایی مانند سبزیجات، خورش ها یا غذاهای خانگی واکنش منفی نشان می دهند.

یکی از دلایل احتمالی این رفتار، به عادات تغذیه ای نادرست در خانه بازمی گردد. اگر والدین، به ویژه مادر، تنوع غذایی کافی را در وعده های کودک ایجاد نکنند، کودک در یک الگوی تکراری گیر می افتد و نسبت به هر نوع غذای جدید مقاومت نشان می دهد. تغذیه یکنواخت نه تنها باعث کمبود مواد مغذی می شود، بلکه زمینه ساز رفتارهای تغذیه ای ناسالم در آینده خواهد بود.

وی در ادامه می گوید: برخی از کودکان بی اشتها، رفتارهای وسواسی در هنگام غذا خوردن از خود نشان می دهند. به عنوان نمونه، فقط در ظرف خاصی غذا می خورند، یا تنها زمانی غذا می خورند که در حال تماشای تلویزیون هشستند. گاهی هم غذایشان را باید به شکل مشخصی برش زد یا جدا از سایر مواد در بشقاب چید.

این نوع رفتارها ممکن است نشان دهنده اضطراب یا نیاز به کنترل بیشتر از سوی کودک باشد که خود می تواند به بی اشتهایی منجر شود یا آن را تشدید کند.

علی عسگری درباره برخی رفتارهای والدین که باعث بی اشتهایی کودک می شود، توضیح می دهد: در بسیاری از مراجعه کنندگان مشاهده می شود کودکانی که به تازگی به سن مصرف غذای کمکی رسیده اند، علاوه بر وعده غذایی و شیر مادر یا شیرخشک، مقدار زیادی شیر پاستوریزه نیز مصرف می کنند؛ زیرا مادران تصور می کنند شیر ماده ای مغذی است و آن را به مقدار زیاد به کودک می دهند.

اما مصرف زیاد شیر پاستوریزه می تواند باعث بی اشتهایی کودک نسبت به وعده های اصلی شود.

کودکان باید مطابق با سن خود در طول روز 2 تا 3 واحد لبنیات مصرف کنند؛ بنابراین والدین باید مراقب باشند که بیش از این مقدار شیر به کودک ندهند.

وی ادامه می دهد: برخی والدین عادت دارند به فرزندشان میان وعده های متعدد و پرحجمی مثل میوه، آجیل، شکلات و… بدهند که این موضوع موجب کاهش اشتهای کودک برای وعده های اصلی می شود.

والدین باید توجه کنند که نزدیک به ساعت وعده های اصلی، میان وعده های سیرکننده به کودک ندهند.

علی عسگری درباره تأثیر آبمیوه بر بی اشتهایی کودکان توضیح می دهد: آبمیوه نیز نباید زیاد به کودک داده شود زیرا قند بالایی دارد و باعث سیرکنندگی کاذب می شود. اگر خانواده ها می خواهند به کودک آبمیوه بدهند، حتماً باید طبیعی باشد.

همچنین مسائل روانی در غذا خوردن کودکان مؤثر است؛ به عنوان مثال ظرف هایی که کودک با آن ها غذا می خورد بهتر است با رنگ های جذاب مانند نارنجی، زرد و قرمز تزیین شده باشند که اشتهاآور هستند.

وی در خصوص روش های نادرست غذا خوردن در کودکان توضیح می دهد: برخی کودکان تنها با روش بازی کردن و سرگرمی به خوردن غذا روی می آورند. مادران زمانی که فرزندشان به سن مصرف غذای کمکی می رسد، باید به او آموزش دهند که در زمان غذا خوردن باید فقط غذا خورد و تمرکز خود را روی خوردن بگذارد. این کار باعث می شود کودک با بافت، نوع، رنگ ها، طعم ها و مزه های مختلف غذاها به خوبی آشنا شود و تجربه تغذیه ای سالم تری داشته باشد.

