وزیر کشور پاکستان سه‌شنبه 20 مرداد بار دیگر راهی تهران شد تا برای بازگرداندن تفاهمنامه‌ای تلاش کند که اسلام‌آباد در شکل‌گیری آن میان تهران و واشنگتن نقش میانجی را ایفا کرده بود، اما با نقض عهد آمریکا اجرای آن متوقف و همزمان با تشدید تنش‌های نظامی در تنگه هرمز، محاصره دریایی نیز از سر گرفته شد. از همین منظر، حضور محسن نقوی در تهران را باید تلاشی برای بازگرداندن دو طرف به متن تفاهمنامه‌ای دانست که اگرچه به امضا رسیده بود اما پیش از آنکه مجال تبدیل شدن به ترتیبات پایدار را پیدا کند، متوقف ماند. بنابراین مأموریت این‌بار اسلام‌آباد احیای تفاهمنامه ای است که هنوز از منظر پاکستان قابلیت اجرا دارد. نقوی در جریان این سفر با مسعود پزشکیان، رییس‌جمهوری، سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، اسکندر مؤمنی، وزیر کشور و محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی دیدار و گفت‌وگو کرد؛ مجموعه دیدارهایی که در بطن آن پیام اسلام‌‌آباد به سطوح عالی تصمیم‌گیری ایران منتقل شده است. در همین چارچوب، وزیر کشور پاکستان از ابلاغ پیام نخست‌وزیر و فرمانده ارتش این کشور به مقامات ایرانی خبر داد که در امتداد نقش میانجیگرانه پاکستان، حامل تلاش این کشور برای جلوگیری از تثبیت وضعیتی است که با توقف اجرای تفاهمنامه و بازگشت فشارهای نظامی و دریایی، هرگونه مسیر دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن را بیش از پیش شکننده کرده است. 

دلیل سفر از زبان سخنگوی وزارت خارجه پاکستان

سخنگوی وزارت خارجه پاکستان درباره اهداف سفر هفته گذشته وزیر کشور این کشور به تهران گفت، اسلام‌آباد همچنان تلاش می‌کند از ظرفیت ارتباطی خود برای بازگرداندن طرف‌های درگیر به مسیر گفت‌وگو و تفاهم استفاده کند. این تلاش در شرایط کنونی به پرونده‌ای گره خورده است که با توقف اجرای تفاهم اسلام‌آباد و تشدید همزمان تنش‌های نظامی میان ایران و آمریکا از یک توافق دیپلماتیک به بحرانی امنیتی در تنگه هرمز امتداد یافته است. «طاهر اندرابی»، سخنگوی وزارت خارجه پاکستان پیش از سفر نقوی به تهران با اشاره به استمرار تماس‌های این کشور با کشورهای منطقه و طرف‌های تفاهم اسلام‌آباد اظهار کرد، پاکستان با همه کشورهای برادر منطقه در تماس است و تلاش‌هایش بر تنش‌زدایی و بازگرداندن طرف‌ها به میز مذاکرات متمرکز است. این تأکید بر استمرار تماس‌ها در حالی مطرح می‌شود که از نگاه پاکستان، تفاهمی که پیش‌تر از مسیر میانجیگری این کشور شکل گرفت، هنوز به‌ عنوان نقطه‌ای برای بازسازی مسیر دیپلماتیک قابل استفاده است و به همین دلیل، تلاش پاکستان برای جلوگیری از فروپاشی کامل مسیری است که پیش‌تر میان تهران و واشنگتن گشوده شده بود. «اندرابی» در ادامه، دامنه این تلاش را فراتر از رایزنی‌های معمول دیپلماتیک توصیف کرد و گفت، پاکستان همزمان نسبت به تلاش‌های مستقیم و غیرمستقیم عناصر خرابکار هوشیار است و در شرایط موجود تلاش می‌کند مسیر حل‌وفصل مسالمت‌آمیز بحران را هموار نگه دارد. این بخش از اظهارات سخنگوی دستگاه دیپلماسی پاکستان را می‌‌توان در امتداد این نگرانی اصلی اسلام‌آباد خواند که استمرار تنش، علاوه بر پیچیده‌تر کردن مناسبات ایران و آمریکا ثبات امنیتی منطقه را نیز تحت تأثیر قرار دهد و امکان ایفای نقش میانجیگرانه پاکستان را از سطح رایزنی به سطح مدیریت بحران بکشاند. با این حال بخش مهمی از اظهارات سخنگوی وزارت خارجه پاکستان به محتوای پیامی مربوط می‌شد که نقوی در تهران به مقام‌های ایرانی منتقل کرده است؛ پیامی که «اندرابی» درباره ماهیت دقیق آن توضیحی نداد و ترجیح داد درباره آن گمانه‌زنی نکند. او تنها گفت که چنین پیام‌هایی طبیعتاً باید درباره صلح منطقه‌ای باشد.

