به نقل از ایرنا، بسیاری از والدین به ویژه در ماه های نخست تولد فرزندشان با دیدن گریه های طولانی، بالا آوردن شیر یا تغییر در مدفوع نوزاد نگران می شوند و تصور می کنند فرزندشان به بیماری جدی مبتلا شده است. در حالی که متخصصان اطفال تاکید می کنند بخش قابل توجهی از مشکلات گوارشی نوزادان، نتیجه طبیعی تکامل دستگاه گوارش است و با گذشت زمان برطرف می شود. با این حال آشنایی با علائم طبیعی، شناخت نشانه های هشداردهنده و دانستن زمان مراجعه به پزشک، نقش مهمی در حفظ سلامت نوزاد و آرامش خاطر والدین دارد.

نوزاد با دستگاه گوارشی کاملا بالغ متولد نمی شود. معده، روده، آنزیم های گوارشی و حتی باکتری های مفید روده در ماه های نخست زندگی به تدریج تکامل پیدا می کنند. به همین دلیل ممکن است نوزاد در این دوران دچار نفخ، دل پیچه، بالا آوردن شیر یا تغییرات طبیعی در اجابت مزاج شود.

بر اساس توصیه های برخی پژوهشکده های بهداشتی اطفال، بسیاری از این مشکلات بخشی از روند طبیعی رشد محسوب می شوند و در بیشتر موارد بدون نیاز به درمان خاص برطرف خواهند شد.

یکی از مهم ترین دلایل بروز این مشکلات، نارس بودن نسبی دستگاه گوارش است. عضلات معده و روده هنوز هماهنگی کامل پیدا نکرده اند و حرکات آن ها به تدریج منظم می شود. عامل دیگر شل بودن دریچه بین مری و معده است. این دریچه وظیفه جلوگیری از بازگشت محتویات معده را بر عهده دارد اما در نوزادان هنوز قدرت کافی ندارد و به همین دلیل برگشت مقدار کمی شیر پس از تغذیه بسیار شایع است.

از سوی دیگر میکروبیوم روده یا مجموعه باکتری های مفید دستگاه گوارش نیز در حال شکل گیری است. این باکتری ها نقش مهمی در هضم غذا، تقویت سیستم ایمنی و سلامت روده دارند و تا ماه ها پس از تولد به تدریج به تعادل می رسند.

یکی از شایع ترین مشکلات گوارشی نوزادان، کولیک یا دل درد شیرخوارگی است. نوزاد مبتلا به کولیک معمولا در ساعات عصر یا شب بدون دلیل مشخص، گریه های شدید و طولانی دارد؛ در حالی که بین این حملات کاملا طبیعی به نظر می رسد، شیر می خورد، وزن می گیرد و معاینه پزشکی نیز طبیعی است.

پزشکان علت دقیق کولیک را هنوز به طور کامل نمی دانند اما مجموعه ای از عوامل مانند تکامل دستگاه عصبی، رشد دستگاه گوارش، تجمع گاز روده و حساسیت بیشتر نوزاد به محرک های محیطی در ایجاد آن نقش دارند.

خبر امیدوارکننده برای والدین این است که کولیک معمولا از حدود دو تا سه هفتگی آغاز می شود، در دو ماهگی به اوج می رسد و اغلب تا چهار یا پنج ماهگی بدون درمان خاص برطرف می شود.

بسیاری از نوزادان بعد از شیر خوردن مقداری از شیر را بالا می آورند. این وضعیت که رفلاکس فیزیولوژیک نام دارد، در اغلب موارد طبیعی است و تا پایان سال اول زندگی به تدریج کاهش می یابد. البته رفلاکس همیشه با بالا آوردن واضح همراه نیست. برخی نوزادان فقط هنگام یا بعد از تغذیه بی قرار می شوند، کمر خود را به عقب خم می کنند یا هنگام خواب ناراحتی نشان می دهند.

اگر نوزاد وزن گیری مناسبی داشته باشد، اشتهای خوبی داشته باشد و علائم دیگری مانند اختلال رشد یا مشکلات تنفسی وجود نداشته باشد، معمولا جای نگرانی نیست اما اگر رفلاکس باعث کاهش وزن، امتناع از شیر خوردن، سرفه های مکرر یا مشکلات تنفسی شود، باید توسط پزشک بررسی شود.

برخی نوزادان نسبت به پروتیین موجود در شیر گاو واکنش ایمنی نشان می دهند. این حساسیت ممکن است حتی در نوزادانی که فقط از شیر مادر تغذیه می کنند نیز دیده شود زیرا مقدار کمی از پروتیین شیر گاو می تواند از طریق رژیم غذایی مادر وارد شیر شود. مهم ترین علائم این حساسیت شامل بی قراری مداوم در طول شبانه روز، وجود خون یا مخاط در مدفوع، اسهال، استفراغ و گاهی علائم پوستی مانند اگزما است.

