به نقل از ایلنا، درمان دندان برای بسیاری از بیمه شدگان کم درآمد تأمین اجتماعی، به انتخابی میان پرداخت هزینه های سنگین بخش خصوصی و از دست دادن دندان تبدیل شده است. در درمانگاه های ملکی تامین اجتماعی، خدمات بسیار محدودی به کارگران و بازنشستگان ارائه می شود و در بخش خصوصی نیز هزینه عصب کشی، روکش و جراحی برای خانوارهای کارگری که بخش بزرگی از درآمدشان صرف مسکن و هزینه های روزمره می شود، از توان پرداخت خارج است.

در این شرایط، بخشی از بیمه شدگان تامین اجتماعی به جای حفظ دندان، ناچار به کشیدن آن می شوند؛ مسئله ای که تبعات آن، سلامت دهان، تغذیه و کیفیت زندگی آنان را تحت تأثیر قرار می دهد.

بررسی وضعیت درمان مستقیم سازمان تأمین اجتماعی در استان تهران، از فاصله قابل توجه میان شمار بیمه شدگان و ظرفیت موجود برای ارائه خدمات حکایت دارد.

بر اساس داده های آخرین سالنامه آماری سازمان تأمین اجتماعی و برآوردهای مرکز آمار ایران، از جمعیت حدود 14.5 میلیون نفری استان تهران، بیش از 9.5 میلیون نفر تحت پوشش تأمین اجتماعی قرار دارند؛ جمعیتی که بخش قابل توجه آن را کارگران و خانوارهای حداقل بگیر تشکیل می دهند.

در مقابل، شبکه درمان مستقیم تأمین اجتماعی در کل استان تهران، تنها شامل 35 مرکز (9 بیمارستان و 26 پلی کلینیک و درمانگاه) است. در شهر تهران نیز تعداد این مراکز رایگان بسیار محدود است و با توجه به تراکم جمعیت، فشار مراجعه در آن ها فوق العاده زیاد است. این شکاف در مناطق پیرامونی تهران و شهرک های اقماری چشمگیرتر است؛ مناطقی مانند شهریار، ملارد، بهارستان، قدس و پاکدشت که در سال های گذشته پذیرای جمعیت زیادی از خانوارهای کم درآمد بوده اند، اما دسترسی آن ها به مراکز درمانی ملکی تأمین اجتماعی با محدودیت های شدید روبروست.

آنچه در مراکز ملکی می گذرد، نشان از افول سطح کیفی و کمّی خدمات درمانی دارد؛ کارگران و بازنشستگان در مراکزی که به پول خودشان ساخته شده، از خدماتی در سطح بسیار پایین برخوردار می شوند.

ساعت هنوز به 7 صبح نرسیده، اما سالن انتظار و محوطه درمانگاه تأمین اجتماعی ابوریحان تهران، مملو از مراجعه کنندگانی است که از نخستین ساعات بامداد در صف ها ایستاده اند. در بخش دندان پزشکی، مسئله فقط درمان نیست؛ پرسش اصلی بیماران این است که آیا اساساً توان پرداخت هزینه ادامه درمان را دارند یا نه.

مردی میان سال از مراجعه کنندگان که از ابتدای صبح در درمانگاه حضور دارد، درباره وضعیت کادر درمان می گوید: دکترهای اینجا خوب و باحوصله اند. با وجود این همه شلوغی، سعی می کنند کمک کنند. اما دستشان بسته است. تعداد دندان پزشک و تجهیزات محدود است و روزانه تعداد مشخصی بیمار را می توانند پذیرش کنند. خیلی ها مثل من از آن طرف شهر آمده اند. سوال من این است که وقتی این همه بیمه شده داریم، چرا ظرفیت و تعداد درمانگاه ها این قدر کم است؟

زنی خانه دار و مادر دو فرزند که از یکی از مناطق حاشیه ای خود را به درمانگاه رسانده، می گوید: از 5 صبح بیدار می شوم و بچه به دست راه می افتم تا قبل از 7 به اینجا برسم. سمت ما اصلاً درمانگاه تأمین اجتماعی نیست. بارها شده ساعت ها زیر آفتاب و سرما در صف ایستاده ایم و آخر سر گفته اند ظرفیت تمام شد و بدون نوبت برگشته ایم.