برخی والدین تنها برای اینکه کودک غذا بخورد، تلویزیون را روشن می کنند یا هنگام بازی کردن کودک به او غذا می دهند که این روش کاملاً غلط است و می تواند مشکلات زیادی ایجاد کند.

در واقع، غذا دادن به کودک در هنگام تماشای تلویزیون مثل یک شمشیر دو لبه است؛ زیرا بسیاری از کودکان در حین تماشای تلویزیون حواسشان پرت می شود و ممکن است بیش از حد غذا بخورند که این مسئله می تواند به چاقی منجر شود. اما در برخی کودکان دیگر، برعکس است؛ زمانی که کودک سرگرم تلویزیون است، بی اشت ها شده و از خوردن غذا امتناع می کند.

بنابراین والدین باید مراقب باشند که استفاده از تلویزیون، موبایل و سایر وسایل الکترونیکی هنگام غذا خوردن توسط کودکان محدود و کنترل شود تا عادات غذایی سالم تر و مناسبی در کودک شکل گیرد و همچنین ارتباط مثبت بین کودک و غذا تقویت شود.

علی عسگری در خصوص استفاده از شربت ها و داروهای تقویتی در کودکان می گوید: برخی مادران پس از رسیدن کودک به سن 18 ماهگی به دلیل کاهش اشت ها او را به پزشک اطفال می برند و معمولاً پزشک برای کودک ویتامین ها و مکمل های غذایی تجویز می کند. اما باید توجه داشت که استفاده نادرست و بیش از حد برخی از این مکمل ها ممکن است باعث تشدید بی اشتهایی کودک شود و مشکل اصلی را افزایش دهد.

18 ماهگی سنی است که کودک باید به طور کامل از شیر گرفته شود و به تدریج تنها از غذاهای جامد و متنوع تغذیه کند. از آنجا که کودک به مصرف غذاهایی با بافت مایع مانند شیر عادت کرده است، ممکن است نسبت به مصرف غذاهای جامد بی میل شود. متأسفانه بسیاری از مادران این بی میلی کودک به غذا را با عنوان بی اشتهایی می شناسند، در حالی که این رفتار در واقع یک مرحله طبیعی در گذار از شیر به غذای جامد است و نیازمند صبر و آموزش صحیح است.

والدین باید بدانند که به جای استفاده سریع از مکمل ها و شربت ها، بهتر است با ایجاد تنوع در رژیم غذایی و ارائه غذاهای خوشمزه و مناسب سن کودک، این مرحله را به آرامی پشت سر بگذارند تا کودک اشتهای طبیعی خود را بازیابد و تغذیه سالمی داشته باشد.

علی عسگری در خصوص شایع ترین سن بی اشتهایی در کودکان می گوید: معمولاً شایع ترین سنی که کودکان دچار بی اشتهایی می شوند، زیر دو سال است؛ زیرا کودک به تازگی شروع به مصرف غذای کمکی کرده است. مادران باید در این بازه سنی بسیار دقت کنند که غذاهای متنوع و با بافت مناسب در اختیار کودکان قرار دهند.

همچنین کودکانی که شروع به راه رفتن می کنند، معمولاً نسبت به قبل اشتهای کمتری دارند و این مسئله کاملاً طبیعی است. برخی مادران تصور می کنند هرچه کودک بیشتر غذا بخورد بهتر است، اما این تصور غلط است.

حجم معده کودک به اندازه ای نیست که مادران فکر می کنند. برخی والدین معتقدند فرزندشان باید حجم زیادی از بشقاب را مصرف کند تا سیر شود، در حالی که حجم معده کودک بسیار کمتر از این مقدار است.

در بسیاری موارد، چون کودک زیاد غذا نمی خورد، مادران فکر می کنند کودک لاغر است و رشد مناسبی ندارد؛ اما تقریباً از سنی که کودک شروع به راه رفتن می کند تا حدود 5 سالگی، اشتهای او کمترین میزان را دارد و به دلیل فعالیت زیاد، معمولاً اندام لاغری نیز خواهد داشت.

