به نقل از ایسنا، شاید برایتان جالب باشد اگر همین حالا سری به سایت دیوار بزنید و عبارت فروش مو را جست وجو کنید؛ با ده ها و حتی صدها آگهی روبه رو می شوید که برخی از آنها قیمت های قابل توجهی را برای خرید مو پیشنهاد کرده اند. رقم هایی که شاید برای بسیاری از افراد، فروش مو را به گزینه ای وسوسه کننده تبدیل کند. اما پرسش اصلی اینجاست که چه عواملی افراد را به سمت چنین تصمیمی سوق می دهد؟

واقعیت این است که همه فروشندگان انگیزه یکسانی ندارند. برخی با هدف تأمین هزینه خدمات زیبایی مانند کاشت ابرو یا لمینت مو دست به این کار می زنند و برخی دیگر، تحت فشار مشکلات اقتصادی، فروش مو را راهی برای کسب درآمد می بینند. با این حال، خرید و فروش بخشی از بدن که سال ها نمادی از زیبایی، هویت و اعتمادبه نفس زنان بوده، تنها یک معامله ساده نیست؛ معامله ای که می تواند ابعاد روان شناختی، اجتماعی و حتی حقوقی قابل تأملی داشته باشد. در این گزارش، نگاهی به زوایای مختلف این پدیده و پیامدهای آن خواهیم داشت.

یک دختر جوان که تجربه فروش مو را دارد در گفت وگو با ایسنا گفت: موهایم را فروختم برای این که پول داشته باشم و بتوانم برای خودم چیزی بخرم.

وی افزود: در آن لحظه احساس ناراحتی چندانی نداشتم و به چشم یک معامله ساده به آن نگاه می کردم، اما وقتی آرایشگر موهایم را از ته زد و یک موی پسرانه کج و کوله برایم باقی گذاشت، تازه متوجه شدم چه کرده ام.

این دختر جوان ادامه داد: دو سال تمام طول کشید تا موهایم دوباره قد بکشند و از آن حالت پسرانه خارج شوند، آن روزها از نگاه های مردم واهمه داشتم؛ حس می کردم همه می دانند موهایم را فروخته ام و این فکر، آزاردهنده ترین بخش ماجرا بود و امروز هم وقتی موهای بلند دیگران را می بینم، افسوس می خورم و شدیداً پشیمانم.

وی گفت: در آن زمان پنج میلیون تومان در ازای فروش موهایم گرفتم؛ پولی که نه آنقدر زیاد بود که مشکلاتم را حل کند و نه آنقدر کم که مرا از انجام این کار پشیمان کند.

فروشنده دیگری در گفت وگو با ایسنا تجربه اش را این طور روایت کرد: من موهای خود و دختر هفت ساله ام را فروختم و با پولش برایش یک تخت خواب نو خریدم؛ برخلاف بسیاری انگیزه ام از این فروش مشکلات مالی نبود بلکه دخترم به تازگی مدرسه می رفت و شست وشو و نگهداری از موهای بلندش برایش دشوار شده بود از طرفی خودم نیز هیچ گاه به موی بلند علاقه ی چندانی نداشتم.

وی افزود: به همین دلیل با خودم گفتم به جای این که موها را کوتاه کنیم و دور بریزیم، چرا نفروشیم؟ هم کارمان راحت تر می شود و هم از فروش آن پولی به دست می آید که به کارمان می آید و این تصمیم برایم هرگز سخت نبود؛ بلکه یک معامله ساده و کاملاً کاربردی بود که به نفع خودمان تمام شد.

رییس کانون وکلای دادگستری استان همدان با اشاره به ابهامات حقوقی پیرامون خرید و فروش موی طبیعی، اعلام کرد: این فعالیت منع قانونی مشخصی ندارد، اما مشمول قوانین عمومی جرائم و مالیات می شود.

سعید آیینه وند در پاسخ به پرسش های مطرح شده درباره ابعاد حقوقی این معاملات، ضمن تأکید بر فقدان قانون خاص در این زمینه، تصریح کرد: فروش موی طبیعی برای بزرگسالان هیچ ایراد قانونی ندارد و نیاز به اخذ مجوز از وزارت بهداشت یا اتحادیه نیست.

وی درباره معاملات با افراد زیر 18 سال، شرط اصلی را رضایت والدین دانست و هشدار داد: در صورت اثبات ورود ضرر یا نقص به فرد غیربالغ، مسئولیت مدنی بر عهده والدین خواهد بود و آنان در قبال عواقب کار پاسخگو هستند.

