از نگاه تحلیلگران بازار سرمایه، افت شدید بورس در هفته های اخیر تنها یک نگرانی مقطعی نیست، بلکه نشانه ای جدی از بی اعتمادی عمیق میان سرمایه گذاران است. آمارهای بازار هم این وضعیت را به روشنی نشان می دهد. شاخص کل بورس تنها در هفته گذشته حدود 150 هزار واحد سقوط کرد و در آغاز هفته جاری هم افتی نزدیک به یک درصد داشت. این کاهش در شرایطی رخ داد که بیش از 91درصد نمادها در وضعیت منفی معامله شدند؛ یعنی تقریبا کل بازار درگیر فشار فروش بوده است.

به گزارش اعتماد، یکی از نگران کننده ترین پارامترها، خروج سنگین نقدینگی حقیقی از بازار است که پس از بحران 12 روزه متوقف نشده است. دیروز بیش از 2500 میلیارد تومان پول حقیقی از بورس خارج شد. این میزان خروج سرمایه نه تنها کم سابقه است، بلکه نشانه ای از نگرانی های عمیق سرمایه گذاران درباره آینده بازار به حساب می آید. ازسوی دیگر، حتی صندوق های اهرمی که معمولا مورد توجه سرمایه گذاران ریسک پذیر هستند، با افت شدید ارزش و قفل شدن در صف فروش مواجه شدند.

این یعنی فضای منفی بازار تنها محدود به سهام های سنتی یا شاخص ساز نیست، بلکه ابزارهای مالی پیشرفته تر هم تحت فشار هستند. تحلیلگران معتقدند که در چنین شرایطی، صندوق های طلا تنها بخشی از بازارند که توانسته اند سرمایه گذاران را تا حدی در برابر افت های سنگین حفظ کنند. البته این راه حل ها موقتی است و پیش بینی می شود، بدون اصلاحات جدی، چشم انداز بورس همچنان منفی باقی بماند.

سهیلا نقی پور، تحلیلگر بازار سرمایه می گوید: هفته گذشته، بازار بورس تهران یکی از دوره های پرچالش خود را تجربه کرد و با افت قابل توجهی به کار خود پایان داد. شاخص کل بورس با ریزشی حدود 150 هزار واحدی مواجه شد و اکثر نمادهای بزرگ و متوسط بازار تحت فشار عرضه های سنگین قرار گرفتند. این روند نزولی، فضای کلی بازار را به سمت منفی سوق داد و نگرانی های بسیاری را در میان سرمایه گذاران ایجاد کرد. کاهش اعتماد عمومی به بازار سرمایه، در کنار التهابات سیاسی و نظامی در کشور، از مهم ترین عوامل تاثیرگذار بر این افت محسوس بودند.

این عوامل، به ویژه در شرایطی که اقتصاد کشور با چالش های متعددی دست و پنجه نرم می کند، تاثیرات عمیقی بر رفتار سرمایه گذاران گذاشتند. او معتقد است: یکی از عوامل خارجی که بر فضای بازار تاثیر منفی گذاشت، تهدیدات رییس جمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، مبنی بر به صفر رساندن فروش نفت ایران بود. این اظهارات، همراه با گمانه زنی ها درباره احتمال فعال سازی مکانیسم ماشه توسط سه کشور اروپایی، به افزایش نااطمینانی ها در بازار دامن زد. این تهدیدات نه تنها بر بازار ارز و تجارت خارجی اثر گذاشت، بلکه به طور مستقیم اعتماد سرمایه گذاران در بورس را تحت تاثیر قرار داد و عرضه ها را تشدید کرد.

نقی پور ادامه می دهد: دولت در تلاش برای مدیریت این بحران، اقداماتی را از پس از پایان جنگ 12 روزه در راستای حمایت از بازار سرمایه به انجام رساند. تزریق نقدینگی از سوی سهامداران حقوقی بزرگ و نظام بانکی، همراه با اجرای طرح بیمه سهام با همکاری صندوق تثبیت بازار سرمایه، از جمله این اقدامات بود.

طرح بیمه سهام با هدف حمایت از سهامداران حقیقی و تضمین حداقل بازده یک ساله برای سبدهای سهام طراحی شده است. با این حال، این گونه حمایت ها تنها به ایجاد نوسانات مثبت مقطعی و برقراری تعادل موقت در بازار منجر می شوند و نمی توانند مشکلات ساختاری و اساسی بورس را برطرف کنند. تجربه نشان داده است که چنین اقداماتی، هر چند در کوتاه مدت آرامش نسبی را به بازار بازمی گردانند، اما در نبود اصلاحات عمیق و پایدار، تاثیرات بلندمدتی بر بهبود وضعیت بازار ندارند. او با نگاهی به هفته جاری می گوید: به نظر می رسد بازار بورس همچنان با چالش های عنوان شده، مواجه باشد.

علاوه بر تداوم التهابات سیاسی و احتمال فعال سازی مکانیسم ماشه، مشکلات داخلی نظیر ناترازی انرژی و کاهش شدید ذخایر آبی نیز بر عملکرد صنایع و شرکت های بورسی اثر منفی خواهند گذاشت. قطعی های مکرر برق در فصل تابستان، که مستقیما فرآیند تولید کارخانه ها و صنایع را مختل کرده است، در کنار تداوم تحریم ها، زنجیره تامین شرکت ها را با دشواری های بیشتری مواجه خواهد کرد. این عوامل، درمجموع، چشم انداز بازار را در هفته پیش رو تیره تر کرده و احتمال تداوم روند نزولی را تقویت می کنند.