هشدار به انحراف اطلاعاتی آمریکا

وزیر کشور پاکستان نیز در همین مسیر، عصر روز سه شنبه با استقبال اسکندر مؤمنی، وزیر کشور ایران وارد تهران شد و سپس با مقام‌های عالی‌رتبه کشور دیدار کرد. او در این سفر با سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه به گفت‌و‌گو نشست. عراقچی دو روز پیش از سفر فرستاده پاکستان به تهران با تشریح موضع ایران درباره تلاش واسطه‌ها برای احیای مذاکرات گفته بود که میانجی‌ها همچنان در حال فراهم کردن زمینه‌های لازم برای ازسرگیری گفت‌وگوهای ایران و آمریکا هستند اما از دید تهران تا زمانی که موارد نقض یادداشت تفاهم پایان نیابد و آمریکا اقداماتی را که نقض کرده جبران نکند، امکان آغاز مجدد مذاکرات وجود ندارد. به این ترتیب، سفر نقوی در شرایطی انجام شد که اصل میانجیگری برای ازسرگیری مذاکرات از سوی تهران منتفی تلقی نمی‌شود، اما بازگشت به میز مذاکره به عبور از یک مانع مشخص، یعنی جبران نقض تفاهم مشروط شده است. این شرط در واقع نقطه اتصال رایزنی‌های پاکستان با مسأله تنگه هرمز نیز محسوب می‌شود؛ زیرا همزمان با توقف اجرای تفاهمنامه و تشدید تنش میان ایران و آمریکا، وضعیت مسیرهای دریایی این آبراه راهبردی به یکی از مهم‌ترین موضوعات مورد رایزنی تهران با واسطه‌ها تبدیل شده است.  عراقچی درباره آخرین وضعیت گفت‌وگوهای ایران و عمان اعلام کرده بود که این مذاکرات بر تعیین مسیرهای دریایی جدید در تنگه هرمز متمرکز است و روند آن به مراحل پایانی نزدیک شده و قرار است با جایگزین شدن مسیرهای جدید به جای مسیرهای قدیمی، چارچوب فنی و حقوقی تازه‌ای برای تردد دریایی ایجاد کند. با این حال، وزیر امور خارجه تصریح کرده است، توافق احتمالی با عمان درباره مسیرهای دریایی به معنای باز شدن تنگه هرمز نیست و گشایش این آبراه به تحقق شرایط دیگری وابسته است که به گفته او از طریق واسطه‌ها منتقل شده است.

عراقچی در توضیح بیشتر افزوده است، مسیرهای موجود در سال 1968 تعیین شده بودند اما تحولات جنگ اخیر ضرورت بازنگری در آنها را آشکار کرده است و اکنون متخصصان ایرانی و عمانی مشغول بررسی و ترسیم مسیرهای جدید هستند. در همین فضای پرتنش بود که وزیر امور خارجه پس از دیدار با وزیر کشور پاکستان در پیامی خطاب به مقام‌های آمریکایی نسبت به اطلاعات جعلی و اشتباهات محاسباتی هشدار داد و جنگ علیه ایران را نمونه‌ای از محاسبات نادرست واشنگتن دانست. او با اشاره به وضعیت تنگه هرمز تأکید کرد، آمریکا اکنون با یک اشتباه محاسباتی بزرگ‌تر مواجه است و هشدار داد که خطرناک‌تر از اخبار جعلی، اطلاعات جعلی است. 

