به نقل از تسنیم، افزایش ذخایر آبی سدهای البرز در روزهای ابتدایی سال آبی جدید، نشانه ای امیدوارکننده برای استانی است که سال ها با تنش آبی دست وپنجه نرم کرده است؛ با این حال، آمارها از واقعیتی مهم تر حکایت دارند چرا که بارش های اخیر هنوز نتوانسته اند عقب ماندگی استان از میانگین بلندمدت را جبران کنند و تغییر الگوی بارندگی نیز خطر سیلاب های ناگهانی را افزایش داده است.

بر اساس آخرین آمار اعلام شده از سوی شرکت آب منطقه ای البرز، حجم آب ذخیره شده در سد کرج تا 11 آبان ماه به حدود 119 میلیون مترمکعب رسیده است؛ رقمی که در مقایسه با 13.2 میلیون مترمکعب مدت مشابه سال گذشته، افزایشی حدود 9 برابری را نشان می دهد. سد طالقان نیز با ذخیره 152 میلیون مترمکعبی، نسبت به حدود 150 میلیون مترمکعب سال گذشته، رشد 2درصدی داشته است.

اما بررسی دقیق تر آمارها نشان می دهد که افزایش ذخایر سدها به معنای پایان نگرانی های آبی نیست به ویژه آنکه میزان بارندگی ها همچنان با متوسط بلندمدت فاصله دارد و مدیریت منابع آب زیرزمینی و سطحی همچنان یکی از ضرورت های اصلی استان محسوب می شود.

ورودی آب سد کرج دوبرابر شد

محمدرضا جهانشاهی، معاون حفاظت و بهره برداری شرکت آب منطقه ای البرز، در تشریح آخرین وضعیت منابع آبی استان اظهار کرد: از ابتدای سال آبی جاری، اول مهرماه 1405، تا 11 آبان ماه، حدود 15 میلیون مترمکعب آب وارد سد کرج شده است؛ در حالی که این میزان در مدت مشابه سال گذشته هفت میلیون مترمکعب بود و به این ترتیب ورودی آب به سد تقریباً دو برابر شده است.

وی با اشاره به میزان خروجی آب از این سد افزود: از ابتدای سال آبی تاکنون حدود 32 میلیون مترمکعب آب از سد کرج خارج شده که این رقم در مدت مشابه سال گذشته 22 میلیون مترمکعب بوده است.

به گفته جهانشاهی؛ افزایش خروجی آب با توجه به پیش بینی بارندگی ها و با هدف مدیریت مخزن، کنترل ظرفیت ذخیره سازی و بهره برداری بهینه از منابع آبی انجام شده است.

البرز همچنان از میانگین بارش ها عقب است

با وجود افزایش ورودی آب به سدها، وضعیت بارندگی ها همچنان نیازمند توجه است. طبق اعلام معاون حفاظت و بهره برداری شرکت آب منطقه ای البرز، میزان بارش ثبت شده در 42 روز ابتدایی سال آبی جدید به 32.2 میلی متر رسیده است؛ رقمی که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته رشدی قابل توجه دارد، اما در برابر میانگین بلندمدت 56ساله استان، یعنی 33.2 میلی متر، همچنان حدود سه درصد عقب تر است.

جهانشاهی با تأکید بر اینکه افزایش مقطعی بارش ها نباید به برداشت اشتباه از وضعیت منابع آبی منجر شود، تصریح کرد: هنوز با میانگین آماری بلندمدت فاصله داریم و صرفه جویی و رعایت الگوی مصرف آب همچنان ضرورتی حیاتی است. بارش های اخیر اگرچه بخشی از فشار منابع آبی را کاهش داده اند، اما هنوز نمی توان آنها را نشانه عبور از بحران آب دانست.

بارش های کوتاه مدت، سیلاب های پرخطر

کنار مسئله کمبود منابع آبی، تغییر الگوی بارندگی ها نیز به یکی از چالش های جدی مدیریت آب در البرز تبدیل شده است؛ به گونه ای که افزایش شدت بارش ها در بازه های زمانی کوتاه، به جای نفوذ تدریجی آب در زمین، می تواند روان آب های گسترده و سیلاب های ناگهانی ایجاد کند.

جهانشاهی راجع به تأثیر تغییر اقلیم بر الگوی بارش ها گفت: در سال های گذشته شدت بارندگی کمتر و مدت آن طولانی تر بود، اما اکنون شدت بارش ها افزایش یافته و مدت وقوع آنها کاهش پیدا کرده است.

وی با اشاره به بارندگی های اخیر در نقاط مختلف استان اضافه کرد: طی روزهای گذشته، در ایستگاه هواشناسی آسارا 26.5 میلی متر و در عظیمیه کرج 18.5 میلی متر بارندگی ثبت شده است.

معاون حفاظت و بهره برداری شرکت آب منطقه ای البرز تأکید کرد: بارش حجم زیادی از باران در مدت زمان کوتاه، فرصت نفوذ آب به زمین را کاهش می دهد و با افزایش روان آب ها، احتمال وقوع سیلاب را بالا می برد.

برنامه کاهش برداشت از منابع زیرزمینی

یکی از محورهای مدیریت منابع آب در البرز، کاهش فشار بر سفره های زیرزمینی و افزایش استفاده از منابع آب سطحی است؛ موضوعی که با توجه به سهم بالای آبخوان ها در تأمین نیاز آبی استان، اهمیت دوچندانی دارد.