آیینه وند در بخش دیگری از سخنان خود به بحث مالیات در این خصوص اشاره کرد و گفت: درآمد حاصل از فروش مو، قطعاً مشمول مالیات است؛ به خصوص اگر این درآمد هنگفت و مستمر باشد، مشمول قوانین مالیاتی خواهد شد.

وی درباره تنظیم قرارداد در این خصوص، تأکید کرد: تنظیم قرارداد کتبی الزامی نیست، اما در صورت نگارش، باید مواردی مانند تعهدات فروشنده، مبلغ معامله (ثمری که می گیرد)، نحوه پرداخت و تحویل (طریق گرفتن و دادن) به وضوح قید شود و حتماً با رسید همراه باشد و خریدار و فروشنده تأیید کنند که تمامی موارد به روشنی مشخص شده است.

رییس کانون وکلای همدان مهمترین تمایز فروش مو در مقایسه با فروش خون و اعضای بدن را در نبود آیین نامه و قانون خاص دانست و خاطرنشان کرد: برخلاف خون و برخی اعضای بدن که دارای قوانین و مقررات ویژه هستند، برای فروش مو قانون خاصی وجود ندارد و صرفاً چند فتوا مبنی بر جواز آن صادر شده است.

وی در پاسخ به سؤال درباره سوءاستفاده خریدار از تصاویر یا اطلاعات فروشنده، تأکید کرد: این موارد تفاوتی با سایر جرائم عمومی ندارد و تحت قوانین جرائم رایانه ای و فضای مجازی رسیدگی می شود؛ همچنین اگر تخلفی مانند کلاهبرداری یا عرضه غیربهداشتی رخ دهد، هیچ خصوصیتی در مو بودن موضوع وجود ندارد و بر اساس قوانین عمومی مانند سایر کالاها با متخلف برخورد می شود.

آیینه وند در پایان تأکید کرد که در حال حاضر خلأ قانونی مشخصی در این حوزه وجود دارد و دادگاه ها بر اساس قوانین عمومی و اصول حقوقی به پرونده های احتمالی رسیدگی خواهند کرد.

یک روانشناس اجتماعی با اشاره به داغ شدن بازار فروش موی زنان در فضای مجازی، این پدیده را معلول نیازسازی کاذب و فشارهای اقتصادی دانست و هشدار داد: عادی شدن این رفتار، جامعه را به سمت فروش سایر اعضای بدن سوق می دهد و بار روانی سنگینی را بر خانواده ها تحمیل می کند.

علیرضا شریفی یزدی در گفت وگو با ایسنا با اشاره به بحث آسیب شناسی پدیده فروش موی زنان در شبکه های اجتماعی، اظهار کرد: متأسفانه این روزها فروش مو به یک صنعت پول ساز در فضای مجازی تبدیل شده است، اما جالب اینجاست که هیچ کس به صورت رودررو حاضر نیست از این موضوع حرف بزند.

این استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه روانشناسی خانواده با اشاره به اینکه این مسئله ریشه در دو واقعیت مهم دارد، افزود: اول اینکه جامعه ما به مرحله ای رسیده که ظاهر افراد بر باطن آنها اولویت پیدا کرده است و دوم اینکه هر جا خلأ اقتصادی باشد، گروهی برای تبدیل آن خلأ به کالا و درآمدزایی وارد میدان می شوند.

وی با اشاره به نظریه اثر رژ لب قرمز در اقتصاد، خاطرنشان کرد: در شرایطی که قدرت خرید مردم کاهش می یابد، گرایش به خرید کالاهای کوچک و تزیینی مانند رژلب یا خدمات زیبایی مثل بوتاکس، ژل و اکستنشن مو به شدت افزایش می یابد؛ امروز در ایران، بسیاری از زنان به جای تأمین نیازهای اساسی مانند مسکن، سلامت یا چکاپ های پزشکی، هزینه های هنگفتی صرف تغییر ظاهر خود می کنند و برخی حتی برای تأمین این هزینه ها، ناچار به فروش موی خود می شوند.

این روانشناس اجتماعی با تأکید بر اینکه این پدیده فقط مختص فروش مو نیست، گفت: نگران کننده تر اینکه فروش مو می تواند مقدمه ای برای عادی سازی فروش سایر اعضای بدن باشد.