برپایه اظهارات عراقچی و نیز چنین تحولاتی می‌توان گفت پاکستان می‌کوشد با حفظ کانال ارتباطی خود با تهران و واشنگتن، طرفین را بار دیگر به متن تفاهمنامه بازگرداند؛ تلاشی که اکنون همزمان باید از میان دو مانع عبور کند: بی‌اعتمادی ناشی از نقض توافق از سوی آمریکا و وضعیتی که در تنگه هرمز از سطح اختلاف سیاسی فراتر رفته و به یک بحران امنیتی و دریایی تبدیل شده است.

در ادامه مواضع وزیر امور خارجه کشورمان، محسن رضایی، دبیر جدید شورای عالی امنیت ملی که جای محمدباقر ذوالقدر را گرفته است، مواضع تهران را درباره بحران تنگه هرمز یادآور شد و در شبکه اجتماعی «ایکس» تأکید کرد، بازگشایی تنگه هرمز منوط به تحقق مجموعه‌ای از شروط ایران است. رضایی با بیان اینکه «پیام ایران واضح است» اعلام کرد، تنگه هرمز تا زمانی که ایالات‌متحده به جنگ و محاصره پایان ندهد، دارایی‌های مسدودشده ایران را آزاد نکند و جنگ در سراسر منطقه، از جمله لبنان و غزه، پایان نیابد، بازگشایی نخواهد شد. دبیر شورای عالی امنیت ملی در ادامه تأکید کرد، تا زمان برآورده شدن تمامی این شرایط، تنگه هرمز بسته خواهد ماند.

پزشکیان در دیدار وزیر کشور پاکستان:

تهران و اسلام‌آباد ظرفیت‌های توسعه همکاری را فعال کنند

فرستاده پاکستان در مهم‌ترین دیدار خود با مسعود پزشکیان، رییس‌جمهوری دیدار کرد؛ دیداری که در آن بر پیوندهای عمیق و دیرینه دو کشور و ضرورت تبدیل این روابط به همکاری‌های گسترده‌تر تأکید شد. پزشکیان در این دیدار با اشاره به روابط تاریخی، فرهنگی و مردمی ایران و پاکستان، اهتمام نخست‌وزیر و دیگر مقامات پاکستان برای تقویت همبستگی و توسعه مناسبات با جمهوری اسلامی ایران را ارزشمند دانست. رییس‌جمهوری در ادامه با تأکید بر روابط ممتاز تهران و اسلام‌آباد، آمادگی جمهوری اسلامی ایران را برای تعمیق مناسبات در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی، تجاری، فرهنگی و امنیتی اعلام کرد و گفت، ظرفیت‌های موجود میان دو کشور باید برای ارتقای سطح همکاری‌های دوجانبه مورد استفاده قرار گیرد.

پزشکیان با مرتبط دانستن توسعه روابط دوجانبه با مناسبات منطقه‌ای، بر تقویت تعاملات ایران و پاکستان و بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود برای گسترش همکاری‌های اقتصادی، تجاری، فرهنگی و امنیتی تأکید کرد و افزود، تعمیق این همکاری‌ها می‌تواند با تأمین منافع متقابل دو ملت، به تقویت ثبات و امنیت منطقه نیز کمک کند.

در ادامه این دیدار، سید محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان با ابراز خرسندی از ملاقات با رییس‌جمهوری ایران هدف از سفر خود به تهران را پیگیری توافقات و تفاهمات حاصل از سفر اخیر اسکندر مؤمنی، وزیر کشور ایران به پاکستان عنوان کرد؛ سفری که از نگاه اسلام‌آباد، اکنون باید با پیگیری‌های اجرایی و تقویت سازوکارهای همکاری میان دو کشور همراه شود. نقوی با تأکید بر استحکام روابط تهران و اسلام‌آباد، روابط ایران و پاکستان را مستحکم و ناگسستنی توصیف کرد و گفت، پاکستان با عزم و اراده جدی، توسعه همه‌جانبه مناسبات با جمهوری اسلامی ایران را دنبال می‌کند. این تأکید در ادامه با تصریح او بر ضرورت عملیاتی‌سازی توافقات و تفاهمات دو کشور همراه شد و سفرش به تهران را در همین چارچوب و با هدف تسریع در اجرای توافقات دوجانبه دانست.

روزنامه ایران