محسن برهانی حقوقدان و استاد دانشگاه، بر ضرورت جدی گرفتن جنگ حقوقی پس از جنگ های نظامی و به ویژه ضعف های گذشته در پیگیری حقوقی ایران در جنگ تحمیلی 12 روزه تأکید کرد و معتقد است مستندسازی دقیق، بهره گیری از ظرفیت حقوق دانان داخلی و خارجی و اقدام حقوقی منسجم می تواند ضمن جبران غفلت های تاریخی، بازدارندگی در برابر تجاوزات آینده را تضمین و بار مقابله با تهدیدات را از دوش نیروهای نظامی کم کند.

به گزارش ایسنا، مشروح این گفت وگو را در ادامه بخوانید.

محسن برهانی در پاسخ به پرسشی درباره اقدامات حقوقی جمهوری اسلامی ایران برای احقاق حقوق خود در موضوع جنگ تحمیلی 12 روزه و پیگیری دادخواهی، اظهار کرد: جنگ های نظامی که به پایان می رسند، جنگ های حقوقی آغاز می شوند؛ یکی از ضعف های مهم نظام سیاسی ما که از زمان جنگ تحمیلی در دهه 60 وجود داشته، کم کاری در عرصه جنگ حقوقی است که در بسیاری از حوزه ها باعث آسیب جدی به کشور شده است.

این حقوقدان و استاد دانشگاه افزود: از همان روزهای بعد از جنگ 12 روزه، نهادهای مسئول باید با گردآوری استادان و حقوقدانان بین الملل، روند دادخواهی را کلید می زدند. با استفاده از ظرفیت علمی و تخصصی این حقوقدانان، ایران می تواند اقدامات جنگ طلبانه انجام شده علیه خود را مستند کند و بدون هیجانات و شعارهای سیاسی، پیگیری های حقوقی لازم را انجام دهد.

برهانی یادآور شد: همین که یک کشور در برابر تهاجم، اقدامات حقوقی انجام می دهد، خود به تنهایی تاثیرگذار است و اثراتی در افکار عمومی ملت ها خواهد داشت. نباید فراموش کنیم که مثلاً آفریقای جنوبی علیه نتانیاهو اقدام حقوقی کرد و او را به عنوان جنایتکار جنگی محکوم کرد. این گونه اقدامات به منظور تاثیرگذاری بر افکار عمومی جهانی صورت می گیرد و در نهایت به ایجاد بازدارندگی منجر می شود.

وی ادامه داد: این اقدامات حقوقی، مقدمه ای برای اقناع افکار عمومی است. به عنوان نمونه، حمله به زندان اوین یک جنایت جنگی محسوب می شود و اقدام حقوقی ایران در این زمینه تاثیر قابل توجهی بر ذهنیت جهانیان خواهد داشت.

وی با اشاره به اقدامات حقوقی برخی ایرانیان خارج از کشور علیه مسئولان اروپایی افزود: در روزهای اخیر شاهد بوده ایم که گروهی از ایرانیان مقیم خارج، با اقامه دعاوی حقوقی در دادگاه های کشورهای اروپایی علیه مسئولانی که حامی تهاجمات علیه ایران بوده اند، این موضوع را دنبال می کنند. دولت و نظام باید این ظرفیت را فعال کرده و با تکیه بر وطن دوستی، از توانایی ایرانیان خارج از کشور بهره مند شود.

این حقوقدان و استاد دانشگاه تاکید کرد: مسئولان مرتبط باید از تخصص استادان حقوق بین الملل ایران بهره مند شوند تا با اقامه دعاوی حقوقی، جنبه بازدارندگی در برابر تجاوزات احتمالی آینده بیش از پیش تضمین شود. این رویکرد کمک می کند بار سنگین مقابله با تهدیدات، تا حد امکان از دوش سیستم های نظامی و امنیتی کشور برداشته شود، هرچند که قطعا چنین اقداماتی جایگزین اقتدار نظامی نخواهد بود.

