دیوید هرست، تحلیلگر و کارشناس ارشد مسائل خاورمیانه در نشریه میدل ایست آی .

به نقل از نشریه میدل ایست آی ، آنچه در ابتدا تنها احتمال وقوع آن مطرح می شد، اکنون بیش از پیش رنگ واقعیت به خود گرفته است. حملات مشترک آمریکا و اسراییل به ایران، به تدریج در حال تبدیل شدن به سومین جنگ خلیج فارس است.

دونالد ترامپ پس از امضای توافق آتش بسی که حاکمیت ایران بر تنگه هرمز را به رسمیت می شناخت و اسراییل را نیز به توقف عملیات نظامی در لبنان متعهد می کرد، به تدریج از اجرای این تعهدات فاصله گرفت و در نهایت، با ازسرگیری عملیات نظامی، به تشدید دوباره درگیری ها انجامید. این توافق در داخل هر دو کشور نیز با واکنش های منفی روبه رو شد. منتقدان دونالد ترامپ او را به دلیل پذیرش اصل آتش بس مورد انتقاد قرار دادند، در حالی که در اسراییل، انتقادها متوجه بنیامین نتانیاهو بود؛ زیرا این تصور شکل گرفت که او از روند مذاکرات کنار گذاشته شده و ایالات متحده، به عنوان مهم ترین متحد و تأمین کننده تسلیحات اسراییل، عملاً تل آویو را به پذیرش توافقی زودهنگام وادار کرده است.

هیچ یک از این دو رهبر نتوانستند از توافقی دفاع کنند که از دید بسیاری، به منزله عقب نشینی از مواضع پیشین تلقی می شد. هر دو نیز در آستانه رقابت های انتخاباتی قرار دارند و اتخاذ موضعی سخت گیرانه در قبال تهران را نه صرفاً بخشی از سیاست خارجی، بلکه عاملی تعیین کننده برای حفظ موقعیت سیاسی خود می دانند. بر همین اساس، دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو در چرخه ای گرفتار شده اند که خود در شکل گیری آن نقش داشته اند. به محض آن که ادعاهای مکرر درباره نابودی کامل یا درهم شکستن ایران با واقعیت های میدانی هم خوانی نداشت، بازگشت به گزینه نظامی بار دیگر به عنوان تنها راه پیش روی آنان مطرح شد.

در ادامه، این الگو با تجربه های پیشین اسراییل در غزه و لبنان مقایسه می شود؛ جایی که با وجود ترور شماری از رهبران حماس و حزب الله، این گروه ها به فعالیت خود ادامه دادند. از این منظر، تکرار عملیات نظامی تلاشی برای حفظ روایت پیروزی و پوشاندن شکاف میان اهداف اعلام شده و نتایج حاصل از جنگ ارزیابی می شود.

از نگاه ایران، توافقی که با میانجی گری پاکستان و قطر حاصل شد، هرگز چیزی بیش از فرصتی برای ایالات متحده به منظور بازسازی توان نظامی و تجدید ذخایر تسلیحاتی خود نبود. تهران نیز در گذشته هشدار داده بود که در صورت ازسرگیری حملات، نیروهای آمریکایی مستقر در منطقه هدف قرار خواهند گرفت و اکنون این تهدید وارد مرحله اجرا شده است.

در این چارچوب، طی دو هفته گذشته نزدیک به 100 نظامی آمریکایی زخمی شده اند. همچنین در حملات به پایگاه های آمریکا در عراق و اردن، چهار نظامی این کشور جان خود را از دست داده اند و چند فروند بالگرد بلک هاوک نیز در یکی از پایگاه های هوایی اردن آسیب دیده اند. این تحولات نشان می دهد که پنتاگون، با وجود استقرار حدود 50 هزار نیروی نظامی در نزدیک به 20 پایگاه در سراسر خاورمیانه، قادر نیست امنیت کامل تمامی نیروها و تأسیسات خود را در برابر حملات احتمالی تضمین کند.

ایران اکنون همان راهبردی را در قبال دولت ترامپ به کار گرفته که واشنگتن در گذشته در تلاش بود علیه تهران به اجرا بگذارد. در این چارچوب، تهران با افزایش فشار بر مسیرهای کشتیرانی و هدف قرار دادن برخی کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، تلاش می کند اهرم های فشاری ایجاد کند که به تضعیف موقعیت آمریکا در مذاکرات منجر شود. راهبرد مورد نظر دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو بر تلفیق فشار نظامی و مذاکره استوار بوده است؛ رویکردی که در مقاطعی حتی هیئت های مذاکره کننده نیز از پیامدهای عملیات نظامی در امان نماندند و هم زمانی دیپلماسی و اقدامات نظامی به یکی از ویژگی های آن تبدیل شد.