نقی پور می افزاید: در چنین شرایطی، بازگشت اعتماد به بازار سرمایه نیازمند اتخاذ سیاست های کلان و هماهنگ در حوزه های اقتصادی، سیاسی و بین المللی است. اصلاح ناترازی های انرژی، بهبود فضای کسب وکار و کاهش تنش های سیاسی می توانند به عنوان راهکارهایی بلندمدت، زمینه ساز ثبات در بازار شوند. در کوتاه مدت نیز، تقویت حمایت های هدفمند از صنایع کلیدی می تواند به کاهش فشار عرضه ها و بهبود وضعیت بازار کمک کند. با این حال، تا زمانی که چالش های بنیادین اقتصادی و سیاسی ایران حل و فصل نشوند، بازار بورس همچنان در معرض نوسانات شدید و روندهای نزولی باقی خواهد ماند.

امیرعباس باقری، تحلیلگر بازار بورس، درباره وضعیت بازار سهام این هفته می گوید: در نخستین روز معاملاتی این هفته، بازار بورس تهران با شرایطی بسیار منفی آغاز به کار کرد؛ موضوعی که برای بسیاری از فعالان بازار کاملا قابل پیش بینی بود. شاخص کل بورس با افتی در حدود یک درصد مواجه شد که نشان دهنده حاکمیت جو بدبینی وعدم اعتماد بر بازار سرمایه است. در کنار افت قابل توجه شاخص، بیش از 91درصد از نمادهای معاملاتی در وضعیت قرمز قرار گرفتند و عمدتا در بازه های منفی معامله شدند؛ موضوعی که نشان دهنده عمق رکود در معاملات و ناامیدی گسترده میان سهامداران است.

باقری می افزاید: یکی از نکات نگران کننده تر معاملات دیروز، خروج گسترده و قابل توجه نقدینگی از بازار بود. براساس آمارها، بیش از 2500 میلیارد تومان پول حقیقی از بورس خارج شد که این میزان خروج سرمایه، به خوبی زنگ خطری جدی برای ادامه روند بازار در روزهای آتی محسوب می شود. نبود چشم انداز روشن سیاسی، افزایش بی ثباتی ها در فضای منطقه و همچنین سایه تهدید جنگ در مرزهای کشور ازجمله عواملی هستند که باعث تداوم روند فرسایشی بازار و ریزش های متوالی شاخص شده اند.

او می گوید: در کنار این عوامل کلان، بررسی رفتار سرمایه گذاران درون بازار نیز نکات قابل توجهی را در خود دارد. به عنوان نمونه، در روز جاری صندوق های اهرمی که به طور معمول مورد توجه سرمایه گذاران ریسک پذیر هستند نیز با شرایط نامناسبی روبه رو شدند. بسیاری از این صندوق ها با حباب منفی بیش از 15درصد مواجهند و در صف فروش قفل شده اند، این وضعیت، نشان دهنده بحرانی بودن اوضاع حتی در ابزارهای مالی نوین و تخصصی تر بازار است.

این تحلیلگر بازار بورس معتقد است: در این فضای تیره و تار، تنها روزنه امیدی که در بازار باقی مانده، صندوق های طلا هستند. رشد نرخ دلار در بازار آزاد و ورود آن به کانال 91 هزار تومان باعث شده تا ارزش این صندوق ها افزایش یابد و در نتیجه، توجه بخشی از سرمایه گذاران را به خود جلب کنند.

برخلاف سهام یا صندوق های سهامی که در رکود و فشار فروش قرار دارند، صندوق های طلا به دلیل ماهیت تورمی بودن دارایی پایه شان، توانسته اند تا حدی از موج منفی بازار در امان بمانند. این امر موجب شده تا بخشی از نقدینگی، به جای خروج کامل از بازار سرمایه، به سوی این ابزارهای مالی حرکت کند. از نگاه باقری، اگر شرایط سیاسی کشور به همین منوال ادامه یابد و تغییری در ریسک های سیستماتیک ایجاد نشود، احتمال اینکه روند منفی کنونی در روزهای آتی نیز ادامه پیدا کند، بسیار بالاست.

در چنین فضایی، تنها بازارهایی مانند صندوق های طلا که از تورم، افزایش نرخ ارز و نااطمینانی اقتصادی سود می برند، ممکن است بتوانند بخشی از زیان سرمایه گذاران را جبران کنند. او می افزاید: از سوی دیگر، بی اعتمادی فزاینده ای که در بین فعالان بازار نسبت به سیاست گذاری های اقتصادی و مالی کشور شکل گرفته، به وضوح در حجم پایین معاملات و صف های فروش گسترده نمایان است. این وضعیت در بازار سرمایه بی سابقه نیست، اما شدت آن در روزهای اخیر به گونه ای بوده که حتی صندوق های با درآمد ثابت نیز با خروج پول حقیقی مواجه شده اند.

باقری در جمع بندی تحلیلش می گوید: آنچه این روزها بر بازار بورس تهران می گذرد، نگرانی های بین المللی است که همگی به فرار سرمایه و کاهش اعتماد عمومی دامن زده اند. اگر سیاست گذاران سیاسی کشور هر چه سریع تر اقداماتی جدی در راستای کاهش ریسک های سیستماتیک و بازسازی اعتماد سرمایه گذاران انجام ندهند، دورنمای بازار همچنان تیره و تار باقی خواهد ماند.