به نقل از تابناک، مجله نیوزویک آمریکا در مقاله ای نوشته است:

در حالی که دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، با تشدید کارزار اقتصادی خود تلاش می کند ضربه ای قاطع به ایران وارد کند، در حاشیهٔ جنگی شش ماهه، نبرد دیگری در حال شکل گیری است که می تواند برای ایالات متحده چالش برانگیزتر باشد.

اختلاف بین اسراییل و ترکیه هفتهٔ گذشته با حملهٔ اسراییل به پایگاهی هوایی در سوریه که به گفتهٔ منابع، تنها ساعاتی پیش از آن، یک هیئت دفاعی ترکیه از آن بازدید کرده بود، وارد مرحلهٔ تازه ای شد. اسراییل دمشق را به نقض توافقات امنیتی با دعوت از حضور نظامی آنکارا متهم کرد، در حالی که دولت ترکیه اقدام اسراییل را نقض حاکمیت سوریه خواند و خواستار بازداشت نخست وزیر اسراییل به اتهام نسل کشی و سایر جنایات شد.

با بالا گرفتن منازعات لفظی، دفتر بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسراییل، رجب طیب اردوغان، رییس جمهور ترکیه را دیکتاتوری یهودی ستیز خواند که دست به تلاشی رقت انگیز برای مرعوب ساختن رهبران و سربازان اسراییل زده است. دفتر ارتباطات اردوغان نیز در پاسخ، از تاکتیک های سیاسی کوچک نتانیاهو و تلاش های وی برای معرفی ترکیه به عنوان تهدیدی جدید انتقاد کرد.

تنش ها نشانه ای از کاهش نمی دهند. با نزدیک شدن به انتخابات اکتبر در اسراییل، تصویر اردوغان در کنار تمثال های آیت الله سید مجتبی خامنه ای، رهبر عالی ایران، زهران ممدانی، شهردار نیویورک، و شیخ نعیم قاسم، دبیرکل حزب الله، بر روی یک بیلبورد در نزدیکی تل آویو نقش بسته است و پیامی بر آن درج شده: آن ها می خواهند نتانیاهو بازنده باشد. نگذارید پیروز شوند.

اکنون برخی تحلیلگران بر این باورند که احتمال درگیری مستقیم را نمی توان نادیده گرفت.

اسماعیل نومان تِلْجی، مدیر مرکز مطالعات خلیج فارس و سیاست جهانی دانشگاه ابن خلدون در استانبول، معتقد است که رویارویی نظامی مستقیم بین این دو متحد آمریکایی در حال حاضر نتیجه ای مورد انتظار نیست، اما رد کامل آن نیز زودهنگام خواهد بود .

تلجی به نیوزوییک گفت: و نمی خواهم در این باره احساس امنیت کاذب ایجاد کنم. صحنهٔ سوریه مملو از بازیگران است، حاشیهٔ خطا در آن اندک است و به طور فزاینده ای تحت تأثیر تقویم های سیاسی داخلی قرار دارد که متغیری پیش بینی ناپذیر به محیطی از قبل متشنج می افزاید. نمی توان شعله ور شدن محدودی را به کلی از جدول حذف کرد، به ویژه اگر اسراییل تصمیم بگیرد بار دیگر ارادهٔ ترکیه را در نزدیکی یک پایگاه هوایی بیازماید.

ریشه های رقابت اسراییل و ترکیه

روابط دو طرف همیشه به این بدی نبوده است. ترکیه نخستین کشور مسلمانی بود که در مارس 1949، چند هفته پس از پایان نخستین جنگ اعراب و اسراییل، دولت تازه تأسیس اسراییل را به رسمیت شناخت.

روابط در طول دوران جنگ سرد دستخوش نوساناتی بود، زیرا آنکارا با پیوستن به ناتو در سال 1952 خود را با غرب همسو کرد، اما در عین حال از حق تعیین سرنوشت فلسطینیان حمایت می کرد. حتی زمانی که اردوغان در سال 2002 به قدرت رسید، در ابتدا رویکردی مثبت در قبال اسراییل در پیش گرفت.

با این حال، تا سال 2009 و پس از نخستین جنگ بزرگ در غزه، تبادل نظر تندی میان اردوغان و شیمون پرز، رییس وقت اسراییل در داووس، و همچنین بازگشت نتانیاهو به دفتر نخست وزیری چند ماه بعد، روابط به طور قاطعی رو به وخامت گذاشت.

تلاش های متعددی برای آشتی و عادی سازی روابط صورت گرفت، اما اتهام زنی های دوطرفه میان اردوغان و نتانیاهو بر پویایی روابط دوجانبه سایه افکند. برخی از تندترین اظهارات از زمان آغاز بحران کنونی خاورمیانه که با حملهٔ حماس به اسراییل در اکتبر 2023 و جنگ متعاقب آن در غزه آغاز شد، به گوش رسیده است.