در ژوئن 2025، درست در آستانه دیدار مذاکره کنندگان ایران و آمریکا در عمان، اسراییل حملات خود به ایران را آغاز کرد و ایالات متحده نیز حدود یک هفته بعد به این عملیات پیوست. چند ماه بعد، در سپتامبر، اسراییل نشست رهبران سیاسی حماس در دوحه را که برای بررسی یک طرح صلح پیشنهادی آمریکا برگزار شده بود، هدف حمله قرار داد.

تحولات اخیر نشان می دهد که دونالد ترامپ بار دیگر در همان چرخه ای گرفتار شده است که پیش تر نیز تجربه کرده بود. در همین راستا، گزارش ها حاکی از آن است که او هفته گذشته بار دیگر طرح هایی را بررسی کرده که استفاده از نیروهای زمینی آمریکا در عملیات داخل ایران را پیش بینی می کنند.

دونالد ترامپ در گذشته بارها از این موضوع سخن گفته بود که توانسته تا آخرین لحظه، تصور ادامه مذاکرات با ایران را حفظ کند، در حالی که عملیات نظامی در آستانه آغاز قرار داشت. او اواخر سال گذشته نیز به خبرنگاران گفته بود که از روند حمله اسراییل به ایران به طور کامل اطلاع داشته و بر آن اشراف داشته است. اکنون همان شیوه علیه خود دونالد ترامپ به کار گرفته شده است. به این ترتیب، ایران با گسترش دامنه درگیری ها به کشورهایی مانند اردن، عربستان سعودی و یمن، تلاش کرده است میدان نبرد را فراتر از مرزهای اولیه جنگ بکشاند؛ کشورهایی که در ماه نخست درگیری نسبت به سایر طرف ها آسیب کمتری دیده بودند.

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرده است که در صورت ادامه حملات، ایران دامنه درگیری ها را گسترش خواهد داد. هم زمان، انصارالله یمن نیز اعلام کرده اند که در صورت لزوم آماده اند ورودی دریای سرخ را مسدود کنند؛ اقدامی که می تواند ابعاد بحران را به یکی دیگر از مهم ترین گذرگاه های تجارت دریایی جهان گسترش دهد.

در همین حال، درگیری ها میان انصارالله و عربستان سعودی بار دیگر شدت گرفته است؛ تحولاتی که تنگه باب المندب را نیز در معرض افزایش تنش قرار داده است. انصارالله، عربستان را مسئول حمله اخیر به فرودگاه صنعا دانسته و در واکنش، موشک هایی به سوی خاک این کشور شلیک کرده اند؛ اقدامی که آتش بس چهار ساله میان دو طرف را با چالش جدی روبه رو کرده است. این گروه همچنین روز دوشنبه از اعمال محاصره دریایی علیه بنادر عربستان خبر داد. خبرگزاری رویترز گزارش داده که روز سه شنبه، سه نفتکش حامل نفت خام عربستان در دریای سرخ مسیر خود را تغییر داده و به سمت کانال سوئز بازگشته اند.

ایران به تدریج و با بهره گیری از اهرم های مختلف، در تلاش است هزینه های منطقه ای و بین المللی جنگ را برای ایالات متحده افزایش دهد. در همین چارچوب، بهای بنزین در آمریکا بار دیگر از چهار دلار به ازای هر گالن عبور کرده و هم زمان، بسته شدن تنگه هرمز نگرانی ها درباره امنیت انرژی و تجارت جهانی را تشدید کرده است. در صورت ادامه درگیری ها، دریای سرخ نیز ممکن است با اختلال جدی در کشتیرانی روبه رو شود. در همین حال، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، اعلام کرده است که هزینه مستقیم این جنگ برای پنتاگون تاکنون به 37.5 میلیارد دلار رسیده است. بر اساس این روایت، اگر خسارت های واردشده به ایران و زیرساخت های کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز در محاسبات لحاظ شود، هزینه های کلی این درگیری می تواند به مراتب فراتر رفته و حتی به حدود دو برابر این رقم برسد.

دونالد ترامپ بار دیگر در چرخه ای گرفتار شده است که پیش تر نیز تجربه کرده بود. در همین راستا، گزارش ها حاکی از آن است که او هفته گذشته بار دیگر گزینه های مربوط به احتمال اعزام نیروهای زمینی آمریکا به ایران را بررسی کرده است. به نوشته وال استریت ژورنال، دونالد ترامپ در نشست اتاق وضعیت کاخ سفید با مشاوران خود درباره سناریوهایی از جمله تصرف جزیره خارک، به عنوان مهم ترین پایانه صادرات نفت ایران، و نیز احتمال بمباران مجموعه تونل های کوه کلنگ گزلا و هدف قرار دادن زیرساخت های انرژی ایران گفت وگو کرده است.

