به نقل از اقتصادنیوز، تنگه هرمز سال ها یکی از مهم ترین گلوگاه های تجارت انرژی جهان بوده است؛ مسیری که بخش بزرگی از نفت و گاز خلیج فارس از آن عبور می کند و هرگونه اختلال در آن می تواند زنجیره ای از پیامدهای اقتصادی را در منطقه و بازارهای جهانی ایجاد کند.

باتشدید تنش های اخیر، کشورهای منطقه به این نتیجه رسیده اند که اتکا به یک مسیر واحد، ریسک بزرگی برای تجارت و صادرات انرژی است؛ به همین دلیل، توسعه بنادر، خطوط لوله و مسیرهای ریلی و دریایی جایگزین با سرعت بیشتری دنبال می شود.

براساس گزارش رویترز، بازترسیم نقشه تجارت جهانی در پی جنگ ایران، کشورهای حوزه خلیج فارس را وادار کرده است در الگوی سرمایه گذاری خود بازنگری کنند و برای مقابله با پیامدهای این درگیری، سرمایه بیشتری را به سمت زیرساخت ها، از خطوط لوله انرژی گرفته تا بنادر، هدایت کنند.

این جنگ وابستگی بیش از حد کشورهای خلیج فارس به تنگه هرمز را برجسته کرده است؛ تنگه ای که پیش از این محل عبور حدود 20 درصد از جریان نفت جهان بود، اما در عین حال، طی دهه های گذشته همواره در معرض تهدیدهای ایران برای ایجاد اختلال در تردد از این مسیر قرار داشته است.

باتوجه به اینکه تنگه هرمز طی بیشتر شش ماه گذشته عملاً مسدود بوده است، موجی از تعهدات سرمایه گذاری به ارزش میلیاردها دلار شکل گرفته است؛ زیرا صادرکنندگان انرژی در خلیج فارس تلاش می کنند اقتصادهای خود را در برابر آینده مقاوم کنند؛ اقتصادهایی که اکنون با یک کندی شدید مواجه شده اند.

تجارت در حال تغییر مسیر به سمت بنادر عربستان سعودی در دریای سرخ و بنادر شرقی امارات متحده عربی است، اما ظرفیت این مسیرها کمتر است. یک منبع صنعتی گفت دولت های خلیج فارس در حال بررسی راه هایی برای ایجاد راهکارهای دائمی و یکپارچه هستند تا بتوانند وابستگی خود به عبور از تنگه هرمز را کاهش دهند. این منبع به دلیل حساسیت موضوع، نخواست نامش فاش شود.

در حالی که بیشتر دولت های خلیج فارس می توانند به ثروت نفتی انباشته شده طی دهه ها تکیه کنند، برخی کشورها ممکن است همزمان با تلاش برای تحقق اهداف بلندپروازانه سرمایه گذاری مستقیم خارجی، به منابع مالی خارجی نیز روی بیاورند؛ به ویژه آنکه صندوق های بزرگ زیرساختی و سایر سرمایه گذاران بین المللی به دارایی های این منطقه علاقه نشان می دهند.

هزینه این سرمایه گذاری ها در سال های آینده ممکن است از صدها میلیارد دلار فراتر رود و صندوق های ثروت حاکمیتی خلیج فارس، که در میان بزرگ ترین صندوق های جهان قرار دارند، از هم اکنون برای سرعت بخشیدن به این روند وارد عمل شده اند.

یک منبع صنعتی دیگر گفت بنادر برای دولت های خلیج فارس، از جمله عربستان سعودی، به یک اولویت حیاتی و مأموریتی تبدیل شده اند.

او درباره عربستان سعودی گفت: اگر دو سال پیش ورزش موضوع داغ و بزرگ بود، فکر می کنم فعلاً در یکی دو سال آینده خواهند گفت: بندر، بندر، بندر.

صندوق ثروت حاکمیتی ابوظبی، L'IMAD، هفته گذشته اعلام کرد قصد دارد باقی مانده سهام AD Ports را خریداری کند؛ اقدامی که در چارچوب بازنگری در استراتژی این شرکت انجام می شود.

شرکت AD Ports بنادر متعددی را در امارات متحده عربی و سراسر جهان اداره می کند، اما حجم جابه جایی کانتینر و همچنین محموله های فله و عمومی این شرکت در امارات در سه ماهه دوم نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود دو سوم کاهش یافت. این شرکت اعلام کرده بود که در حال فعالیت در شاید مهم ترین چالش در تاریخ 20 ساله خود بوده است.

شرکت DP World دبی، یکی از بزرگ ترین اپراتورهای بندری جهان، نیز در نیمه نخست سال با کاهش فعالیت مواجه شد. این شرکت قصد دارد دو پایانه کانتینری در فجیره احداث کند؛ جایی که امارات در حال ساخت یک خط لوله نفت جدید است که پس از بهره برداری در سال آینده، ظرفیت انتقال نفت خام به فجیره را دو برابر خواهد کرد.