محسن برهانی در پاسخ به پرسشی درباره راهکارهای دستگاه دیپلماسی کشور برای پیگیری موضوع تجاوز رژیم اسراییل به خاک ایران گفت: وزارت امور خارجه در عرصه سیاسی می تواند با بهره گیری از مناسبات بین المللی، اقدامات خود را پیش ببرد. اما متأسفانه گاهی جنبه حقوقی این موضوع دغدغه نهادهای ذی ربط نبوده که باید باشد. لازم است بحث های شعاری را کنار گذاشته و درباره مستندسازی، اقامه دعاوی حقوقی و مکاتبات با سازمان های بین المللی بررسی دقیق تری داشته باشیم.

وی ادامه داد: برای مثال، بعد از جنایت جنگی حمله به زندان اوین، چقدر طول کشید تا خبرنگاران به محل حادثه برسند؟ یا بعد از گذشت یک ماه از تجاوز رژیم اسراییل به ایران، هنوز آمار دقیق شهدای این تجاوز مشخص نیست و حتی در سطح مستندسازی نیز اقدامی نشده است.

برهانی افزود: فراموش نکرده ایم که وقتی نیروهای مسلح ایران در اقدامی نظامی مقتدرانه، مرکز نظامی در نزدیکی یک بیمارستان متروکه را هدف قرار دادند که تنها به شکستن چند شیشه و آسیب ظاهری ساختمان منجر شد، صهیونیست ها چنان جنجالی به پا کردند که رسانه ها را به سرعت به محل حادثه کشاندند.

این حقوقدان و استاد دانشگاه با تأکید بر ضرورت بازنگری در برخی حوزه ها اظهار کرد: در مسائل حقوقی باید توجه کنیم که این موضوع، اگر از خود منازعه کمتر نباشد، اهمیت مشابهی دارد. ما باید روایت خود را درباره آنچه در جنگ گذشته است ارائه کنیم.

وی ادامه داد: این موضوع فراتر از جناح بندی هاست؛ اینجا بحث وطن و منافع ملی است. نظام باید از همه استادان و کارشناسان مرتبط بهره ببرد. تجمیع نظرات استادان حقوق که برخی از آن ها تاکنون نظرات خود را اعلام کرده اند، می تواند به یک ظرفیت موثر برای پیشبرد دعوی حقوقی ایران در زمینه این تجاوز تبدیل شود.

برهانی در پاسخ به پرسشی درباره برگزاری مذاکرات پیش از جنگ و اینکه آیا این مذاکرات نوعی فریبکاری دیپلماتیک بوده است یا خیر، گفت: از نگاه ایران، بله این مذاکرات فریبکارانه بوده است. هنر تحلیلگران و کارشناسان حقوقی ما این است که باید درک کنند دشمن در عرصه بین الملل در حال توجیه اقدام تجاوزکارانه خود است. بنابراین باید پرسید دشمن چگونه این اقدام را توجیه می کند؟ آیا می گوید که دوست داشتم به ایران حمله کنم و هیچ دلیلی ندارم؟ خیر. آن ها ادعا می کنند که به دلیل تهدیدات جدی ایران، مجبور به این اقدام شده اند. این توجیه کاملاً غلط است اما دشمن چنین ادعاهایی را مطرح می کند تا افکار عمومی جهان را قانع کند که اقدامش دفاع مشروع بوده است. ما نیز باید به افکار عمومی جهانی بگوییم که اقدام رژیم اسراییل تجاوز بوده، نه دفاع مشروع.

وی یادآور شد: بررسی کنید ببنید در حال حاضر، چند نفر از متخصصان ما تاکنون قلم زده و با جهان درباره این موضوع به گفت وگو پرداخته اند؟ افکار عمومی جهان که بیمار نیست تا سخنان ما را نپذیرد یا گوش ندهد؛ بنابراین باید پادزهر ادعاهای دشمن را با قدرت به افکار عمومی جهان ارائه کنیم. اگر دشمن در جنگ روایت ها و توجیه حقوقی اقدامات خود پیروز شود و ما به موقع واکنش نشان ندهیم و دعوی حقوقی خود را مطرح نکنیم، دشمن در این جنگ تأثیرگذاری بر افکار عمومی پیروز خواهد شد.