با این حال، در پنج ماهی که از آغاز این جنگ به رهبری ترامپ و بنیامین نتانیاهو گذشته، فضای داخلی ایالات متحده به تدریج دستخوش تغییر شده است. بر اساس این ارزیابی، مخالفت افکار عمومی آمریکا با ادامه جنگ رو به افزایش است و هم زمان، نگاه انتقادی نسبت به سیاست های اسراییل نیز بیش از گذشته در جامعه آمریکا گسترش یافته است. آیا این تغییر در افکار عمومی اهمیت دارد؟ پاسخ کاملاً مثبت است. تازه ترین نظرسنجی ها نشان می دهد که جنگ از حمایت عمومی در ایالات متحده برخوردار نیست؛ به گونه ای که 77 درصد از رأی دهندگان مستقل معتقدند این جنگ ارزشش را نداشته است و 63 درصد از رأی دهندگان مستقلِ متمایل به حزب جمهوری خواه نیز همین دیدگاه را دارند.

این تحلیل برای تبیین اهمیت افکار عمومی، به تجربه جنگ ویتنام اشاره می کند و یادآور می شود که لیندون بی. جانسون، رییس جمهور وقت آمریکا، بیش از آنکه در میدان نبرد شکست بخورد، در عرصه افکار عمومی موقعیت خود را از دست داد. هرچند خروج کامل نیروهای آمریکایی از سایگون چند سال بعد و در دوران ریاست جمهوری فرد دیگری انجام شد، اما بسیاری از تاریخ نگاران، فوریه 1968 و پس از حمله تِت را نقطه عطف جنگ می دانند.

هم زمان با حضور دونالد ترامپ در اتاق وضعیت (Situation Room) کاخ سفید برای بررسی تحولات جنگ، جی دی ونس، معاون رییس جمهور آمریکا، در گفت وگویی سه ساعته با جو روگان، یکی از پرمخاطب ترین پادکسترهای آمریکا، شرکت کرد. ونس در این گفت وگو چند موضع جنجالی و کم سابقه را مطرح کرد. او اظهار داشت که ایالات متحده نمی تواند صرفاً از طریق بمباران، ایران را وادار به بازگشایی تنگه هرمز کند. همچنین مدعی شد که برخی جریان ها در داخل اسراییل به طور فعال درصدد هستند جایگاه او و نقش دیپلماتیکش را تضعیف کنند. جی دی ونس همچنین ادعا کرد که برخی افراد در ساختار سیاسی اسراییل درصدد هستند با اثرگذاری بر افکار عمومی آمریکا، زمینه تداوم جنگ را برای مدتی نامحدود فراهم کنند.

جی دی ونس در گفت وگوی خود با جو روگان، با اشاره به محدودیت های گزینه نظامی برای بازگشایی تنگه هرمز، استدلال کرد که حتی گروهی کوچک با استفاده از پهپادهای ارزان قیمت نیز می تواند امنیت این آبراه راهبردی را مختل کند. او گفت که با هزینه ای اندک می توان چند پهپاد تهیه و از نزدیکی تنگه هرمز به سوی کشتی ها شلیک کرد؛ وضعیتی که به گفته او، برای منصرف کردن بسیاری از شرکت های کشتیرانی از عبور از این مسیر کافی خواهد بود. ونس در ادامه تأکید کرد کسانی که معتقدند مذاکره با ایران بی فایده است، به این واقعیت توجه ندارند که تهدیدهای کم هزینه، اما مستمر، می توانند ناامنی ایجاد کنند و باعث شوند بسیاری از ناخدایان و شرکت های کشتیرانی از تردد در این مسیر خودداری کنند.

روزنامه هاآرتص گزارش داده است که اسراییل حدود 100 میلیون دلار برای اجرای کارزارهای تبلیغاتی در خارج از این کشور هزینه کرده تا تصویر خود را بهبود بخشد و بر افکار عمومی درباره جنگ های غزه و ایران تأثیر بگذارد. بر اساس این گزارش، بخشی از این بودجه صرف اقداماتی شده که به تضعیف جایگاه سیاسی جی دی ونس انجامیده است. در همین چارچوب، گفته می شود قراردادی به ارزش 45 میلیون دلار به برد پارسکیل، مدیر پیشین کارزار انتخاباتی دونالد ترامپ، واگذار شده است. همچنین، مجله تایم گزارش داده که بخشی از این بودجه برای همکاری با اینفلوئنسرهای فضای مجازی اختصاص یافته تا از آنان برای انتقاد از مواضع ونس استفاده شود.

منبع: فرارو