پل آر. پیلار، پژوهشگر ارشد مطالعات امنیتی در دانشگاه جورج تاون و از مقام های پیشین سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا

به نقل از نشریه ریسپانسیبل استیت کرفت، جنگ آمریکا با ایران همچنان به عنوان یکی از مهم ترین عوامل انحراف افکار عمومی عمل می کند و توجه ها را از دیگر بحران ها دور نگه می دارد. دولت بنیامین نتانیاهو نیز دقیقاً از چنین فضایی سود می برد.

تصویرسازی از ایران به عنوان دشمن اصلی یا دشمن منفور منطقه، سال هاست در خدمت راهبرد اسراییل برای منحرف کردن توجه جامعه جهانی از عملکرد خود قرار دارد. از همین منظر، اصرار اسراییل بر تداوم رویارویی با ایران و مخالفت مداوم تل آویو با تلاش های دیپلماتیک در قبال تهران قابل تبیین است.

دولت بنیامین نتانیاهو از تمرکز افکار عمومی و جامعه بین المللی بر ازسرگیری جنگ میان آمریکا و ایران بهره می گیرد تا سلطه نظامی و فشار بر فلسطینیان در نوار غزه را تشدید کند.

در حالی که دونالد ترامپ طی هفته های اخیر کمتر درباره غزه اظهارنظر کرده است، اقدامات اسراییل در این منطقه در عمل طرح 20 ماده ای صلح او برای غزه را با چالش روبه رو کرده است. هرچند ترامپ همچنان به توافق های صلح در خاورمیانه می اندیشد، اما اولویت اصلی او اکنون جنگ با ایران است.

در چنین شرایطی، اگر رییس جمهور آمریکا تصمیم بگیرد بر بنیامین نتانیاهو فشار وارد کند، احتمالاً هدف اصلی او، به جای پیشبرد حل وفصل مسئله فلسطین، جلوگیری از اقداماتی خواهد بود که بتواند آتش بس احتمالی میان ایران و اسراییل را برهم بزند.

اسراییل با آتش بسی که حماس با آن موافقت کرده بود و قرار بود از اکتبر گذشته اجرایی شود، همانند توافق های پیشین برخورد کرده است؛ به این معنا که عملیات نظامی تهاجمی خود را متوقف نکرده و فقط در مقاطعی از شدت آن کاسته است.

بر اساس این گزارش، از زمان آغاز آتش بس بیش از هزار فلسطینی در نوار غزه کشته و بیش از سه هزار نفر دیگر زخمی شده اند. همچنین، هم زمان با آغاز جنگ کنونی با ایران، نه تنها از شدت عملیات نظامی اسراییل در غزه کاسته نشده، بلکه این عملیات در برخی موارد تشدید شده است.

از جمله می توان به حمله هفته گذشته اسراییل به یک ایستگاه پلیس در اردوگاه آوارگان جبالیا اشاره کرد؛ حمله ای که دست کم هشت کشته بر جای گذاشت.

این حمله در ادامه کارزار اسراییل برای هدف قراردادن زیرساخت های انسانی و فیزیکی مورد نیاز برای حفظ حداقل شرایط زندگی غیرنظامیان در نوار غزه ارزیابی می شود. در ماه های اخیر، بیمارستان ها و کارکنان درمانی، مدارس و معلمان و همچنین نیروهای پلیس، از جمله اهداف حملات اسراییل بوده اند.

دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد اعلام کرده است که از آغاز سال جاری تاکنون، دست کم 12 حمله اسراییل به نیروهای پلیس در غزه را ثبت کرده که در نتیجه آن، دست کم 53 نفر کشته شده اند. بسیاری از افسران جان باخته در زمان حمله مشغول انجام وظایف روزمره اما ضروری، از جمله هدایت ترافیک یا برقراری نظم در بازارها، بوده اند.

تنها آتش بس نیست که عملاً به طور کامل اجرا نشده است. بخش عمده ای از طرح 20 ماده ای دونالد ترامپ برای غزه نیز همچنان متوقف مانده و مخالفت اسراییل یکی از عوامل اصلی این بن بست به شمار می رود.

در این مدت، هیچ پیشرفتی در زمینه خروج نیروهای اسراییلی از نوار غزه حاصل نشده است. نیروهای اسراییل در امتداد خط زرد استحکامات دفاعی ایجاد کرده اند و عملاً حضور بلندمدت خود را در بیش از نیمی از این منطقه تثبیت کرده اند.

علاوه بر این، در ماه های اخیر دامنه مناطق تحت کنترل ارتش اسراییل نیز گسترش یافته و از حدود 53 درصد به نزدیک 60 درصد از مساحت نوار غزه رسیده است.

طرح 20 ماده ای ترامپ تأکید می کند کمک های بشردوستانه باید بدون مداخله هیچ یک از طرف های درگیر به ساکنان نوار غزه برسد. با این حال، بحران انسانی در غزه همچنان ادامه دارد و روند کمک رسانی با محدودیت های گسترده روبه روست.

اسراییل فعالیت بسیاری از سازمان های بین المللی امدادرسان در غزه را متوقف کرده و ورود طیف گسترده ای از اقلام ضروری، از جمله کیسه خواب، سرویس های بهداشتی سیار و سایر تجهیزات امدادی را با این استدلال که ممکن است کاربرد دوگانه غیرنظامی و نظامی داشته باشند، محدود کرده است.