DP World همچنین در حال توسعه انبارها و پایانه های کانتینری داخلی در امارات است.

زین بکالی، مدیرعامل شرکت مدیریت سرمایه گذاری بریتانیایی Silk Invest، می گوید دولت های خلیج فارس سرمایه لازم را در اختیار دارند تا بخشی یا حتی بیشتر این سرمایه گذاری شتاب گرفته در زیرساخت ها را از منابع داخلی تأمین کنند.

بکالی گفت: بنابراین، زیرساخت ها قطعاً حوزه ای هستند که به نظر ما از این شرایط منتفع خواهند شد.

منابع آگاه ماه گذشته به رویترز گفتند عربستان سعودی طرح های میلیارد دلاری برای انتقال نفت به خارج از مسیر هرمز را با سرعت بیشتری دنبال کرده است. این طرح ها شامل افزایش ظرفیت خط لوله انتقال نفت خام به سواحل غربی دریای سرخ است؛ اقدامی که می تواند به کشورهای همسایه نیز کمک کند نفت بیشتری را بدون عبور از تنگه هرمز صادر کنند.

فراتر از اختلال در کشتیرانی، حملات به تأسیسات تولیدی در خلیج فارس تأثیر قابل توجهی بر پالایشگاه های نفت، کارخانه های آلومینیوم و مراکز داده، در میان سایر بخش ها، گذاشته است. همزمان، ترافیک هوایی همچنان پایین تر از سطح پیش از جنگ قرار دارد و این مسئله بر گردشگری و فعالیت های تجاری در منطقه تأثیر گذاشته است.

از منظر دیگری، جنگ اعتبار مراکز اقتصادی خلیج فارس به عنوان پناهگاه های امن را نیز متزلزل کرده است.

بر اساس نظرسنجی رویترز، اقتصادهای قطر و کویت قرار است امسال کمی بیش از 8 درصد کوچک شوند؛ در حالی که انتظار می رود اقتصاد عربستان سعودی با وجود رشد 4.5 درصدی در سال 2025، امسال 1.4 درصد رشد کند.

قطر که پیش از جنگ ایران یکی از بزرگ ترین صادرکنندگان گاز طبیعی مایع شده در جهان بود، برای صادرات LNG خود کاملاً به تنگه هرمز وابسته است و همچنین به دلیل آسیب واردشده به تأسیسات انرژی خود، با کاهش شدید ظرفیت تولید مواجه شده است.

شرکت نفت کویت در حال مذاکره با عربستان سعودی و امارات متحده عربی است تا سیستم های خطوط لوله این دو کشور را برای پذیرش محموله های نفت کویت توسعه دهد.

عراق نیز در حال تلاش برای افزایش صادرات نفت خود از طریق بندر جیحان ترکیه است و قصد دارد صادرات نفت از بنادر بانیاس سوریه و عقبه اردن را نیز آغاز کند؛ اقدامی که به ساخت خطوط لوله جدید نیاز دارد.

در روزهای اخیر، تردد از تنگه هرمز تا حدی از سر گرفته شده است، اما تجارت همچنان محدود است و با وجود کاهش تنش ها، نشانه روشنی از پایان درگیری میان ایران و آمریکا دیده نمی شود.

امارات متحده عربی ساخت یک خط لوله نفت جدید را تسریع خواهد کرد تا ظرفیت صادرات نفت خود به فجیره را تا سال 2027 دو برابر کند و با این اقدام، تنگه هرمز را دور بزند. خط لوله نفتی موجود این کشور ظرفیت صادرات 1.8 میلیون بشکه نفت در روز را دارد.

کنترل تنگه هرمز یکی از مناقشه برانگیزترین نقاط اختلاف میان طرفین است و کشورهای منطقه در حال همکاری با یکدیگر برای یافتن راه های جدیدی جهت کاهش وابستگی به این مسیر هستند.

وزیر حمل ونقل ترکیه در ماه ژوئن گفت ترکیه و عربستان سعودی قصد دارند طی سه تا چهار سال آینده یک خط راه آهن احداث کنند که دو کشور را از طریق اردن و سوریه به یکدیگر متصل کند. او افزود کشورهای دیگر حوزه خلیج فارس نیز به این پروژه خواهند پیوست.

آفاق حسین، عضو ارشد پیشین طرح خاورمیانه در شورای آتلانتیک، گفت: بحران اخیر تنگه هرمز درس بسیار مهمی به ما داده است؛ اینکه این آسیب پذیری ها واقعی هستند... و ممکن است هر زمانی در هر گلوگاه تجاری رخ دهند.

او گفت حتی زمانی که مسیرهای جایگزین تجارت و حمل ونقل در ابتدا از نظر اقتصادی مقرون به صرفه به نظر نمی رسند، وجود آنها ضروری است.