به نقل از اقتصادنیوز، در شرایطی که تشدید محدودیت های تحریمی، مشکلات ارزی و موانع نقل وانتقال مالی بار دیگر نگرانی ها درباره تأمین دارو و تجهیزات پزشکی را افزایش داده است، مسئولان حوزه سلامت از تلاش برای مدیریت شرایط ویژه و جلوگیری از ایجاد اختلال در دسترسی بیماران به دارو خبر می دهند.

حسین کرمانپور، سخنگوی وزارت بهداشت در گفت وگو با اقتصادنیوز با اشاره به وضعیت خاص کشور، تأکید کرد که مشکلات تأمین دارو تنها به واردات محدود نمی شود و مسیرهای حمل ونقل، پرداخت های مالی، تأمین مواد اولیه و تجهیزات پزشکی نیز تحت تأثیر این شرایط قرار گرفته اند.

وی با اشاره به تقسیم بندی کمبودهای دارویی، توضیح داد که وزارت بهداشت تلاش کرده است کمبودهای احتمالی را بر اساس میزان اهمیت داروها مدیریت کند و در عین حال با استفاده از مسیرهای مختلف، از ایجاد بحران جدید در حوزه دارو و تجهیزات جلوگیری کند.

مشروح گفتگوی اقتصادنیوز، با سخنگوی وزارت بهداشت را بخوانید؛

*آقای کرمانپور! با توجه به شرایط جدید تحریمی، محدودیت های بانکی و مشکلات ارزی، نگرانی هایی درباره بازگشت بحران دارو مطرح شده است. در شرایطی که برخی کارشناسان درباره دشوارتر شدن مسیر واردات دارو و مواد اولیه هشدار داده اند، وضعیت فعلی نظام دارویی کشور را چگونه ارزیابی می کنید؟

در وزارت بهداشت تمام دغدغه ما این است که با توجه به شرایط ارزی کشور و شرایط ویژه ای که ایجاد شده، بتوانیم این وضعیت را تا حد امکان مدیریت کنیم. البته شرایط فعلی فقط یک موضوع اداری یا اقتصادی نیست؛ خود ما هم درگیر این شرایط هستیم. بسیاری از اعضای خانواده های ما، کارکنان ما و همکاران ما نیز مانند سایر مردم با موضوع دارو و تجهیزات پزشکی ارتباط مستقیم دارند. این گونه نیست که ما جدا از مردم باشیم و مردم جدا از ما.

بنابراین طبیعی است که تلاش کنیم هزینه ها تا حد امکان افزایش پیدا نکند. از طرف دیگر، نظام سلامت با کاهش درآمدها و محدودیت های اقتصادی مواجه است و هم زمان شرایط مرزی کشور نیز شرایط عادی ندارد.

مرزهای ما همچنان در وضعیتی قرار دارند که نمی توان آن را شرایط معمولی دانست.مسئله فقط مسیر هوایی نیست. مسیرهای دریایی و زمینی نیز با مشکلاتی مواجه هستند. بسیاری از داروهایی که مواد اولیه آن ها نه فقط برای ما، بلکه برای بسیاری از کشورهای اروپایی و آمریکایی نیز اهمیت دارد، در زنجیره تأمین جهانی قرار دارند.

اگرچه برخی کشورها اعلام می کنند که دارو و تجهیزات پزشکی شامل تحریم نیست، اما در عمل وقتی ما با محدودیت های حمل ونقل و همچنین مشکلات پرداخت مواجه می شویم، شرایط تغییر می کند. یعنی حتی اگر امکان خرید وجود داشته باشد، وقتی نتوانیم پرداخت ها را انجام دهیم یا نقل وانتقال مالی با محدودیت روبه رو شود، هزینه تمام شده افزایش پیدا می کند یا حتی ممکن است واردات به شدت کاهش پیدا کند.

*یکی از مسائل مطرح شده، افزایش قیمت تمام شده دارو به دلیل همین محدودیت هاست. آیا این موضوع می تواند بر ادامه فعالیت شرکت های داروسازی و تأمین بازار اثر بگذارد؟

بله، یکی از موضوعات مهم همین افزایش هزینه هاست. قیمت جهانی مواد اولیه افزایش پیدا نکرده، اما شرایط انتقال و جابه جایی باعث شده هزینه واقعی برای ما بیشتر شود. یعنی ممکن است قیمت ماده اولیه در بازار جهانی یک رقم باشد، اما وقتی هزینه های انتقال، پرداخت، مسیرهای غیرمعمول و محدودیت های مختلف اضافه می شود، قیمت تمام شده برای کشور بسیار بالاتر خواهد رفت.

