به نقل از عصر ایران، نشت نفت از یک نفتکش به آلوده شدن آب های ساحلی و سواحل ام القیوین (ام القوین) امارات متحده عربی و تعطیلی موقت مناطق ساحلی این منطقه منجر شده است؛ حادثه ای که در پی افزایش حملات به کشتی های تجاری در آب های منطقه رخ داده و نگرانی ها درباره پیامدهای زیست محیطی درگیری های نظامی در خلیج فارس را افزایش داده است.

وزارت تغییرات اقلیمی و محیط زیست امارات روز جمعه، 23 اکتبر/1 آبان، اعلام کرد سامانه های پایش و ارزیابی محیط زیستی این کشور نشت نفت از یک نفتکش را شناسایی کرده اند که سواحل ام القوین را تحت تأثیر قرار داده است.

به گفته این وزارتخانه، عملیات مهار آلودگی، پاک سازی و بررسی مناطق ساحلی با همکاری نهادهای محلی و فدرال آغاز شده است.

نشت نفت در سواحل ام القیوین

مقام های اماراتی همچنین از تعطیلی موقت تمام سواحل و مناطق ساحلی ام القوین تا پایان ارزیابی های فنی خبر داده اند.

در شارجه نیز ساحل الحمریه به عنوان اقدامی پیشگیرانه تعطیل شده است. مقام های امارات اعلام کرده اند بوی نفت گزارش شده در ام القوین، شارجه و عجمان خطری برای سلامت ساکنان ندارد؛ با این حال، از ماهیگیران و دیگر استفاده کنندگان از دریا خواسته شده است از مناطق آلوده دور بمانند و دستورالعمل های رسمی را رعایت کنند.

نفتکش آسیب دیده و گسترش لکه نفتی

بر اساس تحلیل تصاویر ماهواره ای، نفتکش جم شماره 2 (Gem No.2) احتمالاً منشأ این آلودگی است. این نفتکش با پرچم پاناما تردد می کرد و گزارش ها حاکی است که در روزهای 9 و 10 اکتبر /17 و 18 مهر ، در پی اصابت یک موشک یا پهپاد در آب های نزدیک امارات آسیب دید و دچار آتش سوزی شد. هر 22 خدمه هندی این کشتی نجات یافتند.

به گزارش بخش راستی آزمایی بی بی سی، اگرچه مقام های اماراتی تاکنون نام نفتکش را به طور رسمی اعلام نکرده اند، بررسی تصاویر ماهواره ای و اطلاعات شرکت های رصد دریایی، این کشتی را به عنوان منشأ احتمالی نشت معرفی می کند.

بی بی سی همچنین گزارش داده است که تصاویر ماهواره ای، نشت اولیه نفت در 19 اکتبر را نشان می دهند و لکه نفتی تا 21 اکتبر بیش از 35 کیلومتر امتداد یافته بود.

گستره نشت نفت پس از حمله به نفتکش

در ارزیابی دیگری که خبرگزاری فرانسه منتشر کرده، با استناد به تحلیل تصاویر ماهواره ای، وسعت لکه در 21 اکتبر حدود 190 کیلومتر مربع برآورد شده است.

با این حال، تصاویر موجود به تنهایی مشخص نمی کنند که چه حجمی از نفت وارد دریا شده و آلودگی شامل نفت خام سنگین است یا لایه ای نازک تر از مواد نفتی. این ابهام، ارزیابی دقیق خسارت زیست محیطی را دشوار می کند.

نگرانی از آسیب به زیستگاه های دریایی

یکی از نگرانی های اصلی، نزدیکی لکه نفتی به جزایر سینیه و خور البیده است؛ مناطقی که به دلیل برخورداری از زیستگاه های ارزشمند دریایی و ساحلی، از جمله مرجان ها، علفزارهای دریایی و پهنه های جزرومدی، اهمیت زیست محیطی دارند.

این مناطق همچنین زیستگاه گونه هایی مانند لاک پشت سبز دریایی و ماهی گیتار هلاوی، از گونه های به شدت در معرض خطر انقراض، هستند. رسیدن نفت به این زیستگاه ها می تواند پیامدهایی فراتر از آلودگی ظاهری ساحل داشته باشد.

ترکیبات نفتی قادرند به آبشش ماهی ها آسیب بزنند، پرهای پرندگان دریایی را آلوده کنند و حرکت و بقای برخی جانوران را مختل سازند. تماس طولانی مدت با مواد سمی موجود در نفت نیز ممکن است بر رشد، تولیدمثل و بقای گونه های دریایی اثر بگذارد.

خطر دیگر، باقی ماندن ترکیبات نفتی در رسوبات ساحلی و زیستگاه های کم عمق است؛ مسئله ای که می تواند روند بازگشت اکوسیستم به شرایط طبیعی را طولانی کند. به همین دلیل، پاک سازی سطح آب به تنهایی برای تعیین پایان بحران کافی نیست و بررسی رسوبات، آب و حیات دریایی نیز ضرورت دارد.

