آیا تا به حال برایتان پیش آمده که به سرعت از جای خود بلند شوید و ناگهان دچار سرگیجه یا احساس چرخش محیط اطراف شوید؟ این احساس سبکی سر که فقط چند ثانیه طول می کشد، بسیار شایع تر از آن چیزی است که تصور می کنید. در بسیاری از موارد، این پدیده بی خطر افت فشار خون ارتواستاتیک یا افت ارتواستاتیک نام دارد. گرچه اسم آن پیچیده به نظر می رسد، اما در واقع نوعی افت موقتی فشار خون است که هنگام تغییر ناگهانی وضعیت بدن از حالت نشسته یا خوابیده به ایستاده رخ می دهد.

به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ این افت می تواند باعث شود که برای چند لحظه احساس سبکی سر، عدم تعادل یا گیجی داشته باشید. اما علت آن چیست و آیا راهی برای کاهش دفعات بروز آن در خانه وجود دارد؟

افت فشار خون ارتواستاتیک (Orthostatic Hypotension یا به اختصار OH)، وضعیتی است که در آن هنگام تغییر وضعیت بدن—معمولاً از حالت خوابیده یا نشسته به حالت ایستاده—فشار خون به طور ناگهانی و قابل توجهی کاهش می یابد. در حالت طبیعی، بدن خیلی سریع جریان خون را تنظیم می کند تا فشار خون را در سطح ثابتی نگه دارد، اما در این وضعیت، این تنظیم با تأخیر صورت می گیرد.

سرگیجه یا سبکی سر

تاری دید

احساس ضعف یا بی تعادلی

در موارد نادر، از دست دادن کوتاه مدت هوشیاری

افت های خفیف فشار خون ارتواستاتیک معمولاً رایج و بی خطر هستند، به ویژه در افراد جوان یا در شرایطی که مدت طولانی نشسته اند. اما اگر این اتفاق به طور مکرر رخ دهد یا با غش همراه باشد، بررسی بیشتر لازم است.

زمانی که از حالت نشسته بلند می شوید، نیروی جاذبه باعث می شود که خون به سمت پاها کشیده شود و برای لحظه ای میزان خون بازگشتی به قلب و مغز کاهش پیدا کند. به طور طبیعی، سیستم عصبی خیلی سریع واکنش نشان می دهد—با انقباض رگ های خونی و افزایش ضربان قلب—تا فشار خون را به سطح مناسب بازگرداند.

اما اگر این واکنش با تأخیر انجام شود، برای چند ثانیه مغز اکسیژن کمتری دریافت می کند و در همین زمان احساس سرگیجه به وجود می آید.

کم آبی بدن: کاهش مایعات خون به کاهش فشار خون منجر می شود.

صرف نظر از وعده های غذایی: کاهش قند خون می تواند علائم را تشدید کند.

گرمازدگی یا قرار گرفتن در معرض گرما: گرما باعث گشاد شدن رگ ها و در نتیجه افت فشار خون می شود.

نشستن یا دراز کشیدن طولانی مدت: به ویژه اگر ناگهان بدون نشستن از حالت خوابیده بلند شوید.

مصرف برخی داروها: از جمله داروهای روان پزشکی یا داروهای کاهش فشار خون.

کم خونی یا سطح پایین آهن: ممکن است باعث کاهش انتقال اکسیژن به مغز شود.

اگر اپیزودهای شما خفیف و گهگاهی هستند، با رعایت چند راهکار ساده می توانید آن ها را کاهش دهید:

1. به آرامی بلند شوید

این مهم ترین قانون است. از جا پریدن ناگهانی هنگام برخاستن پرهیز کنید. ابتدا کمی بنشینید، سپس به آرامی بایستید تا بدنتان فرصت تنظیم فشار را داشته باشد.

2. بدنتان را هیدراته نگه دارید

روزانه بین 1.5 تا 2.5 لیتر مایعات بنوشید. طبق یک مطالعه در سال 2011، نوشیدن سریع دو لیوان آب می تواند فشار خون سیستولیک را تا حدود 20 میلی متر جیوه و برای حدود دو ساعت افزایش دهد.

3. مقداری نمک به رژیم خود اضافه کنید (در صورت مجاز بودن)

سدیم به حفظ مایعات و افزایش فشار خون کمک می کند. اگر پزشکتان محدودیتی در مصرف نمک برایتان تعیین نکرده، افزایش معتدل مصرف نمک غذایی می تواند مفید باشد.

4. وعده های غذایی کوچک و متعدد مصرف کنید

غذاهای سنگین باعث می شوند خون بیشتری به دستگاه گوارش جریان یابد و در نتیجه فشار خون کاهش یابد. وعده های سبک تر و پراکنده می توانند به حفظ انرژی و گردش خون کمک کنند.

5. از مصرف الکل پرهیز کنید

الکل موجب گشاد شدن رگ ها می شود و ممکن است افت فشار خون را در افراد مستعد تشدید کند.

6. از جوراب های فشاری استفاده کنید

این جوراب ها از تجمع خون در پاها جلوگیری کرده و به بازگشت خون به قلب کمک می کنند.

7. سر تخت را کمی بالا بیاورید

خوابیدن با سر کمی بالاتر می تواند به بدن کمک کند هنگام صبح راحت تر از خواب برخیزد.

8. قبل از ایستادن، حرکات پا انجام دهید

پیش از بلند شدن، با بالا و پایین کردن پاها یا انجام حرکات نشسته مانند قدم زدن درجا، جریان خون را تحریک کنید.

اگرچه سرگیجه گهگاه جای نگرانی ندارد، اما اگر سرگیجه به طور مکرر رخ می دهد یا با علائمی مانند غش، درد قفسه سینه، تپش قلب یا تاری دید همراه است، باید بررسی های بیشتری انجام دهید. گاهی افت فشار خون ارتواستاتیک نشانه ای از موارد زیر است:

مشکلات قلبی

اختلالات سیستم عصبی

کمبودهای تغذیه ای

عوارض جانبی برخی داروها

همچنین افراد سالمند یا کسانی که بیماری های مزمن دارند، باید احتیاط بیشتری داشته باشند؛ زیرا حتی سرگیجه های خفیف نیز می تواند باعث زمین خوردن و آسیب شود.

احساس سبکی سر هنگام ایستادن سریع، تجربه ای است که بیشتر ما داشته ایم، اما اگر این اتفاق مکرراً بیفتد نباید آن را نادیده گرفت. با چند عادت ساده مانند بلند شدن تدریجی، نوشیدن آب کافی و اصلاح تغذیه، معمولاً می توان افت خفیف فشار خون ارتواستاتیک را کنترل کرد. اما اگر این حالت به طور مداوم تکرار شد، بهتر است برای اطمینان، با پزشک خود مشورت کنید.

این مقاله صرفاً جنبه اطلاع رسانی دارد و به هیچ وجه جایگزین توصیه ی پزشکی تخصصی نیست. اگر دچار مشکل سلامتی هستید، حتماً با پزشک خود مشورت کنید تا از عوارض احتمالی جلوگیری شود.