فرآیند جدید ثبت‌نام اسقاط خودروهای فرسوده از 31 شهریور آغاز می‌شود؛ طرحی که در آن افزایش ارزش گواهی اسقاط، تسهیلات 400 میلیون تومانی و استفاده از منابع حاصل از صرفه‌جویی مصرف سوخت به عنوان ابزارهای تأمین مالی نوسازی ناوگان در نظر گرفته شده است.

به گزارش رکنا، فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل سال‌هاست یکی از چالش‌های جدی بخش خودرو در ایران است. با وجود فعالیت مراکز اسقاط و خروج صدها هزار وسیله نقلیه از چرخه تردد، فاصله میان تعداد خودروهای اسقاط‌شده و خودروهایی که واقعاً جایگزین شده‌اند، همچنان قابل توجه است.

حالا با اجرای سازوکار جدید، سیاست‌گذار تلاش دارد اسقاط را از یک فرآیند صرفاً خروج خودرو از چرخه مصرف، به مرحله‌ای از یک فرآیند کامل نوسازی تبدیل کند؛ فرآیندی که در آن مالک خودروی فرسوده باید بتواند پس از اسقاط، امکان خرید یا دریافت وسیله نقلیه جایگزین را نیز داشته باشد.

ثبت‌نام اسقاط از 31 شهریور

از 31 شهریور فرآیند ثبت‌نام در چارچوب حکم بند «پ» ماده 59 قانون برنامه هفتم آغاز می‌شود. این فرآیند به معنای باز شدن ثبت‌نام بدون محدودیت برای تمام مالکان خودروهای فرسوده نیست و مشمول ضوابط و شرایط تعیین‌شده در قانون خواهد بود.

در این سازوکار، اسقاط وسیله نقلیه می‌تواند در زنجیره واردات یا جایگزینی خودرو قرار بگیرد و به صدور گواهی اسقاط منجر شود. بنابراین هدف اصلی، تنها افزایش تعداد خودروهای اسقاط‌شده نیست و خروج خودروی فرسوده باید در نهایت به ورود یا جایگزینی یک وسیله نقلیه جدیدتر منتهی شود.

گواهی اسقاط به 60 میلیون تومان رسید

یکی از مهم‌ترین تغییرات در سیاست جدید، افزایش ارزش گواهی اسقاط خودروهای سواری است. ارزش این گواهی در خردادماه از 35 میلیون تومان به 60 میلیون تومان افزایش یافت.

برای برخی خودروهای دیزلی سبک نیز رقم گواهی اسقاط 120 میلیون تومان اعلام شده است. با این حال، گواهی اسقاط را نباید معادل وجه نقد قابل پرداخت بدون شرط به مالک خودرو دانست؛ این گواهی در زنجیره اسقاط و نوسازی خودرو دارای ارزش اقتصادی است و نحوه استفاده از آن تابع مقررات مربوطه خواهد بود.

وام 400 میلیونی برای جایگزینی خودرو

در کنار افزایش ارزش گواهی اسقاط، تسهیلات 400 میلیون تومانی نیز برای جایگزینی برخی خودروهای فرسوده پیش‌بینی شده است.

این تسهیلات با نرخ حدود 8 درصد و بازپرداخت سه‌ساله مطرح شده و هدف آن کاهش فاصله میان ارزش خودروی فرسوده و هزینه خرید خودروی جایگزین است.

اهمیت این تسهیلات از آنجا ناشی می‌شود که مشکل بسیاری از مالکان، صرفاً تمایل یا الزام به اسقاط خودرو نیست؛ بلکه توان مالی برای خرید وسیله نقلیه جدید است. بنابراین میزان استقبال از طرح در نهایت به این بستگی دارد که مجموع ارزش گواهی اسقاط و تسهیلات تا چه اندازه از هزینه خرید خودروی جایگزین کم می‌کند.

مراکز اسقاط دیگر تنها گلوگاه نیستند

در سال‌های گذشته کمبود مراکز اسقاط یکی از موانع اجرای سیاست نوسازی بود، اما اکنون حدود 220 مرکز اسقاط فعال در کشور وجود دارد و ظرفیت اسمی آنها به حدود 700 هزار دستگاه در سال رسیده است.

بر همین اساس، مسئله اصلی در شرایط فعلی صرفاً ظرفیت اسقاط نیست و تأمین منابع مالی و ایجاد امکان نوسازی برای مالکان خودروهای فرسوده اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

این موضوع به‌ویژه با توجه به فاصله میان آمار اسقاط و نوسازی اهمیت دارد.

اسقاط بیشتر، لزوماً به معنای نوسازی بیشتر نیست

از سال 1385 تاکنون حدود 2 میلیون و 670 هزار وسیله نقلیه اسقاط شده است. در سه سال اخیر نیز بیش از 680 هزار وسیله نقلیه از چرخه خارج شده، اما میزان نوسازی واقعی در همین بازه حدود 150 هزار دستگاه بوده است.

این اختلاف نشان می‌دهد که میان «خروج خودروی فرسوده» و «جایگزینی آن با خودروی جدید» فاصله وجود دارد.

به عبارت دیگر، اگر مالک پس از اسقاط نتواند خودروی جایگزین خریداری کند، افزایش تعداد گواهی‌های اسقاط لزوماً به معنای نوسازی متناسب ناوگان نخواهد بود.

