| کارشناسان معتقدند که نشست سهجانبه چین، روسیه و آمریکا را میتوان نشانهای از تغییر نظم جهانی و محدود شدن یکجانبهگرایی آمریکا دانست؛ معادلاتی که در آن ایران نیز بهعنوان قدرت اثرگذار منطقهای، جایگاهی تعیینکننده دارد و نمیتوان درباره منافع آن بدون حضور تهران تصمیم گرفت. خبرگزاری فارس: نشست سهجانبه رؤسای جمهور آمریکا، چین و روسیه روز گذشته با میزبانی چین برگزار شد؛ نشستی که در آن موضوعاتی همچون امنیت هستهای، جنگ اوکراین، پرونده ایران و امنیت انرژی در دستور کار قرار داشت. این دیدار در شرایطی انجام شد که کارشناسان معتقدند تحولات بینالمللی از تغییر موازنه قدرت و حرکت به سمت نظمی چندقطبی حکایت دارد. پایان نظم تکقطبی؛ آمریکا دیگر قدرت تعیینکننده همه معادلات نیست سید رضا صدرالحسینی کارشناس مسائل بینالملل در بررسی ابعاد این نشست با اشاره به تغییرات شتابان در ساختار قدرت جهانی گفت: نظم موجود به نقطه پایان خود نزدیک شده و نظم جدید با رویکردها، راهبردها و بازیگران متفاوتی در حال شکلگیری است. وی با اشاره به تلاش ترامپ برای معرفی دکترین جدید سیاست خارجی آمریکا اظهار کرد: ترامپ با درک اینکه اگر خود را با روند شکلگیری نظم جدید تطبیق ندهد، آمریکا در نظم پس از نظم موجود جایگاه سابق را نخواهد داشت، تلاش میکند در این معادلات نقش خود را حفظ کند. این کارشناس مسائل بینالملل با اشاره به غیبت اروپا در نشست سهجانبه تصریح کرد: فرانسه، آلمان و انگلیس در این فرایند جایگاه تعیینکنندهای ندارند و قدرتهای نوظهور در قالب پیمانهایی مانند شانگهای و بریکس، در حال اثرگذاری بر امنیت بینالملل، زنجیره تأمین جهانی و مناسبات پولی هستند. محمد قادری کارشناس مسائل بینالملل نیز با تأکید بر اینکه چین دیگر صرفاً یک قدرت اقتصادی نیست، گفت: چینیها اثبات کردهاند که علاوه بر قدرت اقتصادی، در حوزههای امنیتی، سیاسی و راهبردی نیز میتوانند در نظام بینالملل نقشآفرینی کنند. وی با اشاره به جایگاه چین در زنجیره تأمین جهانی و ابتکار کمربند و جاده افزود: چین در حال تبدیل شدن به یکی از محورهای اصلی نظم جدید جهانی است و بسیاری از بلوکهای قدرت نوظهور در حوزه اقتصاد و تجارت بینالملل به ظرفیتهای این کشور اتکا دارند. چین؛ بازیگر اصلی نشست و قدرت اثرگذار بر معادلات آینده صدرالحسینی با اشاره به میزبانی چین از این نشست، این کشور را مهمترین بازیگر و کنشگر آن دانست و گفت: جایگاه اقتصادی و راهبردی چین و توافقات راهبردی این کشور با بیش از 120 کشور، از مؤلفههای مهم قدرت آن در نظم جدید جهانی است. وی با اشاره به تفاوت رویکرد چین و آمریکا در تعامل با سایر کشورها اظهار کرد: چینیها بهدنبال تعاملاتی هستند که بتواند منافع طرفین را تأمین کند، درحالیکه رویکرد ترامپ مبتنی بر فشار و تحمیل اراده آمریکاست. قادری نیز با اشاره به اهمیت غرب آسیا و تنگه هرمز برای پکن گفت: چین بزرگترین مصرفکننده انرژی در جهان است و تأمین امنیت انرژی در منطقه خلیج فارس و تنگه هرمز برای این کشور اهمیت راهبردی دارد. وی افزود: چینیها به این جمعبندی رسیدهاند که ثبات در غرب آسیا و کاهش تنشهای منطقهای، علاوه بر تأمین منافع اقتصادی آنها، امکان گسترش تعاملاتشان با کشورهای منطقه را فراهم میکند. ایران؛ قدرت چهارم معادلاتی که نمیتوان درباره آن بدون حضورش تصمیم گرفت یکی از محورهای مهم گفتوگو، پرداختن به جایگاه ایران در نشست سهجانبه و احتمال طرح موضوعات مرتبط با منافع کشورمان در غیاب نماینده جمهوری اسلامی بود. قادری در اینباره با اشاره به اظهارات سخنگوی وزارت امور خارجه در نشست خبری اخیر گفت: سه ابرقدرت درباره یک ابرقدرت چهارم صحبت میکنند. امروز جایگاه ایران بهگونهای است که موضوعات مرتبط با آن، بدون حضور و ابراز نظر خودش قابل تصمیمگیری نیست. وی با اشاره به موضوع