این متخصص تغذیه در خصوص اهمیت تنوع غذایی در میزان اشتهای کودکان می گوید: در گذشته مادران زمانی که کودک شروع به مصرف غذاهای کمکی می کرد به غیر از مواد خوراکی حساسیت زا مانند عسل، توت فرنگی، گوجه فرنگی و… به آن ها حریره بادام و غذاهای پوره ای می دادند؛ اما در علم جدید روشی به نام روش BLW مطرح است که براساس آن کودکانی که شروع به مصرف غذاهای کمکی می کنند صرفاً نباید از غذاهایی با بافت نرم و پوره ای استفاده کنند؛ بلکه باید کودک را بافت های مختلف غذاها مانند بافت انگشتی آشنا کرد. البته در این روش باید اندازه مواد غذایی برای پیشگیری از خفگی کودک، استاندارد باشد.

حتی زمانی که کودک شروع به خوردن غذای کمکی می کند باید کمی از غذای والدین بخورد تا کم کم با طعم، عطر و رنگ و شکل غذاها آشنا شود؛ تا در آینده ای نزدیک که آن غذا را جلوی کودک می گذارند بتواند از آن ها استفاده کند.

تجربه ثابت کرده است کودکانی که با روش BLW پیش می روند، به نسبت سایر کودکان که به روش قدیمی آغاز به غذا خوردن می کنند، خوش غذاتر هستند.

وی در ادامه می گوید: والدین حتماً باید به تنوع غذایی فرزند خود دقت کنند. برخی از والدین چون خودشان ماده غذایی را دوست ندارند در دسترس فرزندشان هم قرار نمی دهند؛ به عنوان مثال مادری که خودش میوه انبه را دوست ندارد به فرزندش هم نمی دهد؛ درحالی که ممکن است کودک مزه، رنگ و بافت این ماده غذایی را دوست داشته باشد و مصرف کند؛ اما همین قرار ندادن ماده غذایی در دسترس کودک باعث می شود که کودک در سنین بالاتر از مصرف آن امتناع کند.

علی عسگری در خصوص ممانعت کودکان برای غذا خوردن می گوید: یکی از وعده های غذایی که کودکان در آن بیش از سایر وعده های غذایی بی اشت ها هستند، وعده صبحانه است. همه می دانند که صبحانه مهمترین وعده غذایی است؛ خصوصاً برای کودکانی که به مدرسه می روند.

مادران باید از ابتدا اهمیت این وعده غذایی را برای فرزند خود جا بیندازند. اما این مسئله با زور و اجبار نباید باشد. یعنی اگر کودکی صبحانه نمی خورد نباید او را مجبور کرد. با قاشق دنبال کودک راه افتادن بسیار روش اشتباهی است.

اگر کودک در هر زمانی از شبانه روز وعده غذایی را نمی خورد نباید به او اصرار کرد؛ بلکه باید اجازه داد تا کودک گرسنه شود. در آن زمان کودک خ ود تقاضای غذا خواهد کرد.

اما والدین باید دقت کنند که غذا باید جایی در دسترس کودک قرار بگیرد. یعنی والدین باید غذا را بر روی میز و مکانی قرار دهند که قد کودک به آن برسد تا هر زمانی که گرسنه شد بتواند آن را بردارد و استفاده کند.

وی در ادامه می گوید: اگر کودک بیماری خاصی نداشته باشد، در زمانی که به غذا میل ندارد و یا درخواست غذا نمی کند، سیر است؛ زیرا کودک به صورت غریزی زمانی که احساس گرسنگی کند درخواست غذا خواهد کرد.

این متخصص تغذیه درمان بی اشتهایی کودک می گوید: اگر بی اشتهایی کودکان درمان نشود، در طولانی مدت باعث کاهش وزن کودک خواهد شد؛ بنابراین باید دلایل بی اشتهایی کودک پیگیری و درمان شود.