برخی از مقامات اسراییلی، مانند اوفیر آکونیس، سرکنسول اسراییل در نیویورک، اردوغان را به داشتن دیدگاهی خصمانه متهم می کنند. آکونیس در مصاحبه ای اخیر با نیوزویک، اردوغان را افراطی و دیوانه توصیف کرد و به حمایت وی از کاروان های فعالان برای شکستن محاصرهٔ غزه اشاره نمود و او را به کمک و همدستی با دشمنان اسراییل متهم ساخت.

آکونیس در آن زمان گفت: شاید روزی، شاید در آینده ای نزدیک، اتفاقی در ترکیه نیز رخ دهد و ما خود را در وضعیتی بسیار بهتر ببینیم، همانگونه که تا پیش از این که این مرد دیوانه نظر خود را نسبت به دولت اسراییل تغییر دهد و حملات تروریستی را تشویق کند، بود.

مقامات ترکیه نیز به شدت از جهت گیری اسراییل تحت رهبری نتانیاهو انتقاد دارند. اخیراً ادارهٔ ارتباطات ترکیه، اتهامات نخست وزیر و مقامات اسراییلی را نشانه ای دیگر از درماندگی دولتی دانست که به دنبال فرار از پاسخگویی در قبال جنایات جنگی و جنایات علیه بشریت است.

سوریه به عنوان کانونی به ویژه پرتنش برای این اختلافات مطرح است. اردوغان و نتانیاهو هر دو با رهبری دیرینهٔ سوریه تحت نظر بشار اسد مخالف بودند، اما احمد الشرع، رهبر جدید سوریه که در دسامبر 2024 اسد را برکنار کرد (و خود از چهره های سلفیِ پیشین به رهبری عمل گرا تبدیل شده)، همسویی نزدیکی با ترکیه دارد و در عین حال مداخلهٔ مستقیم اسراییل را نیز به دنبال داشته است.

تلجی هشدار داد که در صورت ادامهٔ حملات اسراییل به منافع ترکیه در سوریه، گزینه های ترکیه قابل تأمل است، از افزایش حضور خود در کنار دمشق گرفته تا تقویت وضعیت دفاع هوایی خود در امتداد مرز سوریه. آنکارا تاکنون لحنی محکم را بر اقدام متقابل در میدان ترجیح داده است و این نشان دهندهٔ خویشتنداری است نه ضعف؛ تمایزی که اغلب در اظهارات اسراییل در این باره نادیده گرفته می شود.

آساف اوریون، رییس سابق بخش برنامه ریزی ستاد کل نیرو های دفاعی اسراییل و پژوهشگر ارشد مؤسسهٔ مطالعات امنیت ملی، معتقد است که سقوط اسد برای اسراییل تحول مثبتی بود، زیرا یکی از مسیر های کلیدی اتصال ائتلاف محور مقاومت به رهبری ایران به جبهه های اسراییل را قطع کرد.

اوریون به نیوزوییک گفت: با این حال، خلأ ایجاد شده در سوریه به طور فزاینده ای توسط بازیگران سنی ای پر می شود که ریشه در جنبش های جهادی دارند و از حمایت ترکیه برخوردارند؛ کشوری که سیاستش نسبت به اسراییل به طور فزاینده ای خصمانه شده است.

اوریون افزود: در این چارچوب، در سال های اخیر در اسراییل این ادراک شکل گرفته که سوریه تحت حمایت ترکیه می تواند به چالش مهمی برای امنیت ملی اسراییل تبدیل شود و از برخی جهات، حتی چالشی پیچیده تر از آنچه ایران ایجاد می کند، باشد. ترکیه عضو ناتو است، ارتش بزرگی دارد، اقتصاد و صنعت دفاعی قابل توجهی دارد، روابط عمیقی با غرب دارد و جاه طلبی آشکاری برای گسترش حضور و نفوذ خود در سوریه و شامات دارد.

نقش ترامپ در این میان

اردوغان تنها رهبر جهانی نیست که از به قدرت رسیدن الشرع و وعده های وی برای نظارت بر آینده ای جدید برای سوریه استقبال کرده است. ترامپ بار ها همتای ترکی خود را به دلیل کمک به زمینه سازی برای احیای روابط بین واشنگتن و دمشق ستایش کرده است، روابطی که به تدریج به شریکی جدید برای آمریکا در منطقه تبدیل می شود.

ترامپ از آن زمان تاکنون سه بار با الشرع دیدار کرده که آخرین آن در نشست اخیر ناتو در آنکارا بود. گرم شدن روابط به همکاری امنیتی عمیق تر و لغو تحریم های آمریکا منجر شده است که آخرین نمونهٔ آن، تصمیم وزارت امور خارجه برای حذف نام سوریه از فهرست کشور های حامی تروریسم برای نخستین بار از زمان ایجاد این فهرست در سال 1979 بود.

