به نقل از همشهری آنلاین، خواب روزانه برای سالمندان همیشه نشانه استراحت نیست. اگر چرت های کوتاه به خواب های طولانی و مکرر در طول روز تبدیل شوند، ممکن است زنگ خطری باشند که از یک بیماری پنهان، اختلال خواب یا حتی عوارض داروها خبر می دهد؛ نشانه ای که بسیاری از خانواده ها آن را به اشتباه پای افزایش سن می گذارند.

متخصصان می گویند پاسخ به این سؤال، به مدت، زمان و علت خوابیدن بستگی دارد. مثلا یک چرت کوتاه بعدازظهر می تواند به افزایش هوشیاری و کاهش خستگی کمک کند، اما خواب های طولانی و مکرر در طول روز به خصوص اگر به تازگی شروع شده باشند، ممکن است هشداری از وجود یک مشکل زمینه ای باشند.

دکتر رضا نصری، متخصص طب سالمندی در این زمینه به همشهری آنلاین می گوید: یکی از اشتباهات رایج خانواده ها این است که هر خواب روزانه ای را ناشی از افزایش سن و طبیعی می دانند. در حالی که افزایش نیاز به خواب در طول روز همیشه طبیعی نیست.

نصری توضیح می دهد که با افزایش سن، الگوی خواب تغییر می کند. خواب شبانه معمولا سبک تر می شود، سالمندان بیشتر از خواب بیدار می شوند و ممکن است زودتر از سنین قبل، از خواب بیدار شوند. با این توصیفات، یک چرت کوتاه 20 تا 30 دقیقه ای در ساعات اولیه بعدازظهر مخصوصا اگر فرد شب قبل خواب کافی نداشته باشد، معمولا جای نگرانی ندارد و حتی می تواند تمرکز، خلق وخو و عملکرد ذهنی او را بهتر کند. اما اگر خواب روزانه به یک یا دو ساعت برسد یا فرد چند بار در روز بخوابد، بهتر است علتش بررسی شود.

پزشکان تأکید می کنند خواب آلودگی بیش از حد در طول روز، گاهی اولین نشانه یک بیماری پنهان است؛ افسردگی، کم کاری تیرویید، کم خونی، دیابت کنترل نشده، نارسایی قلبی، بیماری های ریوی، اختلالات خواب مانند وقفه تنفسی حین خواب (آپنه) یا عفونت های مزمن همگی می توانند باعث شوند سالمند بیشتر از گذشته در طول روز بخوابد.

نصری درباره ارتباط میان خواب روزانه و اختلالات شناختی می گوید: تحقیقات نشان می دهند افزایش ناگهانی و غیرعادی چرت زدن های روزانه در سالمندان گاهی می تواند از نشانه های اولیه تغییرات مغزی مرتبط با بیماری آلزایمر و سایر انواع زوال عقل (دمانس) باشد. این تغییرات مغزی ممکن است ساعت زیستی بدن را مختل کند و باعث شود فرد در طول روز خواب آلودتر و شب ها دچار بی خوابی یا خواب منقطع شود. البته این الگو درباره همه سالمندان صدق نمی کند و به تنهایی هم به معنای ابتلا به این بیماری نیست، اما در صورت بروز ناگهانی یا تشدید باید بررسی پزشکی انجام شود.

او به شیوع افسردگی در این سنین و ارتباطش با خواب هم اشاره می کند: در خیلی از سالمندان، افسردگی تظاهر متفاوتی نسبت به سنین جوانی دارد و ممکن است به جای احساس غم، با خواب آلودگی روزانه و کاهش انرژی و بی علاقگی به فعالیت های روزمره خود را نشان دهد.

نصری، هشدار جدی دیگری را نیز مطرح می کند که به سلامت جسمی سالمندان گره خورده است؛ خوددرمانی با داروهای خواب آور. او می گوید: خیلی از سالمندان برای حل بی خوابی شبانه، به توصیه فرزندان و اقوام، داروهایی مثل آلپرازولام، کلونازپام مصرف می کنند. از آنجا که کبد و کلیه سالمندان این داروها را بسیار دیرتر دفع می کند، اثر مخرب این داروها تا روز بعد در بدن باقی می ماند. این خواب آلودگی روزانه، تعادل سالمند را به هم می زند و متاسفانه عامل اصلی سقوط (زمین خوردن) و شکستگی های خطرناک استخوان لگن در این سنین است و گاهی فرد سالمند را برای همیشه زمین گیر می کند یا عمرش را کم می کند.

یکی از چالش های بزرگ فرزندان، مقاومت شدید سالمندان در برابر مراجعه به پزشک برای حل مشکلات شان است. نصری در پاسخ به اینکه با این مقاومت چطور باید برخورد کرد، توضیح می دهد: سالمندان دوست ندارند احساس ناتوانی کنند یا برچسب بیماری بخورند. پس فرزندان نباید با لحن دستوری یا توبیخی با آن ها صحبت کنند. مثلا به جای اینکه بگویند چرا این قدر می خوابی؟ حتماً مریض شدی باید ببرمت دکتر ، یا چرا انقدر لجبازی می کنی؟ بهتر است با لحن همدلانه بگویند: عزیزم، بیا یک چکاپ ساده انجام بدیم تا ببینیم چطور می تونیم حالت رو بهتر کنیم.

به گفته نصری تمرکز گفتگو باید روی بهبود کیفیت زندگی و حفظ استقلال سالمند باشد، نه متهم کردن او به لجبازی و حرف ناشنوی و بیماری.

بالاخره چه مدل خواب روزانه فرد سالمند خطرناک و کدام فرم خواب ایمن است؟ نصری در این باره پاسخ می دهد: اگر سالمندی که همیشه بعد از ناهار 20 دقیقه استراحت می کرد، حالا هر روز دو تا سه ساعت می خوابد، یا اگر در طول روز بارها ناخواسته به خواب می رود، این تغییر را نباید صرفا به حساب بالا رفتن سن گذاشت. در چنین شرایطی کیفیت خواب شبانه، داروهای مصرفی، وضعیت روحی، بیماری های زمینه ای و حتی احتمال ابتلا به اختلالات خواب بررسی شود.

این متخصص طب سالمندی تاکید می کند که سالمندان برای داشتن خواب شبانه بهتر، باید هر شب رأس ساعت مشخصی بخوابند و رأس ساعت مشخصی هم بیدار شوند، فعالیت بدنی سبک مثل پیاده روی روزانه داشته باشند، عصرها از مصرف زیاد چای و قهوه پرهیز کنند و چرت روزانه خود را به 20 تا 30 دقیقه محدود کنند.

او می گوید: اگر نیاز به خواب روزانه ناگهان افزایش پیدا کرد یا خواب آلودگی با کاهش سطح هوشیاری، اختلال حافظه، تنگی نفس، خر و پف شدید یا وقفه تنفسی موقع خواب همراه بود، بررسی توسط یک پزشک متخصص باید در اولویت قرار گیرد.