تنگه هرمز و پرونده هستهای تأکید کرد: این دو موضوع از مؤلفههای قدرت جمهوری اسلامی ایران هستند و کشور باید بر حقوق و منافع خود در این حوزهها پافشاری کند. این کارشناس مسائل بینالملل با اشاره به مذاکرات و رایزنیهای اخیر ایران با چین و روسیه اظهار کرد: موضع جمهوری اسلامی درباره تنگه هرمز روشن است و هیچ توافقی در این زمینه بدون تأمین شروط ایران و آن هم بهصورت یکجا قابل پذیرش نیست. وی با تأکید بر وجود اجماع داخلی درباره این موضوع گفت: موضوع تنگه هرمز به یک خط قرمز تبدیل شده و در این زمینه میان ارکان مختلف نظام و مردم اجماع وجود دارد؛ بنابراین نمیتوان در اتاقی که ایران در آن حضور ندارد، درباره منافع ملی کشور تصمیم گرفت. توافق پشت درهای بسته؛ منافع ملی ایران خط قرمز است صدرالحسینی نیز درباره احتمال تفاهم میان سه کشور بر سر پروندههای مرتبط با ایران گفت: آنچه منافع ملی و امنیت ملی ما را تأمین کند، مورد استقبال و پیگیری جمهوری اسلامی خواهد بود، اما هر توافقی که این دو مؤلفه اساسی را نادیده بگیرد، قابل اجرا نخواهد بود. وی با اشاره به تجربههای گذشته در توافقات قدرتهای بزرگ افزود: حتی در دورهای که جمهوری اسلامی ایران هنوز اقتدار امروز خود را در برابر آمریکا و رژیم صهیونیستی به اثبات نرسانده بود، تفاهمات پشت درهای بسته نیز نتوانست منافع ایران را نادیده بگیرد و به نتیجه عملی برسد. قادری نیز با اشاره به اینکه چین و روسیه در سالهای اخیر در برخی موضوعات بینالمللی در برابر اقدامات آمریکا موضع گرفتهاند، گفت: تداوم جنگ و تنشهای تحمیلی آمریکا نهتنها به نفع دو کشور چین و روسیه نیست، بلکه منافع سایر کشورهای جهان را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. اروپا از معادلات جهانی کنار رفته است؟ بخش دیگری از این گفتوگو به جایگاه اروپا و آینده ناتو اختصاص داشت. صدرالحسینی با اشاره به روند تحولات اروپا گفت: اروپاییها به دلیل نداشتن اراده مستقل در تصمیمگیریهای بینالمللی، بهتدریج جایگاه خود را در معادلات جهانی از دست دادهاند. وی با اشاره به اختلافات آمریکا و اروپا در پرونده اوکراین و موضوعات امنیتی افزود: امروز کشورهای اروپایی با این واقعیت روبهرو هستند که همراهی با تصمیمات واشنگتن لزوماً منافع آنها را تأمین نمیکند. قادری نیز با اشاره به اختلاف دیدگاهها در داخل ناتو گفت: بسیاری از نخبگان و اصحاب رسانه در اروپا، ضرورت تفکیک منافع اروپایی از منافع آمریکا را مطرح میکنند؛ چراکه رویکرد ناتو در تحولات مختلف بینالمللی همواره تأمینکننده منافع کشورهای اروپایی نبوده است. راه عبور از یکجانبهگرایی؛ تقسیم قدرت در نظم جدید صدرالحسینی در جمعبندی خود، برگزاری نشست سهجانبه را نشانهای از پذیرش ناکارآمدی یکجانبهگرایی در مناسبات جهانی دانست و گفت: آمریکا باید بپذیرد که دوران هژمونی و تکابرقدرتی به شکل گذشته ادامه پیدا نمیکند و قدرتهای جدید نیز در نظام بینالملل سهم و جایگاه دارند. وی با اشاره به نقش تحولات اخیر و مقاومت جمهوری اسلامی ایران در تغییر محاسبات قدرتهای جهانی اظهار کرد: امروز این تصور که میتوان با قدرت سخت، خشونت، تجاوزگری و اشغالگری منافع را برای همیشه تأمین کرد، با چالش جدی روبهرو شده است. برآیند دیدگاههای این دو کارشناس نشان میدهد که نشست سهجانبه پکن را باید در چارچوب رقابت قدرتهای بزرگ برای تعریف مناسبات آینده جهان بررسی کرد؛ نشستی که در آن پرونده ایران نیز بهعنوان یکی از موضوعات مهم مورد توجه قرار گرفته است. با این حال، آنچه در این میان برای جمهوری اسلامی اهمیت دارد، حفظ استقلال تصمیمگیری و صیانت از مؤلفههای قدرت ملی است؛ چراکه تنگه هرمز، توانمندی هستهای بومی و جایگاه منطقهای ایران، موضوعاتی نیستند که بتوان درباره آنها بدون اراده و نظر تهران به جمعبندی رسید. |