اما تحسین مکرر ترامپ از اردوغان و الشرع، نتانیاهو را که سعی دارد سوریه را هدف دستور کار خصمانه و توسعه طلبانهٔ ترکیه معرفی کند، ناراضی ساخته است.

اوریون با توجه به میزان سرمایه گذاری آنکارا برای گسترش حضور خود در سوریه گفت: حمایت رییس جمهور ترامپ از اردوغان و رییس جمهور الشرع، در اسراییل منشأ نگرانی است.

این تحولات در شرایطی رخ می دهد که نشانه هایی از تنش در روابط ترامپ و نتانیاهو، شش ماه پس از جنگ مشترکشان علیه ایران، پدیدار شده است. ترامپ همچنین سابقهٔ انتقاد از حملات اسراییل در سوریه را دارد، به ویژه در جریان تلاش های نتانیاهو در سال گذشته برای کمک به شبه نظامیان دروزی که با نیرو های امنیتی سوریه و شبه نظامیان عشایری درگیر بودند.

آخرین حملهٔ اسراییل در سوریه نیز با انتقاد آمریکا مواجه شد، به ویژه از سوی تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه و فرستادهٔ ویژه در امور سوریه. او اقدام اسراییل را تنش زایی غیرضروری خواند و اعلام کرد که اسراییل با وجود ادعا های متناقض اسراییل کاتس، وزیر (جنگ) اسراییل، در مورد حملات هشدار قبلی نداده است.

با این حال، اظهارات اخیر باراک در مورد سوریه نیز جنجال آفرین بود. او پس از آنکه در مصاحبه ای روز جمعه اعلام کرد اسراییل همچنان بلندی های جولان سوریه را از زمان تصرف این منطقه در سال 1967 در اشغال خود دارد، روز دوشنبه تصمیم ترامپ در سال 2019 برای به رسمیت شناختن این منطقهٔ مورد مناقشه به عنوان خاک اسراییل را تأیید کرد.

با این وجود، تلجی، باراک را چهره ای کلیدی در روابط آمریکا و ترکیه توصیف کرد و اظهارات اولیهٔ این دیپلمات آمریکایی در مورد سوریه را نمونه ای بارز از تغییر در حمایت سنتی آمریکا از اسراییل دانست.

در همین حال، اوریون در صورت ادامهٔ مسیر فعلی این روابط، زمینه های نگرانی دید. او استدلال کرد: مشکل صرفاً وجود اختلاف نظر ها بین (تل آویو) و واشنگتن نیست، که تازگی هم ندارد، بلکه امکان بروز واگرایی استراتژیک عمیق تری است: دولت ترامپ اردوغان و الشرع را شرکای بالقوه برای شکل دهی و تثبیت نظم جدید منطقه ای می بیند، در حالی که اسراییل ترکیه و سوریهٔ در حال ظهور را نیز منابعی برای ریسک می داند که باید مهار شوند.

تصویر بزرگ تر

نظم جدید منطقه ای به همگرایی آنکارا-دمشق محدود نمی شود. ترکیه در این ماه پیمان دفاعی متقابلی با عربستان سعودی و پاکستان امضا کرد؛ اقدامی که ترامپ از آن به عنوان شاهدی بر این استقبال کرد که خاورمیانه در حال متحد شدن است و کشور ها سرانجام می توانند به شکل معنادارتری از خود دفاع کنند.

واکنش اسراییل ملایم تر بود. اندکی پس از اعلام این توافق، نتانیاهو با نارندرا مودی، نخست وزیر هند، گفت وگوی تلفنی داشت. دو کشور با هم و همچنین با امارات متحدهٔ عربی و آمریکا از طریق مکانیسم همکاری چهارجانبهٔ I2U2 همکاری می کنند.

اسراییل همچنین روابط خود را با یونان و قبرس به عنوان بخشی از آنچه نتانیاهو شش ضلعی اتحادها خوانده، تقویت کرده است. هر دوی این کشور ها با ترکیه در شرق مدیترانه اختلافاتی دارند و جورجوس جراپتریتیس، وزیر امور خارجهٔ یونان، در پاسخ به تعیین اخیر دو پارک دریایی توسط ترکیه در دریای اژهٔ شمالی، هشدار داد که هر گونه تلاش برای نقض حقوق حاکمیتی ما با تمام ابزار های موجود پاسخ داده خواهد شد.