شریفی یزدی با تاکید بر اینکه متأسفانه فروش کلیه در خیابان شهرهایی مثل تهران به یک معضل آشکار تبدیل شده، ادامه داد: دلالانی در این حوزه فعالیت می کنند و اگر ما فروش مو را عادی بدانیم، باید منتظر گسترش این بازار در بخش های دیگر بدن نیز باشیم.

وی در ادامه به تابوهای فرهنگی در این زمینه اشاره کرد و افزود: در فرهنگ مناطق غربی کشور ما، به ویژه در استان هایی مانند لرستان و کردستان، مو دارای تقدس است و حتی در قسم های محاوره ای از آن یاد می شود.

این روانشناس اجتماعی ادامه داد: به همین دلیل، فروش مو برای بسیاری از خانواده ها تحقیرآمیز به نظر می رسد و پدران یا همسران معمولاً با فروش آن مخالفت می کنند؛ در حالی که خرید موی اکستنشن برای زنان خانواده را نوعی لطف و محبت تلقی می کنند که این دوگانگی، ریشه در ذهنیت مردسالارانه دارد.

وی خشونت پنهان را یکی دیگر از ابعاد این قضیه برشمرد و تصریح کرد: وقتی فردی به دلیل فشار اقتصادی مجبور به فروش بخشی از بدن خود می شود، این اقدام نوعی خشونت سفید و غیرمستقیم محسوب می شود.

شریفی یزدی با بیان اینکه این تحقیر نهفته، می تواند به سرخوردگی، افسردگی و پرخاشگری دامن بزند، تصریح کرد: از منظر روان شناختی، این سرخوردگی ها گاه به خشونت های خیابانی یا ناآرامی های اجتماعی تبدیل می شود.

این پژوهشگر حوزه روابط و خانواده با بیان اینکه بار روانی این چرخه معیوب ابتدا بر خود فرد، سپس خانواده و در نهایت بر جامعه وارد می شود، بر ضرورت اتخاذ راهکارهای چندوجهی تأکید کرد و گفت: اولین و مهم ترین گام، بهبود شرایط اقتصادی و حمایت فوری از دهک های پایین جامعه، به ویژه زنان سرپرست خانوار است تا نیازهای اولیه شان تأمین شود و به سمت چنین اقداماتی نروند.

وی در ادامه بر فرهنگ سازی عمیق و بلندمدت از طریق آموزش و پرورش، رسانه های جمعی به ویژه صداوسیما و شبکه های اجتماعی تأکید کرد و افزود: آگاهی بخشی درباره پیامدهای روانی و اجتماعی فروش مو و ترویج ارزش های اصیل انسانی، نقش مؤثری در کاهش این معضل خواهد داشت.

شریفی یزدی همچنین نظارت جدی بر تبلیغات فضای مجازی را ضروری دانست و خاطرنشان کرد: بسیاری از این تبلیغات با ایجاد نیازهای کاذب، زنان را به سمت هزینه های غیرضروری و تأمین مالی از این راه سوق می دهند.

وی با تأکید براینکه تا زمانی که ناامیدی اقتصادی و شکاف طبقاتی حل نشود، این پدیده و نمونه های مشابه آن ادامه خواهند یافت، خاطرنشان کرد: متولیان امر باید هم به فکر ریشه های اقتصادی و هم به فکر درمان های فرهنگی بلندمدت باشند؛ در غیر این صورت، هزینه های سنگین روانی و اجتماعی آن گریبان گیر همه ما خواهد شد.

فروش موی بانوان را نمی توان صرفاً یک معامله ساده یا یک انتخاب شخصی دانست. این پدیده، در یک سو بازتابی از فشارهای اقتصادی است که برخی زنان را برای تأمین بخشی از هزینه های زندگی به فروش مو سوق می دهد و در سوی دیگر، برای عده ای تصمیمی با انگیزه های زیبایی یا سلیقه شخصی به شمار می رود.

با این حال، فارغ از انگیزه ها، فروش مو موضوعی است که ابعاد روان شناختی، اجتماعی، بهداشتی و حقوقی آن نباید نادیده گرفته شود. از همین رو، در کنار حمایت از افرادی که به دلیل مشکلات معیشتی ناچار به چنین انتخابی می شوند، افزایش آگاهی عمومی درباره پیامدهای این اقدام نیز می تواند به تصمیم گیری آگاهانه تر و مسئولانه تر افراد کمک کند.