بازار گوشت قرمز ایران در حالی وارد مرداد 1405 شده که یک تناقض بزرگ در آن دیده می‌شود. از یک سو، به گفته افشین صدر دادرس مدیرعامل اتحادیه دام سبک، قیمت دام زنده نسبت به عید قربان حدود 30 درصد کاهش یافته است، اما از سوی دیگر قیمت گوشت در خرده‌فروشی‌ها همچنان در سطوح بالا باقی مانده و خانوارها کاهش محسوسی را احساس نمی‌کنند. بررسی روند تاریخی قیمت گوشت از سال 1383 تا مرداد 1405 نشان می‌دهد این بازار طی بیش از دو دهه بیش از 150 برابر رشد قیمت را تجربه کرده است؛ رشدی که علاوه بر تورم، از ضعف ساختار توزیع، افزایش هزینه‌های تولید، محدودیت صادرات و سهم بالای واسطه‌ها تأثیر گرفته و اکنون نیز مانع انتقال کاهش قیمت دام زنده به سفره مردم شده است.

برنا نوشت: آمارهای رسمی نشان میدهد  قیمت گوشت قرمز نشان می‌دهد هر کیلوگرم گوشت در سال 1383 حدود 4 هزار و 300 تومان قیمت داشت. این رقم در سال 1388 به 13 هزار تومان، در سال 1393 به 32 هزار تومان، در سال 1398 به 86 هزار تومان و در سال 1400 به 130 هزار تومان رسید.

اما بیشترین جهش قیمتی از سال 1401 آغاز شد. قیمت گوشت در سال 1401 به حدود 220 هزار تومان، در سال 1402 به 530 هزار تومان و در سال 1403 به حدود 665 هزار تومان رسید. در سال 1404 نیز بازار در همین سطوح بالا یعنی یک میلیون 400  و حتی بالای این ارقام باقی ماند و تا مرداد 1405 نیز اگرچه نوسان‌هایی در بازار مشاهده شده، اما قیمت گوشت همچنان فاصله زیادی با قدرت خرید خانوارها دارد.

این آمار نشان می‌دهد قیمت گوشت نسبت به سال 1383 بیش از 150 برابر افزایش یافته؛ در حالی که درآمد بسیاری از خانوارها با چنین رشدی همراه نبوده و همین مسئله موجب کاهش سرانه مصرف گوشت قرمز در کشور شده است.

دام ارزان شده، اما سود آن به مردم نمی‌رسد

افشین صدر دادرس، مدیرعامل اتحادیه دام سبک کشور، با اشاره به کاهش حدود 30 درصدی قیمت دام زنده اعلام کرده است که افزایش عرضه دام، خشکسالی، کاهش کیفیت مراتع، مشکلات نقدینگی دامداران و محدودیت صادرات از مهم‌ترین عوامل افت قیمت دام بوده است.

به گفته وی، دامداران به دلیل افزایش هزینه نگهداری ناچار به عرضه دام شده‌اند، اما این کاهش قیمت در حلقه‌های بعدی زنجیره از بین می‌رود و مصرف‌کننده عملاً از آن بهره‌ای نمی‌برد. به اعتقاد دادرس، تا زمانی که ساختار توزیع اصلاح نشود، کاهش قیمت دام زنده تأثیر محسوسی بر بازار گوشت نخواهد داشت.

چرا گوشت با وجود افت قیمت دام، ارزان نمی‌شود؟

کارشناسان اقتصاد کشاورزی معتقدند قیمت دام زنده تنها بخشی از قیمت نهایی گوشت را تشکیل می‌دهد. هزینه‌های کشتار، بسته‌بندی، حمل‌ونقل، سردخانه، مالیات، سود عمده‌فروشان و خرده‌فروشان و همچنین حضور واسطه‌های متعدد، موجب می‌شود کاهش قیمت دام به مصرف‌کننده منتقل نشود.

از سوی دیگر، افزایش قیمت نهاده‌های دامی، هزینه انرژی، دستمزد نیروی کار و هزینه‌های لجستیکی نیز فشار مضاعفی بر زنجیره تولید وارد کرده است.

مقایسه ایران با کشورهای همسایه

بررسی بازار کشورهای منطقه نشان می‌دهد فاصله قیمت دام زنده تا گوشت مصرف‌کننده در ایران بیشتر از بسیاری از کشورهای همسایه است.

در ترکیه، دولت با توسعه فروشگاه‌های زنجیره‌ای، نظارت مستمر بر بازار و عرضه مستقیم، فاصله قیمت تولید تا مصرف را کنترل می‌کند.

در آذربایجان و قزاقستان نیز تعاونی‌های دامداری و کشتارگاه‌های صنعتی نقش مهمی در کوتاه شدن زنجیره توزیع دارند و کاهش قیمت دام زنده با سرعت بیشتری در بازار گوشت منعکس می‌شود.

در کشورهای صادرکننده بزرگی مانند برزیل، استرالیا و نیوزیلند نیز به دلیل رقابت بالا، شفافیت بازار و حذف واسطه‌های غیرضروری، نوسانات قیمت دام زنده در مدت کوتاهی بر قیمت گوشت اثر می‌گذارد.

کاهش مصرف گوشت، پیامد مستقیم افزایش قیمت

کارشناسان اقتصادی معتقدند ادامه روند افزایش قیمت گوشت طی سال‌های اخیر موجب کاهش قابل توجه مصرف سرانه گوشت قرمز در ایران شده است. بسیاری از خانوارها به دلیل افت قدرت خرید، مصرف گوشت را کاهش داده یا به سمت مصرف مرغ، تخم‌مرغ و سایر منابع پروتیینی ارزان‌تر رفته‌اند؛ موضوعی که در بلندمدت می‌تواند بر امنیت غذایی و سلامت جامعه نیز اثرگذار باشد.

راهکارهای کارشناسان برای کاهش قیمت گوشت

فعالان صنعت دامپروری و اقتصاددانان معتقدند برای ایجاد تعادل در بازار گوشت باید مجموعه‌ای از سیاست‌ها به‌طور هم‌زمان اجرا شود. حذف واسطه‌های غیرضروری، توسعه عرضه مستقیم دام و گوشت، حمایت هدفمند از دامداران، تأمین نهاده‌های دامی با قیمت مناسب، تسهیل صادرات در زمان مازاد تولید، ایجاد سامانه شفاف رصد قیمت از دامداری تا فروشگاه، افزایش بهره‌وری واحدهای دامداری و تقویت نظارت بر شبکه توزیع، مهم‌ترین راهکارهایی هستند که می‌توانند فاصله قیمت تولید تا مصرف را کاهش دهند.