اوریون در برهه ای که نتانیاهو به دنبال تحقق چشم انداز خود برای خاورمیانه ای جدید است، پیامد های پیمان مکه (بین ترکیه، عربستان و پاکستان) را ظهور احتمالی معماری منطقه ای رقیب با چشم انداز اسراییل بر اساس پیمان های ابراهیم، عادی سازی روابط با عربستان سعودی، و شبکه ای از مشارکت ها با کشور های عرب میانه رو دانست.

اوریون استدلال کرد که حتی اگر این پیمان به صراحت علیه اسراییل نباشد و به همان اندازه به دنبال بازدارندگی در برابر تهدیدات ایران باشد (که برای افزایش هزینه های درگیری، مستقیماً عربستان و دیگر شرکای آمریکا را در منطقه هدف قرار داده است)، این ائتلاف سه قدرت مهم سنی از جمله یک کشور دارای سلاح هسته ای را در چارچوب امنیتی جدیدی گرد هم می آورد.

او افزود: اگر ترکیه موفق شود خود را در مرکز بلوکی سنی متشکل از عربستان، پاکستان و احتمالاً کشور های دیگر در آینده قرار دهد، توانایی اسراییل برای شکل دهی به نظم منطقه ای نوظهور مطابق با منافع خود می تواند کاهش یابد.

با این حال، او همچنین نسبت به پیش گویی خودمحقق شونده ای با توجه به رویکرد نظامی اسراییل به این مسئله هشدار داد؛ رویکردی که در آن اسراییل برای جلوگیری از تهدید شدن توسط ترکیه و سوریه اقدام می کند، اما اقداماتش ممکن است به جای آن، ادراک اسراییل را به عنوان تهدیدی مشترک تقویت کرده و همکاری بیشتر میان آنها علیه اسراییل را تشویق کند.

آیا می توان از درگیری جلوگیری کرد؟

اگر تنش ها ادامه یابند، پیامد های حتی یک درگیری محدود می تواند برای واشنگتن بسیار جدی تر از عواقب بسیار مخرب و بی ثبات کنندهٔ جنگ آمریکا و اسراییل علیه ایران باشد.

ریچ آوتزن، مشاور غیرنظامی و نظامی سابق وزارت امور خارجه آمریکا که بعداً در دفتر نمایندهٔ ویژه در امور سوریه در دورهٔ اول ریاست جمهوری ترامپ فعالیت داشت، هشدار داد که از جهتی، احتمال درگیری بسیار بالاست، با توجه به موضع تهاجمی اسراییل از سال 2023 که نه تنها شامل بازدارندگی، بلکه حملهٔ پیشگیرانه به تهدیدات بالقوهٔ درک شده در سراسر جغرافیای وسیع خاورمیانه است.

آوتزن به نیوزویک گفت: وقتی این رویکرد نه تنها در برابر نیابتی های همسو با ایران که واقعاً اسراییل را هدف قرار می دهند، بلکه در برابر متحدان آمریکا که پتانسیل هدف قرار دادن اسراییل یا محدود کردن عملیات نظامی اسراییل بر فراز حریم هوایی و خاک کشور های دیگر را دارند، به کار گرفته شود، این نوع بازدارندگی پیش دستانه، دستورالعملی برای درگیری سطح پایین دائمی است که به راحتی می تواند به وضعیت بدتری تشدید شود.

او افزود: این رویکرد همچنین با هدف آنکارا برای تثبیت و توسعهٔ اقتصادی کشور های منطقه مانند سوریه، لبنان و عراق در تضاد مستقیم است؛ مکان هایی که شرکت های ترکی و مشاوران نظامی مایلند در آنها نهادسازی کرده و ساختار های دولتی را تقویت کنند.

در مورد چگونگی اجتناب کاخ سفید از چنین پیامد فاجعه باری، آوتزن به امکان میانجی گری اشاره کرد، از جمله کانال کاهش تنش که پیشتر توسط باراک پیشنهاد شده بود؛ و با توجه به اینکه آمریکا در حال حاضر بر تلاش برای یافتن راه حلی برای جنگ علیه ایران متمرکز است، او استدلال کرد که حل اختلاف اسراییل و ترکیه مستلزم توجه دیپلماتیک قابل توجهی به کاهش تنش و تقویت همکاری اقتصادی است.

اما او خاطرنشان کرد که فضای سیاسی در آمریکا به نظر می رسد در جهت دیگری در حرکت است.

آوتزن گفت: فضای حاکم در آمریکا در هر دو طیف سیاسی، مخالف مدیریت مستقیم خاورمیانه است - ما می خواهیم متحدان بیشتر تلاش کنند و ابتکار عمل را برای بهبود شرایط اقتصادی و امنیتی به دست گیرند. متحدان قوی خوب هستند؛ اما وقتی دو متحد قوی داریم که در منطقه سازمان دهی می کنند و با یکدیگر گفت و گو نمی کنند، ممکن است ما خود به شکل گیری بلوک های متخاصم کمک کنیم.