او درباره هزینه درمان در بخش خصوصی ادامه می دهد: همسرم از صبح تا شب کار می کند تا فقط خرج بخورونمیر زندگی را بدهد. با کدام درآمد بچه ها را به کلینیک خصوصی ببرم؟ تازه وقتی هم با هزار دردسر نوبت می گیریم، می گویند در هر مراجعه فقط یک دندان را درست می کنیم. برای چند دندان خراب بچه ام باید چند روز کار و زندگی را تعطیل کنم، کرایه راه بدهم و از 5 صبح آواره باشم؟ اگر خودم سر کار می رفتم، کدام کارفرما این همه مرخصی می داد؟

این روایت، بُعد دیگری از یک ماجرای تلخ را فاش می کند: هزینه درمان برای خانوار فقط مبلغ روی فاکتور کلینیک نیست. رفت وآمد، انتظار، مرخصی از کار و از دست رفتن درآمد روزانه نیز بخشی از هزینه واقعی درمان است که برای خانوارهای کم درآمد به مانعی عبورنشدنی تبدیل می شود.

درمان دندان زنجیره ای از اقدامات است؛ از تشخیص تا عصب کشی گرفته تا بازسازی و روکش و دندان مصنوعی. به تعویق انداختن درمان، دندان قابل ترمیم را به دندان خراب شده ای تبدیل می کند که راهی جز جراحی یا کشیدن آن وجود ندارد. مشکل اینجاست که در درمانگاه های ملکی تامین اجتماعی، خدمات ترمیم و عصب کشی به مراجعه کنندگان ارائه نمی شود و در بخش خصوصی، هزینه های درمان با حقوق های کارگری و کارمندی هیچ تناسبی ندارد.

زنی میانسال که برای درمان دندان خود به درمانگاه مراجعه کرده، می گوید پس از معاینه و تصویربرداری به او اعلام شده که به عصب کشی نیاز دارد، اما این خدمت در درمانگاه ابوریحان انجام نمی شود.

او می گوید: چند روز است از شدت درد بی چاره شده ام. معاینه کردند و عکس گرفتند، بعد گفتند عصب کشی لازم داری ولی ما اینجا انجام نمی دهیم. بیرون پرس وجو کردم؛ ارزان ترین جایی که پیدا کردم 12 میلیون تومان برای عصب کشی و 10 میلیون تومان برای روکش می خواست!

او با اشاره به هزینه های زندگی خود ادامه می دهد: من یک کارگر متخصصم با دو بچه و کلی هزینه تحصیل و زندگی. مگر چقدر حقوق می گیرم که 22 میلیون تومان صرف یک دندان کنم؟ آمده ام بگویم همین دندان قابل ترمیم را بکشند تا خلاص شوم.

البته درباره میزان و نوع خدمات دندان پزشکی قابل ارائه در مراکز تأمین اجتماعی، باید میان محدودیت ظرفیت، سطح خدمات هر مرکز و مواردی که اساساً تحت پوشش بیمه قرار نمی گیرند، تفکیک قائل شد. قیمت هایی که مراجعه کنندگان از مراکز خصوصی نقل می کنند نیز بسته به شهر، پزشک، نوع بیمه و درمان، مواد مصرفی و وضعیت دندان متفاوت است.

با این حال، روایت های مراجعه کنندگان مسئله ای مشترک را نشان می دهد: فاصله میان آنچه بیمار به آن نیاز دارد و خدمتی که با توجه به ظرفیت مرکز یا توان مالی خود می تواند دریافت کند.

در سوی دیگر سالن دندانپزشکی درمانگاه ابوریحان، زنی سالخورده دستش را روی صورتش گذاشته است. دو دندان جلوی او پیش تر از دست رفته و حالا یکی از دندان های آسیابش شکسته است. او می گوید: دندان آسیابم بدجور شکسته و از شدت درد ناچار شده ام برای کشیدنش بیایم. نه پول دندان مصنوعی دارم و نه دستم به ایمپلنت می رسد. همین حالا هم غذا را با هزار عذاب می خورم. اگر این یکی را هم بکشم، عملاً دیگر در این طرف صورتم دندانی برای جویدن غذا باقی نمی ماند. اما مگر چاره دیگری هم دارم؟

مسئله برای او، انتخاب میان تحمل درد و یا پرداخت هزینه ای است که توان تأمین آن را ندارد.

زنی مسن تر که در کنار او نشسته، سفره دل خود را باز می کند و درباره تجربه خود از درمان دندان می گوید: اینجا خدمات محدودی ارائه می شود. وقتی دندان مشکل جدی پیدا می کند، برای عصب کشی، روکش یا کارهای تخصصی باید برویم بخش خصوصی. ایمپلنت و پروتز هم که هزینه خودش را دارد. وقتی پولش را نداشته باشی، آخر کار تنها گزینه ی ممکن برای ما، کشیدن دندان است.