این حقوقدان و استاد دانشگاه با بیان این که صداوسیما و فعالان رسانه ای باید به درستی توضیح دهند چرا جنگ 12 روزه رخ داد و دشمن چه اهدافی را دنبال می کرد ، گفت: همه می دانیم، صرف نظر از دفاع جانانه مدافعان وطن، در داخل و خارج کشور اتفاق نظر وجود دارد که واکنش مردم نسبت به جنگی که دشمن ایجاد کرد، غیرقابل پیش بینی بود. در شرایطی که مردم با نارضایتی های اقتصادی و اجتماعی مواجه بودند و بخش هایی از حاکمیت نیز شوک هایی به جامعه وارد کرده بود، اما مردم با وحدت و همبستگی حول محور وطن دوستی رفتار کردند به گونه ای که در داخل و خارج ایران غیرقابل پیش بینی به نظر رسید.

برهانی ادامه داد: با وجود هجمه های سنگین دشمن و تبلیغات گسترده آنان، مردم کشورمان حتی یک واکنش یا اقدامی که برای حاکمیت مشکل ایجاد کند، نشان ندادند. اکنون سوال این است که بعد از این وضعیت چه باید کرد؟ آیا موضوع ایران و وطن دوستی صرفاً تاکتیک است یا معنایی فراتر از آن دارد؟

وی افزود: به نظر من اگر حاکمیت بتواند دغدغه وطن دوستی را در جامعه تثبیت کند، موانعی که مداخله ایرانیان در سرنوشت خود را با مشکل مواجه میکند را رفع نماید و اقدامات جدی در راستای کاهش تبعیض ها انجام دهد، آنگاه با تصویری واقعی از وطن دوستی در کشور روبرو خواهیم بود. این موضوع تنها یک شعار در زمان تجاوز نیست، بلکه یک راهبرد اساسی است که مردم به طور واقعی در امور سیاسی، اجتماعی و اقتصادی مشارکت دارند و اینجا خانه واقعی آنهاست.

برهانی با تأکید بر پرهیز از اظهاراتی که می تواند همبستگی ملی را تضعیف یا دچار تفرقه کند، اظهار کرد: شاهد بودیم که از روزهای پس از جنگ، برخی گروه های تندرو و رادیکال تلاش کردند بگویند که طرح موضوع وطن و وطن دوستی معنایش این نیست که هر بی سروپایی بیاید. اما واقعیت این است که وقتی از ایران صحبت می کنیم، منظورمان این است که هر کسی فارغ از اعتقادات، سبک زندگی و تفاوت های فردی اش، به دلیل ایرانی بودن در این تعریف جای می گیرد.

وی ادامه داد: ما باید فرصت های موجود در کشور را برای همه ایرانیان فراهم کنیم، نه این که با قیود مختلف، تعریف ایرانی بودن را محدود کنیم و به جمعی کوچک تقلیل دهیم. هر کسی که قدرت دارد، باید رفتار خود را اصلاح کرده و به سمت وحدت و همبستگی هدایت شود.

این حقوقدان و استاد دانشگاه تصریح کرد: برای من اهمیتی ندارد که قوانین پیشین توسط کدام جناح نوشته شده است؛ قوانینی که حاوی تبعیض هستند باید اصلاح شوند تا ایرانیان به بهانه عقیده، گرایش سیاسی یا موارد مشابه از فرصت های برابر محروم نشوند.

وی افزود: اگر به خاطر داشته باشید، یک هفته قبل از وقوع حمله دشمن، برخی دغدغه هایی مانند سگ گردانی مطرح بود و برخورد با این موضوع در دستور کار قرار داشت. در حالی که همزمان، دشمن مشغول اجرای برنامه های خود علیه ایرانیان بود. ما دوربین های خود را برای ثبت بی حجابی به کار گرفته بودیم اما دشمن دوربین هایش را بر حذف سرمایه های بزرگ کشور متمرکز کرده بود. در نهایت از لحاظ قانونی باید رانت هایی که فرصت های ویژه برای عده ای خاص ایجاد می کند حذف شود.