برای مثال، مثل این است که شما گندم را وارد کنید، اما هزینه پرداخت و انتقال آن باعث شود قیمت تمام شده گندم چند برابر قیمت واقعی آن شود. طبیعتاً در چنین شرایطی هزینه نهایی محصول نیز افزایش پیدا می کند.

در حوزه دارو این موضوع حساس تر است، چون بحث فقط یک کالای اقتصادی نیست؛ بحث سلامت و جان مردم است. به همین دلیل ما علاوه بر داروهای ساخته شده، موضوع مواد اولیه دارویی، تجهیزات پزشکی و حتی تجهیزاتی مانند دستگاه های تصویربرداری را نیز دنبال می کنیم.

اگر تجهیزات پزشکی دچار اختلال شود، گاهی تأمین قطعه یا ورود تجهیزات جدید با مشکلاتی مواجه می شود که اثر آن می تواند حتی از برخی کمبودهای دارویی نیز بیشتر باشد.

*وزارت بهداشت برای مدیریت کمبودها چه برنامه ای دارد و اکنون وضعیت کمبود دارو در چه سطحی قرار دارد؟

ما کمبودهای دارویی را به چند دسته تقسیم کرده ایم. کمبودهای زیر یک ماه، کمبودهای زیر سه ماه و همچنین مواردی که نیازمند ذخیره استراتژیک هستند را جداگانه بررسی می کنیم.

از طرف دیگر، داروها را نیز بر اساس اهمیت دسته بندی کرده ایم؛ یعنی داروهای ضروری و حیاتی که نبود آن ها می تواند آسیب جدی ایجاد کند، در اولویت بالاتری قرار دارند.

الان کمبود داروهای ضروری و حیاتی ما حدود 40 تا 50 قلم در حال تغییر است؛ یعنی این عدد ثابت نیست و به صورت شناور تغییر می کند.

البته باید توجه داشت که گاهی مردم وقتی درباره کمبود صحبت می کنند، منظورشان این است که یک دارو در یک نقطه یا یک زمان مشخص پیدا نشده است، اما ممکن است در کل کشور کمبود وجود نداشته باشد. گاهی مشکل در توزیع، انتقال یا عرضه داخلی است.

*با توجه به اینکه شرایط فعلی ناشی از هم زمانی فشارهای تحریمی، مشکلات ارزی و محدودیت های بانکی است، برنامه وزارت بهداشت برای این شرایط چیست؟ این وضعیت ممکن است ادامه دار باشد، چگونه می توان از ایجاد بحران در بازار دارو جلوگیری کرد؟

ببینید، برنامه پیش روی ما بیشتر این است که بتوانیم شرایط را مدیریت کنیم. ما فرمانده میدان جنگ نیستیم، اما واقعیت این است که امروز دو موضوع روی حوزه دارو و تجهیزات پزشکی اثر گذاشته است؛ یکی شرایط جنگی و دیگری وضعیت ارزی و اقتصادی کشور.

وقتی وارد شرایط سخت تر می شویم، باید ببینیم چگونه می توانیم این زنجیره را حفظ کنیم. تحریم ها که موضوع جدیدی نیستند؛ چندین سال است که کشور با این مسئله مواجه است. ما مجبوریم به هر طریقی که امکان دارد، تلاش کنیم دارو برای مردم تأمین شود.

طبیعی است که این مسیر هزینه تمام شده را افزایش می دهد، اما موضوع اصلی حفظ سلامت مردم است. ما مجبوریم از مسیرهای مختلف استفاده کنیم؛ از زمین، هوا و دریا، هر روشی که امکان پذیر باشد تا دارو به دست مردم برسد.

البته این شرایط برای کشورهایی که مدعی حمایت از حقوق بشر هستند، بسیار قابل تأمل است. ما نه درخواست کمک داریم و نه انتظار داریم کسی برای ما محموله دارو ارسال کند. ما فقط می گوییم مسیر ورود دارو برای کشور باز باشد.

در زمان وقوع یک زلزله یا سیل در هر کشوری، کشورهای مختلف برای نشان دادن همبستگی خود کمک ارسال می کنند، اما ما اکنون درخواست کمک نداریم؛ درخواست ما این است که مانعی برای ورود دارو ایجاد نشود.

