بر اساس گزارش صندوق کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف)، تنها در ماه ژوئن 2024 (مطابق با خرداد و تیر 1403)، بیش از 256٬000 افغان از طریق مرز اسلام‌قلعه به کشور خود بازگشته‌اند؛ آماری که در روزهای پایانی ماه، به 20 هزار نفر در روز نیز رسید. آمارهای تکمیلی نشان می‌دهد که از 1 ژوئن تا 5 ژوییه، در مجموع 449٬218 مهاجر افغان از ایران خارج شده‌اند و جمع کل بازگشتی‌ها طی 4 ماه گذشته از یک میلیون نفر فراتر رفته است.

در شرایطی که اعلام شده است که اتباع افغان فاقد مدرک باید تا تاریخ 17 تیر 1403 خاک ایران را ترک کنند، نگاهی به آمار خدمات بهداشتی ارائه‌شده به این قشر، چهره دیگری از وضعیت را نشان می‌دهد. تنها در سال 1402، بیش از 105٬320 زایمان رایگان برای اتباع افغانستان در بیمارستان‌های کشور ثبت شده است. این آمار، جدا از خدمات گسترده‌ای چون واکسیناسیون فلج اطفال، سرخک، و سرخجه برای بیش از 923 هزار کودک افغان و غربالگری سلامت برای صدها هزار نفر از مهاجران افغان است.

نکته قابل توجه آن است که بسیاری از این افراد فاقد اقامت قانونی یا بیمه درمانی هستند و طبق اعتراف مقامات، هزینه درمان آن‌ها از منابع عمومی و بودجه بیت‌المال تأمین می‌شود. به عنوان نمونه، در استان قم گزارش‌هایی وجود دارد که نشان می‌دهد 30 تا 35 درصد زایمان‌ها مربوط به اتباع افغانستان است؛ موضوعی که در شبکه‌های اجتماعی نیز بازتاب زیادی داشته است.

طبق برآورد رسمی سرشماری سال 1395، 1.58 میلیون افغان در ایران زندگی می‌کردند، اما در حال حاضر این عدد تا 6 میلیون نفر نیز برآورد می‌شود. از این میان، بخش قابل توجهی بدون مدرک و اقامت قانونی هستند و از مرزهای شرقی کشور به‌طور غیرقانونی وارد می‌شوند.

نادر یاراحمدی، رییس مرکز امور اتباع وزارت کشور، در این باره می‌گوید: «امروز زیرساخت‌های ما دیگر توان تحمل 6 میلیون اتباع را ندارد... یارانه‌ای که از جیب مردم پرداخت می‌شود، در اختیار این اتباع قرار می‌گیرد... اگر این روند ادامه پیدا کند، نگران هستیم که یک تقابل اجتماعی رخ دهد.»

وی همچنین اشاره می‌کند که ایران در گذشته مهاجرت را پدیده‌ای موقت می‌دانست، اما اکنون با آن به‌عنوان یک واقعیت دائمی مواجه است و خواستار اجرای لایحه ساماندهی مهاجران و تصویب اساسنامه سازمان ملی مهاجرت در مجلس شده است.

مهاجران افغان، چه به‌صورت قانونی و چه غیرقانونی، اکنون سهم بزرگی از خدمات عمومی در ایران را به خود اختصاص داده‌اند. از آموزش کودکان در مدارس گرفته تا درمان بیماران و ارائه خدمات اجتماعی و بشردوستانه، فشار قابل‌توجهی بر نهادهای دولتی وارد شده است. 

منبع: اقتصاد آنلاین