تشخیص این بیماری باید توسط پزشک انجام شود و والدین نباید به طور خودسرانه شیر خشک یا رژیم غذایی مادر را تغییر دهند زیرا حذف غیرضروری مواد غذایی می تواند باعث کمبودهای تغذیه ای شود.

آروغ گرفتن را فراموش نکنید

یکی از ساده ترین راهکارها برای کاهش نفخ و رفلاکس، گرفتن آروغ نوزاد است. هنگام شیر خوردن مقداری هوا وارد معده می شود و اگر خارج نشود، می تواند موجب بی قراری یا بالا آوردن شیر شود. پزشکان توصیه می کنند در فواصل شیردهی و همچنین پس از پایان تغذیه، نوزاد چند دقیقه در وضعیت مناسب قرار گیرد تا آروغ بزند.

نوزاد را بعد از شیر خوردن بلافاصله نخوابانید

نگه داشتن نوزاد در وضعیت عمودی به مدت 20 تا 30 دقیقه پس از تغذیه می تواند احتمال بازگشت شیر را کاهش دهد. البته باید توجه داشت که برای خواب، نوزاد همیشه باید به پشت روی سطح صاف و ایمن خوابانده شود، زیرا این وضعیت خطر سندرم مرگ ناگهانی شیرخوار را کاهش می دهد.

تکنیک صحیح شیردهی اهمیت زیادی دارد

چسبیدن صحیح دهان نوزاد به سینه یا استفاده درست از شیشه شیر، از بلع هوای اضافی جلوگیری می کند و احتمال نفخ، دل درد و رفلاکس را کاهش می دهد. اگر مادر هنگام شیردهی درد دارد یا نوزاد مرتب هوا می بلعد، بهتر است از مشاور شیردهی یا پزشک کمک بگیرد.

در شروع غذای کمکی عجله نکنید

با آغاز تغذیه تکمیلی بهتر است هر غذای جدید به تنهایی و با فاصله حدود سه تا پنج روز معرفی شود. این کار کمک می کند اگر نوزاد به ماده غذایی خاصی حساسیت داشته باشد، علت آن راحت تر شناسایی شود. متخصصان توصیه می کنند شروع غذای کمکی از حدود شش ماهگی و مطابق نظر پزشک انجام شود.

اگرچه بیشتر مشکلات گوارشی نوزادان طبیعی هستند اما برخی علائم می توانند نشانه بیماری های جدی باشند و نیاز به بررسی فوری دارند. استفراغ سبزرنگ یا زرد تیره یکی از مهم ترین علائم هشداردهنده است، زیرا ممکن است نشانه انسداد روده باشد.

بی حالی شدید، کاهش هوشیاری، خشکی دهان، کاهش تعداد پوشک خیس و گریه بدون اشک نیز می توانند از علائم کم آبی بدن باشند که به رسیدگی سریع پزشکی نیاز دارند.

تب بالاتر از 38 درجه سانتی گراد در نوزادان، به ویژه در شیرخواران زیر سه ماه نیز یک وضعیت اورژانسی محسوب می شود و نباید به صورت خودسرانه درمان شود.

همچنین اگر شکم نوزاد به طور غیرطبیعی متورم، سفت و دردناک شود یا نوزاد استفراغ های مکرر همراه با کاهش وزن داشته باشد، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.

گریه های مکرر نوزاد می تواند والدین را خسته و مضطرب کند اما باید به خاطر داشت که بیشتر مشکلات گوارشی دوران شیرخوارگی موقتی هستند و با رشد نوزاد بهبود پیدا می کنند. اضطراب بیش از حد والدین گاهی باعث تغییرات غیرضروری در شیر خشک، مصرف داروهای بدون تجویز پزشک یا حذف مواد غذایی مختلف از رژیم مادر می شود. این مسائل نه تنها کمکی نمی کنند، بلکه ممکن است مشکلات جدیدی ایجاد کنند.

بهترین راهکار این است که والدین ضمن حفظ آرامش، وضعیت کلی نوزاد مانند وزن گیری، اشتها، خواب، فعالیت و دفعات ادرار را زیر نظر داشته باشند و در صورت مشاهده علائم هشداردهنده یا تداوم مشکلات، با پزشک متخصص اطفال مشورت کنند.

در نهایت بیشتر دل دردها، رفلاکس های خفیف و بی قراری های گوارشی، بخشی طبیعی از ماه های نخست زندگی هستند. آگاهی والدین از روند طبیعی رشد دستگاه گوارش، رعایت اصول صحیح شیردهی و شناخت علائم خطر، مهم ترین ابزار برای مراقبت از سلامت نوزاد و پیشگیری از نگرانی های بی مورد است.