نزدیک به 13 میلیون وسیله نقلیه فرسوده در کشور

ابعاد فرسودگی ناوگان نیز قابل توجه است. بر اساس آمارهای اعلام‌شده، حدود یک میلیون و 900 هزار خودروی سواری، نزدیک به 11 میلیون موتورسیکلت و بیش از 114 هزار دستگاه از ناوگان سنگین به سن فرسودگی رسیده‌اند.

با چنین ابعادی، حتی استفاده کامل از ظرفیت سالانه 700 هزار دستگاه مراکز اسقاط نیز نمی‌تواند مشکل فرسودگی ناوگان را در کوتاه‌مدت حل کند.

بنابراین اجرای یک برنامه چندساله و مستمر برای تأمین منابع، اسقاط و جایگزینی خودروها ضروری خواهد بود.

صرفه‌جویی سوخت به منبع مالی اسقاط تبدیل می‌شود

یکی دیگر از محورهای سیاست جدید، استفاده از ظرفیت صرفه‌جویی انرژی برای تأمین منابع مالی نوسازی است.

بر اساس آمارهای اعلام‌شده، اسقاط بیش از 680 هزار وسیله نقلیه در سه سال اخیر به صرفه‌جویی نزدیک به 2 میلیارد لیتر سوخت منجر شده و حدود 440 هزار تن مواد اولیه نیز به چرخه تولید بازگشته است.

ارزش اقتصادی این صرفه‌جویی‌ها بیش از 20 هزار میلیارد تومان برآورد شده است.

این ارقام نشان می‌دهد اسقاط خودرو تنها یک هزینه برای دولت یا مالک نیست و در صورت طراحی صحیح سازوکار مالی، کاهش مصرف سوخت و بازگشت مواد اولیه می‌تواند بخشی از منابع مورد نیاز برای نوسازی ناوگان را تأمین کند.

موتورسیکلت‌های فرسوده در صف نوسازی

موتورسیکلت‌ها نیز بخش بزرگی از ناوگان فرسوده کشور را تشکیل می‌دهند و برای نوسازی این بخش، تسهیلات جداگانه‌ای پیش‌بینی شده است.

بر اساس طرح مطرح‌شده، برای جایگزینی موتورسیکلت‌های فرسوده بنزینی تسهیلات 400 میلیون تومانی و برای موتورسیکلت‌های برقی تسهیلات 500 میلیون تومانی در نظر گرفته شده است.

با این حال، صرف افزایش سقف تسهیلات نمی‌تواند تضمین‌کننده نوسازی باشد. قیمت موتورسیکلت جایگزین، توان بازپرداخت متقاضی، کیفیت محصولات و در مورد مدل‌های برقی، دسترسی به زیرساخت شارژ از عوامل مؤثر بر نتیجه این طرح خواهند بود.

خودروسازان و واردکنندگان هم وارد زنجیره اسقاط شدند

در سازوکار جدید، خودروسازان و واردکنندگان نیز در فرآیند تأمین گواهی اسقاط نقش دارند. این تغییر می‌تواند تقاضا برای گواهی اسقاط را افزایش داده و منابع بیشتری را وارد چرخه نوسازی کند.

با این حال، اثر واقعی این سیاست به نحوه اجرای آن وابسته است. افزایش تقاضا برای گواهی اسقاط زمانی می‌تواند به نوسازی واقعی منجر شود که منابع ایجادشده در نهایت به خروج خودروهای فرسوده و جایگزینی آنها با خودروهای جدیدتر متصل شود.

مهلت پنج‌ساله برای برخی خودروهای فرسوده

یکی دیگر از موضوعات مطرح در مقررات جدید، تعیین مهلت برای تردد برخی خودروهای فرسوده است. برای برخی خودروهای بالای 20 سال، مهلت پنج‌ساله‌ای برای ادامه تردد مطرح شده است.

این مهلت می‌تواند فرصت بیشتری برای تأمین منابع و آماده‌سازی فرآیند جایگزینی ایجاد کند، اما از سوی دیگر باید توجه داشت که تمدید زمان تردد نباید باعث عقب افتادن خروج خودروهای فرسوده از چرخه حمل‌ونقل شود.

آزمون اصلی طرح اسقاط از 31 شهریور آغاز می‌شود

مرحله جدید اسقاط خودروهای فرسوده در حالی از 31 شهریور آغاز می‌شود که کشور با میلیون‌ها وسیله نقلیه فرسوده مواجه است و فاصله قابل توجهی میان آمار اسقاط و نوسازی وجود دارد.

افزایش ارزش گواهی اسقاط به 60 میلیون تومان، تسهیلات 400 میلیون تومانی، مشوق‌های ویژه موتورسیکلت‌ها و استفاده از منابع صرفه‌جویی سوخت، ابزارهایی هستند که می‌توانند به کاهش این فاصله کمک کنند.

با این حال، معیار اصلی موفقیت این طرح نه تعداد گواهی‌های صادرشده و نه تعداد خودروهای تحویل‌شده به مراکز اسقاط، بلکه تعداد خودروها و موتورسیکلت‌هایی است که پس از اسقاط، واقعاً با وسایل نقلیه جدیدتر و کم‌مصرف‌تر جایگزین می‌شوند.

اگر این حلقه تکمیل نشود، افزایش اسقاط به تنهایی نمی‌تواند مشکل فرسودگی ناوگان کشور را حل کند.