در حیاط درمانگاه، کارگری جوان از دندانی می گوید که ابتدا آسیب محدودی داشته اما بعد از یک اتفاق ساده، وضعیتش بدتر شده است. او ماجرای خود را چنین شرح می دهد: دندانم قبلاً شکستگی جزیی داشت؛ اتفاقی در غذا سنگ ریزه بود و این شکستگی بدتر شد. آمدم اینجا، گفتند باید بکشی، اما نه کشیدنِ معمولی. جراحی می خواهد که ما انجام نمی دهیم.

او برای اطلاع از هزینه درمان به مراکز خصوصی مراجعه کرده است: آنجا گفتند فقط برای یک جراحی ساده دندان باید چند میلیون تومان بدهم. ایمپلنت و کارهای دیگر که اصلاً برای من ممکن نیست. دو ماه است حقوق نگرفته ام و اجاره خانه ام عقب افتاده. فعلاً باید این درد را تحمل کنم تا شاید حقوق بدهند و بتوانم برای جراحی بروم!

این مرد جوان درباره امکان پرداخت اقساطی هزینه های دندان نیز می گوید: تسهیلات و قسط های کلینیک های خصوصی هم برای من جواب نمی دهد. دسته چک می خواهد یا شرایطی دارد که نمی توانم فراهم کنم. وقتی حقوقت سر ماه و کامل پرداخت نمی شود، حتی قسط بندی هزینه درمان هم لزوماً مسئله را حل نمی کند.

او از تأثیر جنگ بر شرایط کاری می گوید: قبل از جنگ اوضاعم بهتر بود، حقوق هر ماه تا قبل از دهم برایم واریز می شد اما از زمان جنگ چهل روزه، عملاً هر دو ماه یک بار حقوق می گیرم، آن هم اندکی کمتر از مبلغی که باید می گرفتم! هزارجا رزومه فرستادم اما کار نیست. نه می توانم کار نکنم و نه با کار فعلی می توانم از پس حداقل های زندگی بر بیایم. هر ماه از اطرافیانم پول قرض می گیرم تا وقتی حقوق گرفتم تازه پول آن ها را بدهم. در چنین شرایطی، جز تحمل درد دندان کار دیگری هم می توانم انجام دهم؟

این روایت نشان می دهد که توان مالی بیمار، تنها به میزان درآمد او محدود نمی شود؛ تأخیر در پرداخت دستمزد نیز می تواند درمان ضروری را تا زمان تأمین پول به تعویق بیندازد.

مجموعه روایت های میدانی و داده های مربوط به شبکه درمان مستقیم تأمین اجتماعی نشان می دهد که پرداخت حق بیمه، به تنهایی به معنای دسترسی آسان و فوری به خدمات دندان پزشکی نیست. برای بیمه شده ای که از یک منطقه حاشیه ای باید مسافت زیادی را برای رسیدن به درمانگاه طی کند، ساعت ها در صف بماند و در نهایت با محدودیت ظرفیت یا نبود خدمت مورد نیاز مواجه شود، درمان رایگان تحت پوشش بیمه، عملاً هیچ معنایی ندارد.

اگر خدمت مورد نیاز در مرکز ملکی ارائه نشود، بیمار ناچار است به بخش خصوصی مراجعه کند؛ جایی که تعرفه های سنگین دندانپزشکی، به ویژه برای خانوارهایی که درآمدشان صرف هزینه های ضروری زندگی می شود، می تواند مانع ادامه درمان شود.

نتیجه این وضعیت به تعویق درمان منجر می شود؛ تعویقی که در مورد بیماری های دهان و دندان، گاهی به معنای پیچیده ترشدن روند درمان است. دندانی که در مراحل اولیه قابل ترمیم است، ممکن است با گذشت زمان، به درمان های پرهزینه تر یا حتی کشیدن نیاز پیدا کند.

بنابراین برای بخشی از بیمه شدگان، کشیدن دندان نه انتخابی از سر ترجیح، بلکه تنها گزینه ای است که در شرایط محدودیت مالی و محدود بودن خدمات درمانی تامین اجتماعی، پیش پای خود می بینند. کارگران در گذر زمان بی دندان می شوند، وقتی راهی برای ترمیم دندان هایشان ندارند. پرداختِ 25 میلیون هزینه عصب کشی و روکش یک دندان آسیا، از پس کارگران برنمی آید؛ حتی کارگران متخصص و یقه سفید هم چنین پولی در بساط ندارند…