چه کسی از جان نگهبانان طبیعت محافظت می کند؟

پارسینه گزارش می دهد/ حمید رضا اسکندری//وقتی از محیط زیست سخن می گوییم، از جنگل های سرسبز، حیات وحش، رودخانه ها، کوهستان ها و سرمایه های طبیعی کشور می گوییم اما در میان همه این دغدغه ها، گاهی فراموش می کنیم که انسان هایی در خط مقدم حفاظت از این سرمایه ها ایستاده اند انسان هایی که هر روز با خطرهای جدی روبه رو می شوند، اما خودشان همیشه از امنیت و حمایت کافی برخوردار نیستند.

محیط بانانی که برای جلوگیری از شکار غیرمجاز، در دل کوهستان ها و مناطق حفاظت شده گشت زنی می کنند و جنگل بانانی که با قطع غیرقانونی درختان، قاچاق چوب و تخریب جنگل ها مقابله می کنند، تنها نگهبانان طبیعت نیستندبلکه از آینده نسل های بعدی نیز محافظت می کنند.

محیط بان یا جنگل بانی که در مناطق دورافتاده، گاه با حداقل امکانات و نیروی کم، مسئول حفاظت از پهنه های وسیعی از طبیعت است، ممکن است با متخلفانی روبه رو شود که برای ادامه فعالیت غیرقانونی خود، حتی به خشونت و سلاح متوسل می شوند.

در چنین شرایطی، آیا می توان انتظار داشت که یک مأمور به تنهایی و بدون تجهیزات کافی، پشتیبانی عملیاتی مناسب و پشتوانه حقوقی مؤثر، در برابر چنین خطرهایی بایستد؟

بر اساس گزارش های منتشرشده، شمار محیط بانانی که در طول سال های فعالیت سازمان حفاظت محیط زیست جان خود را از دست داده اند، به 154 نفر رسیده است. همچنین صدها نفر از این نیروها در جریان مأموریت های خود مجروح شده اند یا آسیب های جدی دیده اند. این ارقام نشان می دهند که حفاظت از طبیعت، برای بسیاری از مدافعان آن، هزینه ای سنگین داشته است.

در سال 1404 نیز کشته شدن چند محیط بان در درگیری با شکارچیان غیرمجاز، بار دیگر مسئله امنیت این نیروها را به یکی از دغدغه های جدی جامعه محیط زیست تبدیل کرد. گزارش های رسانه ای از کمبود نیرو، تجهیزات ناکافی و ابهام در ضوابط استفاده از سلاح به عنوان بخشی از مشکلات این شغل یاد کرده اند.

در ایران، قانون حمایت قضایی و بیمه ای از مأموران یگان حفاظت محیط زیست و جنگلبانی در سال 1399 تصویب شد. بنابراین، مسئله فقط نبود قانون نیست بلکه باید پرسید حمایت های پیش بینی شده تا چه اندازه در عمل اجرا می شوند و آیا این حمایت ها توانسته اند امنیت لازم را برای مأموران فراهم کنند؟

از سوی دیگر، گزارش های تازه آبان 1405 همچنان از کمبود نیروی انسانی، نیاز به تجهیزات مناسب، مشکلات معیشتی و ضرورت تقویت حمایت های قانونی سخن می گویند. همچنین موضوع رسیدگی به پرونده محیط بانان جان باخته و تعیین تکلیف قضایی این پرونده ها همچنان مورد مطالبه قرار دارد.

حفاظت از محیط بانان و جنگل بانان نباید به برگزاری مراسم تقدیر، انتشار پیام های تشکر یا تجلیل از فداکاری های آنان محدود شود. قدردانی واقعی زمانی معنا دارد که این افراد بتوانند با امنیت بیشتر به خانه و خانواده خود بازگردند.

از سازمان حفاظت محیط زیست، سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری، وزارت جهاد کشاورزی، مجلس شورای اسلامی و دستگاه قضایی انتظار می رود اقدامات مشخص و قابل ارزیابی را در دستور کار قرار دهند.

محیط بان و جنگل بان نباید برای انجام وظیفه قانونی خود ناچار باشند میان حفظ طبیعت و حفظ جانشان یکی را انتخاب کنند.

جامعه نیز باید در کنار این نیروها بایستد آن هم با گزارش تخلفات، خودداری از خرید چوب حاصل از قطع غیرقانونی درختان، مقابله با عادی سازی شکار غیرمجاز و احترام به قوانین حفاظت از طبیعت.

مطالبه پارسینه از نهاد های ذیصلاح این است که محیط بانان و جنگل بانان را تنها نگذارند. امنیت، تجهیزات، حمایت قضایی و معیشت مناسب، امتیاز ویژه برای این افراد نیست بلکه حداقل امکانات لازم برای انجام مسئولیتی است که حفاظت از سرمایه های طبیعی کشور بر دوش آنان گذاشته است.