نتایج یک پژوهش جدید نشان می دهد تسلط بر چند زبان ممکن است روند پیری مغز را به تأخیر بیندازد؛ با این حال، پژوهشگران تأکید می کنند که برای اثبات رابطه علت و معلولی، به تحقیقات بیشتری نیاز است.

به نقل از گاردین، دانشمندان می گویند یادگیری یک یا چند زبان جدید ممکن است فراتر از یک مهارت ارتباطی یا فرهنگی باشد و به حفظ سلامت مغز در سال های سالمندی نیز کمک کند. نتایج یک پژوهش تازه نشان می دهد افرادی که به چند زبان مسلط هستند، از نظر عملکرد مغزی جوان تر از همسالان تک زبانه خود به نظر می رسند و این تفاوت در برخی موارد به بیش از یک دهه می رسد.

این یافته ها در نشست فدراسیون انجمن های علوم اعصاب اروپا در شهر بارسلونا ارائه شده و نشان می دهد هرچه فرد زبان های بیشتری بداند و یادگیری زبان دوم را در سنین پایین تری آغاز کرده باشد، احتمال کندتر شدن روند پیری مغز بیشتر است.

بر اساس نتایج این مطالعه، افرادی که به دو زبان صحبت می کنند، مغزی دارند که به طور متوسط حدود6 سال جوان تر از افراد تک زبانه به نظر می رسد. این اختلاف در افرادی که به سه زبان مسلط هستند، به حدود 7 سال می رسد و در کسانی که چهار زبان صحبت می کنند، مغز به طور میانگین 13 سال جوان تر از سن تقویمی آن ها ارزیابی شده است.

پژوهشگران می گویند این نتایج نشان می دهد تجربه چندزبانه بودن ممکن است نقش مهمی در حفظ سلامت شبکه های عصبی مغز داشته باشد.

مغز انسان از میلیاردها سلول عصبی تشکیل شده است که از طریق شبکه های پیچیده با یکدیگر ارتباط برقرار می کنند. با افزایش سن، این ارتباطات به تدریج ضعیف تر می شود؛ موضوعی که می تواند باعث کاهش سرعت پردازش اطلاعات، افت حافظه و کاهش برخی توانایی های شناختی شود.

پژوهش های پیشین نیز نشان داده بودند افرادی که در کشورهای چندزبانه زندگی می کنند، معمولاً روند کندتری در کاهش توانایی های شناختی تجربه می کنند، اما مطالعه جدید تلاش کرده است این موضوع را مستقیماً در سطح عملکرد مغز افراد بررسی کند.

این تحقیق با همکاری دانشمندانی از اسپانیا، شیلی، آرژانتین و ایرلند انجام شده و بر ساکنان منطقه باسک در اسپانیا تمرکز داشته است؛ منطقه ای که بسیاری از مردم آن به چند زبان از جمله اسپانیایی، باسکی، فرانسوی و انگلیسی صحبت می کنند. برای اندازه گیری سن عصبی مغز، پژوهشگران فعالیت مغزی 728 نفر را با استفاده از فناوری مگنتوانسفالوگرافی (MEG) ثبت کردند. این روش امکان اندازه گیری دقیق فعالیت الکتریکی مغز را فراهم می کند.

سپس داده های به دست آمده با کمک هوش مصنوعی تحلیل شد تا الگوی طبیعی ارتباطات عصبی مغز در سنین مختلف مشخص شود. در مرحله بعد، گروه مستقلی شامل 144 نفر که به ترتیب به یک، دو، سه یا چهار زبان صحبت می کردند، مورد بررسی قرار گرفتند و نتایج آن ها با مدل به دست آمده مقایسه شد.

لوسیا آموروسو، پژوهشگر مرکز شناخت، مغز و زبان باسک در شهر سن سباستین، می گوید نتایج نشان می دهد تنها تعداد زبان هایی که افراد می دانند اهمیت ندارد، بلکه کیفیت و مدت تجربه زبانی نیز نقش مهمی ایفا می کند. او توضیح می دهد افرادی که به زبان های بیشتری تسلط دارند، معمولاً مغزی جوان تر از سن واقعی خود نشان می دهند. علاوه بر این، هرچه فرد مهارت بیشتری در زبان دوم داشته باشد و یادگیری آن را در سنین پایین تری آغاز کرده باشد، روند پیری مغز نیز کندتر به نظر می رسد.