برهانی همچنین در پاسخ به این پرسش که در شرایط حساس، چگونه می توان میان اقتضائات امنیتی و الزامات حقوق شهروندی توازن برقرار کرد؟ گفت: در روزهای بحرانی اخیر، شاهد اقدامات خاصی برای حفظ امنیت مردم بودیم؛ از جمله برپایی ایست و بازرسی و محدودیت هایی که جامعه در بخش عمده ای از آنها همدل بود و با صبر و همکاری، از کنار ایست های بازرسی عبور می کرد، چون می دانست این اقدامات برای حفظ وطن و امنیت خودش است.

وی ادامه داد: اما همان فرد وقتی به خانه بازمی گشت و کاهش سرعت اینترنت را مشاهده می کرد، نسبت به این موضوع اعتقاد نداشت. جامعه ایران بسیار باهوش است؛ همان جامعه ای که با ایست های بازرسی همراهی می کند، کاهش سرعت اینترنت و فیلترینگ را نمی پذیرد. جامعه قبول نمی کند که بگوییم فقط یک اپلیکیشن پیام رسان باعث این اتفاقات شده است.

این حقوقدان تصریح کرد: در شرایط اضطراری، قانون روشنی وجود ندارد و اقداماتی که انجام می شود باید همراه با اقناع و پذیرش جامعه باشد اگر به این مسئله توجه نشود مجدد شکاف ایجاد می شود.

وی گفت: ما باید تلاش کنیم تا مردم این اقدامات را بپذیرند و از آن حمایت کنند. متأسفانه برخی ظاهراً در پی بازگشت به دوران پیش از برداشتن فیلترینگ و استمرار آن هستند. مگر ما از استفاده گسترده فیلترشکن ها آسیب ندیده ایم.

وی در پاسخ به پرسشی درباره ارزیابی حقوقی پیشنهاد اعطای جایزه صلح نوبل از سوی نتانیاهو به ترامپ گفت: از دید ما که کشوری مورد تجاوز قرار گرفته ایم، این پیشنهاد بیشتر شبیه لطیفه و شوخی است. اما باید پرسید آیا این نگاه در افکار عمومی جهان نیز به همین شکل دنبال می شود؟ آیا توانسته ایم بغض و انزجار خود را نسبت به جنایات این دو نشان دهیم؟ اخیراً آمریکا گزارشگر سازمان ملل در غزه را تحریم کرده است، اما ما چرا نتوانسته ایم به خوبی از این موضوع بهره ببریم؟ دلیلش این است که خودمان در قبال گزارش های سازمان ملل درباره ایران، محدودیت هایی داریم.

برهانی تاکید کرد: وقتی این موضوع را در چارچوب ایران بررسی می کنیم، چنین پیشنهادی از سوی نتانیاهو برای ما بیشتر به طنز و لطیفه شباهت دارد، اما باید به یاد داشته باشیم که نمی توانیم در عرصه بین الملل با شوخی و طنز پیش برویم. بلکه لازم است اقدامات حقوقی و مستندنگاری را به طور جدی پیگیری کنیم و به جهانیان اعلام کنیم که یک جنایتکار جنگی و متجاوز، کاندیدای جایزه صلح نوبل شده است. این مسئله با سخنان درون وطنی حل نمی شود، بلکه باید با طراحی اقداماتی حقوقی، بر افکار عمومی جهان تاثیرگذار باشیم و موضوع را در این مسیر پیش ببریم.

این حقوقدان و استاد دانشگاه در پایان اظهار کرد: امیدوارم همبستگی فعلی ایرانیان که یک سرمایه ملی بزرگ است، حفظ شود و به دغدغه وطن دوستی احترام گذاشته شود. همچنین باید از هر سخنی که این وحدت و همبستگی را خدشه دار می کند، در هر تریبون و جایگاهی پرهیز کنیم.