آن ها اعلام می کنند که مسیر دارو باز است، اما ما در عمل این باز بودن مسیر را احساس نمی کنیم. هم مسیرهای زمینی، هم هوایی و هم دریایی با محدودیت مواجه هستند و از طرف دیگر، نقل وانتقال مالی و پرداخت به شرکت ها نیز با مشکلات جدی روبه رو است.

این مسائل باعث شده ما مجبور شویم روش های مختلفی را دنبال کنیم. حتی به شرکت ها نیز اعلام کرده ایم که هر روشی که امکان پذیر و قانونی است برای تأمین دارو استفاده کنند.

شرایط به گونه ای شده که از یک سیستم کاملاً سازمان یافته و معمول، مجبور شده ایم به سمت روش هایی برویم که بیشتر شبیه یک تلاش اضطراری و لحظه ای است؛ یعنی از هر مسیری که امکان ورود دارو وجود دارد استفاده کنیم.

البته این موضوع به معنای کنار گذاشتن استانداردها نیست. دارو یک موضوع حیاتی است و نمی توانیم بدون کنترل و بررسی، هر محصولی را وارد کنیم.

برای مثال، در مورد واکسن آنفلوآنزا، فقط بحث وارد کردن واکسن مطرح نیست؛ زنجیره سرد، شرایط نگهداری و سلامت محصول اهمیت دارد. اگر محصولی تقلبی وارد شود یا استانداردهای لازم رعایت نشود، ممکن است آسیب آن بیشتر از نبود آن دارو باشد.بنابراین باید با حفظ حداقل استانداردهای لازم، تلاش کنیم از مسیرهای مختلف تأمین دارو انجام شود.

*این شرایط چه فشاری بر نظام سلامت وارد کرده است؟

این شرایط بسیار سخت است. برای وزارت بهداشت هم کار ساده ای نیست. زمانی که باید بخش زیادی از توان و زمان خود را صرف توسعه خدمات سلامت، ارتقای کیفیت درمان و برنامه های آینده کنیم، مجبور هستیم بخش قابل توجهی از انرژی خود را صرف تأمین دارو و تجهیزات کنیم تا خللی در روند درمان مردم ایجاد نشود.

این موضوع فقط مربوط به دارو نیست. تجهیزات پزشکی نیز اهمیت بسیار زیادی دارد. برای مثال، اگر دستگاه های ام آر آی یا سی تی اسکن در مراکز مختلف دچار مشکل شوند، تأمین قطعه یا جایگزینی آن ها ممکن است با دشواری زیادی مواجه شود.

گاهی این مشکلات در شهرستان ها می تواند باعث نگرانی و اعتراض مردم شود، چون مردم نیاز دارند خدمات درمانی در زمان مناسب دریافت شود.

بنابراین باید برای هر حوزه، استراتژی مخصوص همان حوزه را داشته باشیم. شرایط امروز با گذشته متفاوت است. راهکار تأمین دارو با راهکار تأمین تجهیزات، شیر خشک یا مواد اولیه دارویی یکسان نیست.هر کدام از این بخش ها در شرایط خاص فعلی نیازمند برنامه و مسیر جداگانه ای هستند.

*با توجه به شرایط موجود، چه چشم اندازی برای آینده بازار دارو دارید؟

من امیدوارم و آرزو می کنم که این شرایط هرچه زودتر پایان پیدا کند.شرایط جنگی برای هیچ جامعه ای آسان نیست. امیدواریم مسئولان کشور با توجه به شرایط ویژه ای که وجود دارد و با در نظر گرفتن منافع مردم، تصمیم های درست و عقلانی اتخاذ کنند تا کشور بتواند مسیر خود را با امنیت و اقتدار ادامه دهد.

همه ما باید منتظر باشیم و امیدوار باشیم که به نقطه ای برسیم که آرامش بیشتری ایجاد شود. نگرانی در چنین شرایطی طبیعی است، اما نباید اجازه دهیم این نگرانی باعث از بین رفتن امید شود.

ما یک سال است که درگیر شرایط سختی هستیم؛ شرایطی که در آن با قدرت های بزرگ نظامی مواجه هستیم. شرایط ساده ای نیست.در صد سال گذشته نمونه های زیادی از چنین شرایطی در دنیا وجود نداشته است که یک کشور با چنین حجم فشاری مواجه باشد.