کارشناسانی که با بی بی سی گفت وگو کرده اند، تأکید کرده اند که هنوز برای تعیین میزان نهایی خسارت زود است. نوع و حجم نفت، سرعت گسترش لکه، شرایط جوی و دریایی و میزان موفقیت عملیات مهار و پاک سازی، همگی در تعیین دامنه آسیب نقش دارند.

آیا سواحل ایران نیز در معرض خطرند؟

حادثه ام القوین بار دیگر این پرسش را مطرح کرده است که در صورت تداوم حملات به نفتکش ها و دیگر کشتی های تجاری، سواحل ایران تا چه اندازه ممکن است در معرض آلودگی مشابه قرار گیرند.

خلیج فارس پهنه ای دریایی با رفت وآمد گسترده نفتکش ها و کشتی های تجاری است. نزدیکی مسیرهای کشتیرانی به مناطق ساحلی، زیستگاه های حساس و تأسیسات نفتی و آب شیرین کن، حوادثی مانند برخورد، آتش سوزی یا نشت محموله های نفتی را به خطری مشترک برای کشورهای منطقه تبدیل می کند.

حرکت لکه های نفتی به عواملی مانند جریان های دریایی، باد، امواج، نوع ماده نشت کرده و موقعیت حادثه بستگی دارد. ازاین رو، نمی توان صرفاً بر اساس وقوع نشت در سواحل امارات نتیجه گرفت که آلودگی به سواحل ایران خواهد رسید. تعیین چنین احتمالی به داده های روزآمد ماهواره ای، مدل سازی جریان ها و پایش میدانی نیاز دارد.

با این حال، تجربه های اخیر نشان می دهد که سواحل ایران نیز از پیامدهای آلودگی نفتی ناشی از حوادث دریایی در منطقه مصون نیستند.

نشت نفت در آب های جزیره قشم

در مردادماه امسال، نشت نفت در آب های نزدیک جزیره قشم به سواحل جنوبی این جزیره رسید و مقام های محیط زیستی ایران از آلودگی حدود 32 هزار مترمربع از نوار ساحلی و 90 هزار مترمربع از سطح آب خبر دادند.

درباره منشأ این آلودگی نیز اختلاف روایت وجود داشت؛ مقام های ایرانی منشأ خارجی را مطرح کردند، در حالی که وب سایت رصد نفتکش ها، تانکرترکرز، آن را به حادثه ای مرتبط با حمله به یک کشتی باری در آب های عمان نسبت داد.

این سابقه نشان می دهد که آلودگی نفتی در منطقه می تواند از محدوده محل حادثه فراتر برود و رسیدگی به آن به همکاری میان نهادهای دریایی و محیط زیستی کشورهای ساحلی نیاز دارد.

جنگ دریایی و خطر یک بحران زیست محیطی منطقه ای

نشت نفت در ام القوین در شرایطی رخ داده که حملات به کشتی های تجاری در اطراف تنگه هرمز و مسیر جنوبی امارات برای تردد نفکش ها افزایش یافته است. آسیب دیدن نفتکش ها در چنین شرایطی، علاوه بر تهدید جان خدمه و اختلال در حمل ونقل انرژی، خطر ورود نفت و فرآورده های نفتی به آب های منطقه را نیز افزایش می دهد.

تجربه جنگ خلیج فارس در سال های 1990 و 1991، زمانی که حجم عظیمی از نفت وارد آب های شمال خلیج فارس شد، نشان داد که آلودگی نفتی می تواند آثار طولانی مدتی بر سواحل، پهنه های گِلی و زیستگاه های جنگل حرا برجای بگذارد. در برخی مناطق، بقایای نفتی در رسوبات ساحلی باقی ماندند و آثار آلودگی سال ها ادامه یافت.

پاک سازی آلودگی نشت نفت بسیار دشوار و زمانبر است

در شرایط کنونی، مهار سریع نشت، تعیین دقیق منشأ و حجم آلودگی، پایش ماهواره ای، بررسی کیفیت آب و رسوبات و حفاظت از مناطق حساس ساحلی اهمیت ویژه ای دارد. همکاری منطقه ای در تبادل اطلاعات، پیش بینی مسیر حرکت لکه ها و هماهنگی عملیات پاک سازی نیز می تواند از گسترش خسارت جلوگیری کند.

حادثه ام القوین نشان می دهد که آسیب به یک نفتکش در آب های منطقه ممکن است به مسئله ای فراتر از امنیت کشتیرانی تبدیل شود.

در خلیج فارس، جایی که اقتصاد، تأمین آب و معیشت جوامع ساحلی به سلامت دریا وابسته است، هر حمله ای که خطر نشت نفت را افزایش دهد، بالقوه می تواند هزینه ای زیست محیطی و اقتصادی برای چندین کشور به همراه داشته باشد.