به گفته این پژوهشگر، تجربه چندزبانه بودن یک ویژگی صفر و یک نیست؛ یعنی موضوع صرفاً این نیست که فرد دوزبانه باشد یا نباشد، بلکه میزان تسلط، مدت استفاده و عمق تجربه زبانی نیز در این فرایند اهمیت دارد.

پژوهشگران در تحلیل خود عواملی مانند سن، جنسیت و میزان تحصیلات شرکت کنندگان را در نظر گرفته اند تا اثر این متغیرها کاهش یابد. با این حال، آن ها تأکید می کنند هنوز نمی توان با اطمینان گفت که یادگیری زبان به تنهایی باعث جوان ماندن مغز می شود.

عوامل دیگری مانند سبک زندگی سالم، فعالیت های اجتماعی، مطالعه، یادگیری مداوم یا حتی وضعیت اقتصادی و دسترسی به فرصت های آموزشی نیز ممکن است در این نتایج نقش داشته باشند. به همین دلیل، این پژوهش تنها وجود یک ارتباط میان چندزبانه بودن و جوان تر ماندن مغز را نشان می دهد و هنوز رابطه علت و معلولی را به طور قطعی اثبات نمی کند.

کریستینا دالا، استاد علوم اعصاب دانشگاه ملی و کاپودیستری آتن، در واکنش به این نتایج می گوید این پژوهش نشان می دهد یادگیری زبان دوم، سوم یا حتی چهارم می تواند به حفظ جوانی مغز کمک کند و هرچه این فرایند زودتر آغاز شود، احتمال بهره مندی از این مزایا بیشتر خواهد بود. او تأکید می کند که دلایل متعددی برای یادگیری زبان های جدید وجود دارد؛ از گسترش ارتباطات اجتماعی و آشنایی با فرهنگ های دیگر گرفته تا تقویت سلامت مغز.

به گفته او، به همین دلیل باید آموزش زبان نه تنها در مدارس، بلکه در تمام مراحل زندگی مورد حمایت قرار گیرد، حتی اگر یادگیری آن در بزرگسالی دشوارتر باشد. در مقابل، برخی متخصصان نسبت به تفسیر این یافته ها با احتیاط بیشتری برخورد می کنند.

ایف هوگروورست، استاد روان شناسی زیستی دانشگاه لافبورو بریتانیا، می گوید شواهد موجود نشان می دهد چندزبانه بودن با مقاومت بیشتر مغز در برابر افزایش سن ارتباط دارد، اما ممکن است این افراد به طور کلی سبک زندگی سالم تری نیز داشته باشند.

او توضیح می دهد کسانی که چند زبان می آموزند، احتمالاً بیشتر کتاب می خوانند، در فعالیت های آموزشی مادام العمر شرکت می کنند، ساز موسیقی می نوازند یا از فرصت های فرهنگی و اجتماعی بیشتری بهره مند هستند؛ عواملی که همگی می توانند به حفظ عملکرد شناختی کمک کنند.

با وجود این محدودیت ها، نتایج این مطالعه بار دیگر نشان می دهد مغز انسان در طول زندگی انعطاف پذیری قابل توجهی دارد و یادگیری مهارت های جدید، از جمله زبان آموزی، می تواند به حفظ عملکرد شناختی کمک کند.

هرچند هنوز مشخص نیست که یادگیری زبان به تنهایی تا چه اندازه روند پیری مغز را کند می کند، اما پژوهشگران معتقدند تجربه چندزبانه بودن، به ویژه اگر از سنین پایین آغاز شود و در طول سال ها ادامه یابد، می تواند یکی از عوامل مؤثر در حفظ سلامت مغز و کاهش افت توانایی های شناختی در دوران سالمندی باشد.

منبع: فرارو