با این حال کشور ما دارای ظرفیت ها و ذخایر زیادی است. برخی کشورها ممکن است با کوچک ترین بحران، ساختارشان دچار فروپاشی شود، اما ما به دلیل ظرفیت هایی که داریم، امکان مدیریت این شرایط را داریم.

من فکر می کنم عقلانیت، توانمندی و خردورزی در کشور وجود دارد. افرادی هستند که با وجود سختی ها و نگرانی ها، برای مردم تلاش می کنند.

همان طور که دوره کرونا و سال های جنگ هشت ساله نیز روزهای سختی داشت، اما آن دوره ها هم گذشتند. این شرایط نیز خواهد گذشت.آن کشورها و برنامه ریزانی که تصور می کنند در عصر امروز می توانند با جنگ و خشونت یک ملت را دچار مشکل کنند، باید بدانند که جنگ برای همه هزینه دارد.

*در صحبت های شما اشاره شد که برخی محموله های مواد اولیه دارویی در روزهای اخیر وارد کشور شده و به حرکت دوباره بخشی از ظرفیت تولید داخل کمک کرده است. آیا این محموله ها توانسته اند بخشی از نگرانی ها درباره کمبود دارو را کاهش دهند؟

ببینید، واقعیت این است که بسیاری از اقداماتی که در این مدت انجام شده، به دلیل شرایط خاصی که وجود دارد، قابل اعلام عمومی نیست.

گاهی لازم است درباره برخی مسیرها و اقداماتی که انجام می شود، صحبت نکنیم تا بتوانیم آن ها را حفظ کنیم. ما باید توجه داشته باشیم که شرایط عادی نیست و موضوع فقط یک فعالیت معمول وارداتی نیست؛ بحث تأمین دارو برای مردم است.

در همین مدت، تلاش های زیادی انجام شده و حتی برخی محموله های مواد اولیه دارویی وارد کشور شده است که باعث شد بخشی از کارخانه های داروسازی بتوانند دوباره فعالیت خود را با شرایط بهتری ادامه دهند.

این اقدامات نیازمند هماهنگی های زیادی بوده است. در شرایط عادی شاید بسیاری از این فرآیندها ساده تر انجام شود، اما امروز به دلیل محدودیت های موجود، نیازمند هماهنگی و تلاش مضاعف است. همین که در چنین شرایطی بتوانیم مسیرهایی برای تأمین مواد اولیه باز کنیم، کار ساده ای نیست.

*با توجه به نقش هند در تأمین مواد اولیه دارویی دنیا، اگر این مسیر حفظ شود، آیا می توان امیدوار بود که وضعیت صنعت دارو بهبود پیدا کند؟

بله، هند یکی از کشورهای مهم در حوزه تولید مواد اولیه دارویی در جهان است و بخش قابل توجهی از مواد اولیه دارویی دنیا از این کشور تأمین می شود.

اگر این مسیر بتواند پایدار و ثابت باقی بماند، انتظار داریم شرایط صنعت داروسازی کشور بهتر شود. وزیر بهداشت نیز تأکید کرده اند که نباید اجازه دهیم خبر کمبود در نظام دارویی به یک مسئله دائمی تبدیل شود. البته کمبود دارو در دنیا همواره وجود دارد؛ حتی در کشورهای پیشرفته نیز ممکن است یک دارو در یک بازه زمانی دچار کمبود شود.

اما تلاش ما این است که این کمبودها شناور و کوتاه مدت باشند؛ یعنی اگر امروز یک دارو دچار مشکل شد، سریع برای جبران آن اقدام شود و اجازه ندهیم تبدیل به یک مشکل طولانی مدت شود.

در حال حاضر، در حوزه داروهای حیاتی، بخش زیادی از اقلام مورد نیاز تأمین شده است و همان تعداد محدودی که با مشکل مواجه هستند نیز دائماً در حال پیگیری و جبران هستند.شرایط جنگی و تحریمی طبیعتاً اثر خود را می گذارد، اما تلاش این است که مردم کمترین آسیب را ببینند.

هدف همه این است که مردم آرامش داشته باشند، کسی به دلیل نبود دارو آسیب نبیند و اگر بیماری وجود داشت، بتوانیم مسیر درمان را برای او هموار کنیم.ما امیدواریم با همکاری همه بخش ها، این دوره سخت نیز مانند دوره های سخت گذشته پشت سر گذاشته شود.