جهانشاهی درباره اقدامات پیشگیرانه انجام شده از تیرماه امسال برای مقابله با مخاطرات سیلاب اظهار کرد: با هدایت ستاد مدیریت بحران، دستگاه های اجرایی استان برای کاهش خسارات ناشی از سیلاب های سطحی در حالت آمادگی قرار گرفته اند.

وی افزود: با هدف کاهش فشار بر منابع زیرزمینی، تمرکز بیشتری بر استفاده از آب های سطحی صورت گرفته است؛ چراکه در گذشته حدود 70 تا 75 درصد نیاز آبی از منابع زیرزمینی تأمین می شد و اکنون تلاش بر این است که با کاهش فشار برداشت، فرصت بیشتری برای احیای آبخوان ها فراهم شود.

ظرفیت 97میلیون مترمکعبی طرح های تغذیه مصنوعی در البرز

کنار مدیریت سدها و منابع سطحی، طرح های تغذیه مصنوعی و هدایت سیلاب به سمت سفره های زیرزمینی نیز از جمله برنامه های مهم شرکت آب منطقه ای برای استفاده بهینه از بارندگی هاست.

جهانشاهی در خصوص فعالیت پنج حوضچه ذخیره ای در مسیر رودخانه کرج و محدوده سیمین دشت گفت: ظرفیت اصلی این حوضچه ها حدود 54 میلیون مترمکعب است که با احتساب نفوذ آب در زمان آبگیری، ظرفیت تزریق و تغذیه آنها به حدود 85 میلیون مترمکعب می رسد.

وی همچنین از فعالیت حوضچه های تغذیه مصنوعی کردان و هشتگرد با ظرفیت حدود 12 میلیون مترمکعب خبر داد.

به گفته وی؛ با صدور هشدارهای هواشناسی، عملیات پاک سازی، برداشت مصالح ریزدانه از کف حوضچه ها و شخم زنی بستر آنها برای افزایش ضریب نفوذ آب انجام شده است تا این سازه ها آمادگی لازم را برای دریافت و هدایت روان آب ها داشته باشند.

معاون حفاظت و بهره برداری شرکت آب منطقه ای البرز همچنین به استفاده از ظرفیت شن چاله های محدوده تهراندشت اشاره و اضافه کرد: این محدوده با وسعت حدود 15 هکتار و عمق متوسط 20 تا 25 متر، از ظرفیتی قابل توجه برای ذخیره سازی سیلاب برخوردار است؛ به طوری که در سال گذشته نیز ذخیره سازی آب تا عمق 40 متر در این محدوده تجربه شده است.

لایروبی 140کیلومتر از رودخانه های البرز برای مهار سیلاب

کنار طرح های ذخیره سازی و تغذیه مصنوعی، ایمن سازی مسیر رودخانه ها و آبراهه ها نیز به عنوان یکی از اقدامات ضروری برای کاهش خسارات احتمالی سیلاب دنبال شده است.

جهانشاهی راجع به اقدامات انجام شده در این بخش خاطرنشان کرد: حدود 140 کیلومتر از سرشاخه ها و مسیر رودخانه های استان توسط شرکت آب منطقه ای لایروبی شده است.

وی افزود: در این زمینه، راهداری نیز عملیات تنقیه و رفع رسوبات کالورت ها را انجام داده است و شهرداری ها مسئولیت پاک سازی آبراهه های درون شهری را به عهده داشته اند.

به گفته وی؛ در محدوده درازرود در شمال کرج نیز عملیات لایروبی و ساماندهی برای هدایت آب های بالادست از مناطق محمودآباد و سیاهکلاهان و مسیر بزرگراه شهید سلیمانی انجام شده است تا از بروز آب گرفتگی در محدوده رجایی شهر جلوگیری شود.

افزایش ذخیره سدها به معنای پایان بحران آب نیست

آنچه از مجموعه آمارها و اقدامات اعلام شده برمی آید، این است که البرز هم زمان با دو مسئله متفاوت اما مرتبط روبه روست؛ از یک سو افزایش ورودی آب به سدها و بهبود نسبی ذخایر آبی، فرصت مناسبی برای مدیریت منابع ایجاد کردهاست و از سوی دیگر، عقب ماندگی از میانگین بلندمدت بارندگی ها، فشار بر آبخوان ها و تغییر الگوی بارش، همچنان ضرورت مدیریت مصرف و آمادگی برای سیلاب را حفظ کرده است.

صرفه جویی در مصرف آب نباید تحت تأثیر بارندگی های مقطعی و افزایش ذخایر سدها به فراموشی سپرده شود؛ چراکه عبور از تنش آبی تنها با تکیه بر بارش های فصلی امکان پذیر نیست و به مدیریت پایدار منابع، حفاظت از سفره های زیرزمینی و استفاده اصولی از ظرفیت آب های سطحی نیاز دارد.

جهانشاهی نیز با تأکید بر ضرورت همراهی مردم در مدیریت منابع آبی اعلام کرد: همکاری شهروندان در رعایت اصول صرفه جویی و مدیریت مصرف، پشتوانه اصلی اقدامات دستگاه های اجرایی برای عبور از شرایط موجود است.