اکران عمومی فیلم سینمایی استخر در سینماهای کشور آغاز شده است، اثری که نخستین بار در جریان رقابت های چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر (بهمن 1404) به نمایش درآمد و نظرات متفاوتی را به همراه داشت.

به گزارش فرارو، سروش صحت در سینمای امروز ایران صاحب جهانی منحصربه فرد و لحنی به شدت شخصی است. در این جهان خودساخته، آدم های معمولی در موقعیت هایی اندکی نامتعارف، درباره مفاهیم عمیقی چون مرگ، عشق، تنهایی و معنایی زندگی و بحران های وجودی حرف می زنند. در آثار او، گاهی یک شوخی ساده و پیش پاافتاده، شخصیت ها و حتی مخاطب را به پرسشی فلسفی و جدی درباره ماهیت زندگی سوق می دهد.

استخر به عنوان سومین فیلم بلند سینمایی صحت، همچنان در امتداد همین جهان فکری و بصری اتفاق می افتد. اما این بار آشنایی بیش از اندازه مخاطب با قواعد این جهان و تکرار موتیف های پیشین، به یکی از مهم ترین ضعف های ساختاری فیلم تبدیل شده است.

داستان فیلم بر محور زندگی زوجی بنا شده است که پس از سپری کردن بیش از دو دهه زندگی مشترک، اکنون به مرز فروپاشی و جدایی رسیده اند. این رابطه که سال هاست زیر فشار سنگین روزمرگی، بی تفاوتی های مکرر و فرسودگی عاطفی از حرکت و پویایی بازمانده، اکنون ناچار است با گذشته خود و امکان قطعی پایانش روبه رو شود.

این ایده مرکزی، در نگاه نخست، کاملاً با اتمسفر سینمای سروش صحت هم خوانی دارد: آدم هایی کاملا عادی، در یک موقعیت ملموس و آشنا، گرفتار پرسش هایی می شوند که از ابعاد زندگی روزمره شان به مراتب بزرگ تر است. مشکل بنیادین اثر اما از جایی آغاز می شود که استخر به جای کشف مسیرهای دراماتیک تازه برای بسط این ایده، به بازتولید و تکرار الگوهایی روی می آورد که پیش تر در آثار قبلی صحت کارکرد مؤثرتری داشتند.

در یک قیاس تحلیلی با جهان با من برقص (1397) — فیلمی که با وجود گذشت سال ها همچنان نقطه اوج پختگی سینمای صحت محسوب می شود — استخر چه از منظر انسجام فیلمنامه و چه از زاویه ظرافت های کارگردانی، اثری کم رمق تر جلوه می کند. حتی فیلم دوم او، صبحانه با زرافه ها (1402)، نیز در حفظ ریتم درونی و پیشبرد روایت داستان، موفق تر از این اثر تازه عمل کرده بود.

بزرگ ترین عارضه فیلم، ابتلا به یک ریتم دوپاره و متناقض است. نیمه نخست فیلم، با تمرکز بر معرفی دقیق شخصیت ها و شکل دادن به موقعیت مرکزی داستان، موفق می شود مخاطب را به تدریج وارد جهان قصه کند. اما در نیمه دوم، موتور محرک فیلم به شکل محسوسی از حرکت بازمی ماند. سکوت های طولانی و مکث ها که در سینمای مدرن قرار است به فیلم عمق روان شناختی ببخشند، در بسیاری از لحظات فاقد کارکرد معنایی هستند و صرفاً زمان فیلم را اشغال می کنند. در این میان، شوخی ها گاهی با تاخیر فرود می آیند و لحظات احساسی پیش از آنکه فرصت اثرگذاری پیدا کنند، در میان هیاهوی ایده های پراکنده فیلمنامه گم می شوند.

فیلم سینمایی استخر از یک جاه طلبی مضمونی رنج می برد؛ اثری که هم زمان می خواهد یک فیلم سرگرم کننده باشد، هم داستانی تلخ درباره بحران یک رابطه را روایت کند، هم رگه هایی از کمدی فانتزی داشته باشد و هم به عنوان تاملی درباره گذر بی رحم زمان و فرسودگی ظاهر شود. این جاه طلبی فی نفسه نقطه ضعف نیست، اما عدم توانایی فیلمساز در ایجاد تعادل میان این عناصر متضاد، به کلیت اثر ضربه زده است.