طرح 20 ماده ای پیش بینی می کند اداره موقت نوار غزه به نهادی متشکل از کارشناسان مستقل و غیرسیاسی فلسطینی واگذار شود؛ نهادی که با عنوان کمیته ملی اداره غزه تشکیل شده است.

حماس نیز با انحلال کمیته اضطراری وابسته به خود و اعلام آمادگی کامل برای انتقال اختیارات به این کمیته، موافقت خود را با اجرای این بخش از طرح اعلام کرده است. با وجود این، اعضای کمیته ملی اداره غزه هنوز اجازه ورود به این باریکه را دریافت نکرده اند و به دلیل مخالفت اسراییل، همچنان در قاهره منتظر آغاز مأموریت خود هستند.

روند بازسازی نوار غزه نیز عملاً متوقف شده است. یکی از عوامل این وضعیت، محدودیت هایی است که اسراییل برای ورود تجهیزات عمرانی، از جمله ماشین آلات ساختمانی، با استناد به کاربرد دوگانه آنها اعمال می کند. در نتیجه، حتی عملیات آواربرداری در بسیاری از مناطق نیز به کندی پیش می رود.

در همین حال، هیئت صلح دولت دونالد ترامپ که قرار بود بر اجرای روند صلح و بازسازی نظارت کند، تاکنون پیشرفت چشمگیری نداشته است. این هیئت در عمل از هدف بازسازی کامل نوار غزه فاصله گرفته و تمرکز خود را بر اجرای یک برنامه آزمایشی محدود گذاشته است؛ طرحی که تنها بخش کوچکی از جمعیت غزه را پوشش می دهد و برآوردها نشان می دهد اجرای آن نیز بعید است پیش از پایان سال آغاز شود.

اسراییل و هیئت صلح دولت ترامپ معمولاً دلیل اصلی توقف روند اجرای طرح صلح را خلع سلاح نشدن حماس عنوان می کنند. در مقابل، حماس اعلام کرده است بر اساس مفاد این طرح آمادگی کنارگذاشتن سلاح را دارد، اما این اقدام را به اجرای هم زمان تعهدات اسراییل مشروط می داند.

از جمله این تعهدات، توقف عملیات هدف قراردادن رهبران حماس، اجازه ورود اعضای کمیته ملی اداره غزه ، رفع محدودیت های کمک رسانی بشردوستانه و خودداری از گسترش حضور نظامی فراتر از خط زرد عنوان شده است.

در چنین شرایطی، تا زمانی که این تعهدات از سوی اسراییل اجرا نشود، انتظار خلع سلاح یک جانبه حماس، از منظر این روایت، واقع بینانه تلقی نمی شود.

بر اساس این روایت، راهبرد اسراییل در نوار غزه بر ایجاد شرایطی استوار است که ادامه زندگی برای ساکنان این منطقه به تدریج غیرقابل تحمل شود و بازماندگان جنگ، از سر ناچاری، به ترک غزه تن دهند. برخی مقام های ارشد اسراییلی نیز آشکارا از سیاست هایی سخن گفته اند که منتقدان آنها را در چارچوب پاکسازی قومی ارزیابی می کنند.

اسراییل در ابتدا این رویکرد را مهاجرت داوطلبانه توصیف می کرد، اما پس از آنکه حقوقدانان و ناظران بین المللی تأکید کردند ترک سرزمین در شرایطی که محل زندگی عملاً غیرقابل سکونت شده باشد، نمی تواند داوطلبانه تلقی شود، مقام های اسراییلی از عنوان طرح آزادی جابه جایی استفاده کرده اند.

صرف نظر از نامی که برای این سیاست انتخاب شود، این رویکرد با بند دوازدهم طرح 20 ماده ای دونالد ترامپ در تعارض است؛ بندی که تأکید می کند هیچ کس مجبور به ترک غزه نخواهد شد و ساکنان غزه برای ماندن تشویق خواهند شد و فرصت مشارکت در بازسازی و آینده ای بهتر برای این منطقه در اختیار آنان قرار خواهد گرفت.

طرح 20 ماده ای دونالد ترامپ خالی از ایراد نیست و در بخش های مختلف امتیازهای قابل توجهی به اسراییل می دهد. از جمله، این طرح سازوکاری برای مواجهه با تأخیر یا مخالفت احتمالی حماس در نظر گرفته، اما درباره احتمال خودداری یا کارشکنی اسراییل در اجرای تعهداتش سکوت کرده است.

با وجود این، در شرایط کنونی، این طرح همچنان یکی از واقع بینانه ترین چارچوب های موجود برای خروج غزه از بحران به شمار می رود. به ویژه دو بند پایانی آن بر ایجاد مسیری معتبر برای تحقق حق تعیین سرنوشت و تشکیل دولت فلسطینی و دستیابی به همزیستی مسالمت آمیز و همراه با رفاه میان اسراییلی ها و فلسطینی ها تأکید دارند.

بنیامین نتانیاهو هنگام ارائه این طرح از سوی دونالد ترامپ اعلام کرد که آن را پذیرفته است. از این منظر، اکنون انتظار می رود دولت ایالات متحده از نفوذ خود برای واداشتن دولت اسراییل به اجرای کامل مفاد این طرح استفاده کند؛ از جمله همان بندهایی که به حق تعیین سرنوشت فلسطینیان و چشم انداز همزیستی پایدار میان دو طرف اختصاص دارد.

منبع: فرارو