در طول روایت، هر ایده گاه به جای آنکه به بسط ایده قبلی کمک کند، صرفاً فضای آن را غصب می کند. نتیجه نهایی، فیلمی است که در بخش هایی از نظر مضمونی جذاب می نماید، اما در پیشبرد دراماتیک و خلق نقطه اوج خود با لکنت مواجه می شود.

با تمام این کاستی ها، استخر در بهترین و درخشان ترین سکانس هایش به ما یادآوری می کند که چرا سینمای سروش صحت همچنان برای مخاطب جذابیت دارد. او در خلق شخصیت های خاکستری که هم زمان مضحک و عمیقاً غمگین اند، مهارت و ظرافت ویژه ای از خود نشان می دهد. آدم هایی که حتی در لحظات کمیک و خنده دار، نشانه ای از شکست، تنهایی مزمن یا ترسی درونی را با خود حمل می کنند. فیلم دقیقا در لحظاتی موفق تر عمل می کند که از تلاش برای عجیب بودن فاصله می گیرد و اجازه می دهد شخصیت هایش در نهایت سادگی و آسیب پذیری انسانی شان دیده شوند.

در مرکز این جهان پرالتهاب اما ساکن، حضور امین حیایی یک انتخاب متفاوت و ریسک پذیر برای سینمای صحت به شمار می رود. او در نقش مردی گرفتار در منجلاب بی تفاوتی و خستگی مفرط عاطفی، کمتر به جذابیت های ستاره ای خود تکیه کرده و بیشتر در تلاش است تا نوعی استیصال و بی حسی درونی را بازتاب دهد. بدون شک این کنترل در بازی و درک درست از نقش، یکی از مهم ترین نقاط قوت و برگ های برنده فیلم است.

در نقطه مقابل او، سحر دولتشاهی نیز با تسلط همیشگی اش، بخش قابل توجهی از بار سنگین عاطفی داستان را به دوش می کشد و موفق می شود تنش زیرپوستی موجود در رابطه این زوج رو به ویرانی را تا انتها حفظ کند.

حضور بازیگران فرعی و چهره های آشنا، به فیلم حسی از صمیمیت می بخشد؛ حسی که سال هاست بخشی از جذابیت آثار سروش صحت را شکل داده است. اما نکته حائز اهمیت این است که همین سطح از آشنایی، گاهی در فیلم جدید علیه خود اثر عمل می کند. برخی از این حضورها و تیپ سازی ها، بیشتر تداعی کننده آثار قبلی کارگردان هستند تا اینکه به خلق جهانی مستقل برای استخر کمک کنند. در مواردی نیز، شخصیت ها بیشتر در حد ایده هایی خام باقی مانده اند و فرصت تبدیل شدن به موجودیتی کامل را پیدا نکرده اند.

با تمام این تفاسیر، استخر را نمی توان یک شکست مطلق دانست. فیلم همچنان از نگاه انسانی و لحن شخصی سروش صحت برخوردار است. او هنوز هم می تواند از دل عادت های عجیب آدم های معمولی و موقعیت های روزمره، به پرسش هایی بزرگ درباره تنهایی، عشق و گذر زمان دست یابد.

در نهایت، استخر درباره رابطه ای است که از حرکت بازمانده و شاید ناخواسته، خود فیلم نیز گاهی به همین وضعیتِ سکون دچار می شود. جهان سینمایی سروش صحت همچنان قابل تشخیص و دوست داشتنی است، اما این بار کمتر مخاطبش را غافلگیر می کند. او همچنان می داند چگونه از یک موقعیت ساده، پرسشی بزرگ درباره زندگی بیرون بکشد؛ مسئله اصلی این است که استخر پاسخ روشن یا حتی مسیر تازه ای برای رسیدن به آن پرسش پیدا نمی کند.

منبع: فرارو